Η κυπριακή Βουλή, προσπαθώντας να εξεύρει τρόπους προστασίας της κατοικίας πολλών συμπολιτών μας, οι οποίοι κινδύνευαν και κινδυνεύουν να χάσουν την κατοικία τους λόγω πλειστηριασμών, πέτυχε να ψηφίσει νόμο για αναστολή πλειστηριασμών για 3 μήνες, μέχρι και τέλος του Ιανουαρίου του 2023.

Το Ανώτατο Δικαστήριο, σε μια πολύ σημαντική του απόφαση και ανταποκρινόμενο και στις διεθνείς μας υποχρεώσεις για προστασία της κατοικίας, είχε αποφανθεί ότι η τρίμηνη αναστολή των εκποιήσεων ήταν -και είναι νόμιμη- αφού εμπίπτει στην κοινωνική πολιτική του κράτους.

Στον Φιλελεύθερο στις 13/1/2023 διαβάζουμε σε τίτλο «Ανάβουν τις μηχανές εκποιήσεων – Στο σφυρί 171 ακίνητα»: «Από την 1η Φεβρουαρίου θα αρχίσουν να βγαίνουν στο σφυρί και κατοικίες αξίας μέχρι €350 χιλ., επαγγελματική στέγη με κύκλο εργασιών €750 χιλ. και αγροτεμάχια αξίας μέχρι €100 χιλ., ακίνητα που τώρα προστατεύονται από την αναστολή που ψήφισε η Βουλή».

Προφανώς και η αναστολή των πλειστηριασμών δεν μπορεί να αποτελέσει τη λύση, ούτε καν τη βάση για λύση του μεγάλου προβλήματος, τόσο των μη εξυπηρετούμενων δανείων, όσο και της προστασίας της κατοικίας αλλά θα πρέπει να υπάρξει μια ολιστική προσέγγιση συνδυασμού πολλών πολιτικών, ώστε να έχουμε όσο γίνεται μια win win situation, με κυριότερο βάρος προφανώς στην προστασία της κατοικίας των Κυπρίων πολιτών, όπως έχουν αναφαίρετο δικαίωμα.

Κοινωνική αρωγή – στεγαστική βοήθεια

Ο Χάρτης Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στο Άρθρο 34.3, ορίζει ότι «η Ένωση, προκειμένου να καταπολεμηθεί ο κοινωνικός αποκλεισμός και η φτώχεια, αναγνωρίζει και σέβεται το δικαίωμα κοινωνικής αρωγής και στεγαστικής βοήθειας προς εξασφάλιση αξιοπρεπούς διαβίωσης σε όλους όσους δεν διαθέτουν επαρκείς πόρους, σύμφωνα με τις διατάξεις του κοινοτικού δικαίου και τις εθνικές νομοθεσίες και πρακτικές».

Σύμφωνα με έρευνα του Eurofound, που ζητήθηκε από το Ευρωκοινοβούλιο, η ανεπαρκής στέγαση κοστίζει στις οικονομίες της ΕΕ περίπου 195 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως. Ο αριθμός των ανθρώπων που ζουν στην ΕΕ και δυσκολεύονται να καλύψουν το κόστος της στέγασης ή δαπανούν δυσανάλογα ποσά για το σπίτι τους, σε σχέση με το εισόδημά τους, παρουσιάζει αύξηση. Ειδικότερα, οι μονογονεϊκές οικογένειες, οι πολύτεκνες οικογένειες και οι νέοι που εισέρχονται στην αγορά εργασίας, διαπιστώνουν δυστυχώς ότι το εισόδημά τους είναι ανεπαρκές για την κάλυψη του κόστους ενός ενοικίου, αλλά ταυτόχρονα είναι αρκετά υψηλό για να μην θωρούνται δικαιούχοι επιδοτούμενης στέγασης.

Η έκθεση, που ζητήθηκε από το ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για το 2013, διαπιστώνει ότι, αν και η ποιότητα της κατοικίας βελτιώνεται σταδιακά τα τελευταία χρόνια, ζητήματα όπως η θέρμανση, η μόνωση, τα δομικά προβλήματα, εξακολουθούν να επηρεάζουν ένα σημαντικό ποσοστό του πληθυσμού στα περισσότερα κράτη μέλη. Αυτές οι ανεπάρκειες έχουν αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία, έχουν ως αποτέλεσμα μεγαλύτερη ευπάθεια σε ατυχήματα και έχουν αρνητικό αντίκτυπο στην παραγωγικότητα και την οικονομική παραγωγή.

Στην Κύπρο, περισσότεροι από τους μισούς κατοίκους ανέφεραν διαρθρωτικό πρόβλημα στην κατοικία τους, ενώ στην Αυστρία και τη Σουηδία ήταν λιγότεροι από ένας στους δέκα.

Στη Ρουμανία, το 22% του πληθυσμού δεν έχει ούτε τουαλέτα, ούτε μπανιέρα/ντους. Τα ζητήματα που σχετίζονται με διαρθρωτικά προβλήματα είναι πιο διαδεδομένα. Το 12% των κατοίκων της ΕΕ ανέφεραν υγρασία ή διαρροές και το 9% ζούσαν σε καταλύματα με σήψη στα παράθυρα, τις πόρτες και τα δάπεδα.

