- Πανδημία, πληθωρισμός, πόλεμος και ενεργειακή κρίση
- Διαφορετικές ανάγκες από τις κυβερνήσεις, τις ανεξάρτητες αρχές και τις κοινωνίες
Κατά τη χρονική περίοδο που διανύουμε η μόνη βέβαιη πρόβλεψη είναι πως δεν μπορούν να γίνουν ασφαλείς πόσο μάλλον δε ακριβείς εκτιμήσεις, ακόμη και για το εγγύς μέλλον. Το περιβάλλον αβεβαιότητας δημιουργεί τις συνθήκες αποσταθεροποίησης σε μια περίοδο που οι οικονομίες κατέβαλαν τιτάνιες προσπάθειες προς αντιμετώπιση των επιπτώσεων της πανδημίας. Με αυτά τα δεδομένα έχουμε ενώπιόν μας κάποιες βασικές παραμέτρους οι οποίες διαμορφώνουν και τον ρου των επόμενων χρόνων σε οικονομικό, κοινωνικό και γεωπολιτικό επίπεδο.
Η σημερινή εικόνα διαμορφώθηκε κατά τα τελευταία τρία χρόνια αρχής γενομένης το 2020, όταν πυροδοτήθηκε η κρίση της πανδημίας αρχικά από την Κίνα και έπειτα απλώθηκε σε ολόκληρο τον πλανήτη σε μερικές μόνον εβδομάδες. Είναι σημαντικό να επισημανθεί ότι ειδικά κατά την πρώτη χρονιά της πανδημίας, αποδείχθηκε πως οι τράπεζες όχι απλώς δεν ήταν μέρος του προβλήματος -σε οποιοδήποτε επίπεδο- αλλά σημαντικό μέρος της λύσης.
Πέραν των πιο πάνω εξελίξεων, οι νομισματικές και δημοσιονομικές πολιτικές ώθησαν σε επεκτατικές ενέργειες με στόχο να καλύψουν τις ανάγκες των κοινωνιών. Ταυτόχρονα, οι ρυθμιστικές και εποπτικές αρχές, με τα σχέδια αναστολής καταβολής δόσεων για δάνεια, την ελαστικότητα που έδειχναν όσον αφορούσε τις κεφαλαιακές ανάγκες και τις επισφάλειες των τραπεζών λειτούργησαν με παρόμοια λογική, δηλαδή τη στήριξη της κοινωνίας και της οικονομία. Αξιοποιώντας τα συγκεκριμένα εργαλεία οι τράπεζες παρείχαν ουσιαστικές λύσεις προς τις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά, την ώρα που επένδυσαν και οι ίδιες πολύ πιο έντονα στην ψηφιακή μετάβαση, κάτι που είχε πολλαπλασιαστικό όφελος για την οικονομία και αποτέλεσε εφαλτήριο για τη νέα, ψηφιακή εποχή.
Την ώρα, ωστόσο, που η πανδημική κρίση φαίνεται να οδεύει προς ουσιαστική αποκλιμάκωση μια σειρά άλλων δεδομένων και εξελίξεων δημιουργούν συνθήκες τέλειας καταιγίδας. Οι πληθωριστικές πιέσεις συνοδεύονται από την ενεργειακή κρίση (έλλειψη διαθέσιμων πόρων, παραγωγής, διάθεσης και αυξημένο κόστος). Παράλληλα, ζούμε συνθήκες και επισιτιστικής κρίσης αλλά και σοβαρών προβλημάτων στις γραμμές τροφοδοσίας. Ταυτόχρονα, οι κοινωνίες αντιμετωπίζουν μεγάλες μεταναστευτικές και προσφυγικές ροές που προκαλούν νέα δεδομένα στα δημόσια οικονομικά, στις κοινωνικές συνθήκες, στην αγορά εργασίας και
επιχειρησιακά ζητήματα στα κράτη που καλούνται από τη μια να επιδείξουν τον μέγιστο βαθμό ανοχής, ανθρώπινης προσέγγισης και φιλοξενίας και από την άλλη να διαχειριστούν κοινωνικές αντιδράσεις, προβλήματα και απότομες δημογραφικές μεταβολές.