Προφανώς και υπάρχουν διαβαθμίσεις στα μέτρα που μπορούν να ληφθούν για να πετύχουμε αλλαγές όσον αφορά την ποιοτική, βιώσιμη στέγαση, τα οποία μπορεί να περιλαμβάνουν ακόμη και ακραία ριζοσπαστικά μέτρα, όπως της αναστολής πλειστηριασμών μέχρι και καθορισμό επιδοτήσεων.

Αυτούς τους τρόπους ακριβώς είναι που απαιτεί να εξευρεθούν το Ευρωκοινοβούλιο, το οποίο με ψήφισμα του στις 21/1/2021, επισημαίνοντας ότι το 25,1% των Ευρωπαίων ενοικιαστών δαπανούν πάνω από το 40% του εισοδήματός τους για ενοίκια, ενώ οι τιμές των ενοικίων αυξάνονται συνεχώς, καλεί τα κράτη μέλη να θεσπίσουν νομικές διατάξεις για την προστασία των δικαιωμάτων των ενοικιαστών και των ιδιοκτητών, να διασφαλίσουν τη διαφάνεια των ενοικίων, καθώς και να στηρίξουν τις οργανώσεις που ασχολούνται με την προστασία των ενοικιαστών και των ιδιοκτητών, και να θεσπίσουν διαδικασίες επίλυσης νομικών διαφορών όσον αφορά το χαμηλό ελάχιστο όριο.

Το Ευρωκοινοβούλιο με το ψήφισμά του καλεί την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να διασφαλίσουν ότι το δικαίωμα σε επαρκή στέγαση αναγνωρίζεται και εφαρμόζεται ως θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα.

Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία της Eurostat, τα οποία δημοσιεύθηκαν στις 27/11/2019, στη συντριπτική πλειοψηφία των κρατών μελών της ΕΕ η κατηγορία στέγαση, νερό, ηλεκτρική ενέργεια, φυσικό αέριο και άλλα καύσιμα αντιπροσωπεύουν το σημαντικότερο τμήμα των δαπανών των νοικοκυριών.

Από τις κυριότερες δαπάνες για τα νοικοκυριά, η στέγαση ήταν αυτή που σημείωσε τη σημαντικότερη αύξηση των δαπανών κατά την τελευταία δεκαετία στην ΕΕ. Από 23,2% ήταν το 2008, ανήλθε σε 24,0% το 2018.

Στην Κύπρο, συγκεκριμένα, τα νοικοκυριά δαπάνησαν 2,3 δισ. ευρώ (10,9% του ΑΕΠ) στην κατηγορία “στέγαση, νερό, ηλεκτρική ενέργεια, φυσικό αέριο και άλλα καύσιμα”, που μεταφράζεται στο 15,5% των συνολικών δαπανών τους.

Η στεγαστική πολιτική πρέπει να καταστεί προτεραιότητα.

Ανάγκη για αξιοπρεπή στέγαση 

Είναι ως εκ τούτου κατανοητό ότι η εξεύρεση αξιοπρεπούς στέγασης για το κάθε άτομο και την οικογένεια του, καθώς επίσης και η συντήρησή της, αποτελεί το πλέον σημαντικό αλλά και το μεγαλύτερο τμήμα του οικογενειακού προϋπολογισμού και αποτελεί βαρόμετρο για πάρα πολλούς ανθρώπους που ίστανται κυριολεκτικά ανάμεσα στην αξιοπρεπή διαβίωση και την απλή επιβίωση, προσπαθώντας να διατηρήσουν την ισορροπία τους μέσα σε αντίξοες οικονομικές συνθήκες.

Η εξεύρεση βιώσιμης και αξιοπρεπούς στέγασης, ιδίως όσον αφορά τις νεαρές οικογένειες, είναι ένα ογκούμενο πρόβλημα που αντιμετωπίζουμε και εδώ στην Κύπρο και κυρίως στη Λεμεσό, λόγω της μεγάλης επιρροής στην οικονομία της πόλης από πολλούς εύπορους Ρώσους, κυρίως, αλλά και λόγω της επέκτασης του airbnb σε μια κατεξοχήν τουριστική πόλη, με τρόπο που προσφέρει πολύ μεγαλύτερα οικονομικά οφέλη στους ιδιοκτήτες ακινήτων, με αποτέλεσμα τα ενοίκια να έχουν εκτοξευθεί στα ύψη. Συνέβαλε σε αυτό και η υπεραξία που δημιουργήθηκε από τις οικοδομές που ανεγέρθηκαν στο πλαίσιο του Κυπριακού Επενδυτικού Προγράμματος, όπως αναγνωρίζει και η επικαιροποιημένη (Σεπτέμβριος 2020) μελέτη του Υπουργείου Οικονομικών.

Σύμφωνα, επίσης, με έρευνα που διενήργησε η Eurostat, η οποία δημοσιεύθηκε στις 12/8/2020, για το 2019 ένα πολύ μεγάλο και ανησυχητικό ποσοστό των νέων ηλικίας 25 έως 34 ετών στην Κύπρο, που φτάνει στο 38%, ζούσαν με τους γονείς τους, γιατί δεν μπορούσαν να αντεπεξέλθουν στο ολοένα και αυξανόμενο κόστος στέγασης, ιδίως σε περιοχές όπως αυτή της Λεμεσού, όπως αναφέρθηκε πιο πάνω. 

* Advocates-Legal Consultants