Η δεύτερη φάση της ταραχώδους τριετίας, η οποία ενέχει τα προαναφερθέντα χαρακτηριστικά, ώθησε σε διαφοροποίηση της νομισματικής πολιτικής, κυρίως από την Κεντρική Τράπεζα των ΗΠΑ (Fed) και από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα μέσω τακτικών αυξήσεων στα επιτόκια με στόχο να χαλιναγωγηθεί ο πληθωρισμός. Παρόλα αυτά, η δημοσιονομική πολιτική λόγω και του κινδύνου της ύφεσης λειτουργεί επεκτατικά, ενώ η ρυθμιστική και εποπτική πολιτική που αφορά τις τράπεζες, από τη μία συνηγορεί προς αύξηση των επιτοκίων και περιοριστική νομισματική πολιτική και από την άλλη αποσκοπεί σε συνέχιση της χορήγησης δανείων για να αποφευχθούν χειρότερες καταστάσεις στην οικονομία, όπως π.χ. ύφεση, αύξηση ανεργίας, μειωμένα έσοδα για τα κράτη γεγονός που ενδεχομένως να επηρεάσει αρνητικά και τη κοινωνική πολιτική.
Παρά τα αλληλοσυγκρουόμενα μηνύματα που λαμβάνουν οι τράπεζες από τις εποπτικές και ρυθμιστικές αρχές, τις απαιτήσεις και τις πολιτικές των κρατών και βεβαίως τις ανάγκες των κοινωνιών δείχνουν -μέχρι στιγμής- να έχουν ισχυρά αντανακλαστικά και να προσαρμόζονται κατά τρόπο αξιοπρόσεκτο στις ολοένα αυξανόμενες και μεταβαλλόμενες ανάγκες.
Ταυτόχρονα, οι τράπεζες συμβάλουν θετικά στον μετασχηματισμό της οικονομίας όσον αφορά την κλιματική αλλαγή και την ψηφιοποίηση. Ο διπλός μετασχηματισμός της οικονομίας και της κοινωνίας χρειάζεται νέες επενδύσεις και ανάληψη σημαντικών ρίσκων. Μέσα στο πλαίσιο του ESG οι τράπεζες από τη μια ευθυγραμμίζονται και οι ίδιες ως επιχειρήσεις και από την άλλη είναι μοχλός υλοποίησης των μεγάλων στόχων της πράσινης μετάβασης, μέσω των παραμέτρων που θέτουν για δανεισμό σε επιχειρήσεις και νοικοκυριά.
Οι προκλήσεις που πιέζουν τόσο τις χώρες της Δύσης όσο και την Κύπρο ειδικότερα, ωθούν τις κυβερνήσεις αλλά και τις κοινωνίες στο να ζητούν ακόμη περισσότερα από τις τράπεζες. Προκύπτει ανάγκη για όλο και περισσότερη στήριξη της οικονομίας και της κοινωνίας σε ένα περιβάλλον αστάθειας, αλλά και όπου η νομισματική και δημοσιονομική πολιτική δείχνουν προς αντίθετες κατευθύνσεις, με αυξημένους κινδύνους και αστάθεια στις αγορές. Για αυτό τον λόγο είναι που υπογραμμίζεται το γεγονός ότι ο πολυδιάστατος ρόλος των τραπεζών ειδικά σε μια περίοδο αστάθειας, αποτελεί ισχυρό παράγοντα σταθερότητας. Ευθυγραμμίζεται με τις πολιτικές των αρχών και των κυβερνήσεων και παράλληλα παρέχει στήριξη, χρηματοδότηση και λύσεις στην κοινωνία. Εκσυγχρονίζεται και προσαρμόζεται, επενδύει και ωθεί προς την κατεύθυνση των αλλαγών, φορολογείται και ρυθμίζεται ίσως περισσότερο από κάθε άλλο κλάδο και παράλληλα συνδράμει τη φοροεισπρακτική διαδικασία της πολιτείας, λειτουργώντας με οικονομικούς όρους αλλά και με κοινωνική ευαισθησία.
*Γενικός Διευθυντής Συνδέσμου Τραπεζών Κύπρου
