«Σήμερον της σωτηρίας ημών το Κεφάλαιον, και του απ’ αιώνος Μυστηρίου η φανέρωσις, ο Υιός του Θεού, Υιός της Παρθένου γίγνεται, και Γαβριήλ την χάριν ευαγγελίζεται. Διό και ημείς συν αυτώ τη Θεοτόκω βοήσωμεν, Χαίρε Κεχαριτωμένη, ο Κύριος μετά σου» (Απολυτίκιον Ευαγγελισμού της Θεοτόκου. Ήχος δ’)

Συμπληρώνονται εφέτος 150 χρόνια (1973-2023) από την ανέγερση του Ιερού Ναού Παναγίας Φανερωμένης, που βρίσκεται στο ιστορικό κέντρο της Λευκωσίας. Για 150 ολόκληρα χρόνια τελούνται στον Ναό αυτό, εκτός από τις συνήθεις λειτουργίες, και όλες οι μεγάλες θρησκευτικές και εθνικές εορτές. Αποκορύφωμα των εορτών αυτών ήταν μέχρι και πέρυσι, ακόμη και επί Αγγλοκρατίας, ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου, μαζί με την Δοξολογία για την Επέτειο της κήρυξης της Ελληνικής Επανάστασης της 25ης Μαρτίου, 1821, που γιορταζόταν με εντυπωσιακή μεγαλοπρέπεια. Στην μεγάλη Δοξολογία παρευρίσκονταν, από την κήρυξη της Κυπριακής Δημοκρατίας και εντεύθεν, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, όλοι οι υψηλοί Κρατικοί αξιωματούχοι, οι πολιτικές, στρατιωτικές και εκπαιδευτικές αρχές της πόλης και, βεβαίως της όλης τελετής προΐστατο ο εκάστοτε Αρχιεπίσκοπος Νέας Ιουστινιανής και Πάσης Κύπρου. Όλα αυτά, μέχρι πέρυσι!

Εφέτος, η Δοξολογία, για άγνωστο σ’ εμένα λόγο, έγινε στον Καθεδρικό Ναό Αποστόλου Βαρνάβα. Δικαίως, θα μου πείτε! Καθεδρικός Ναός είναι αυτός! Ναι, αλλά η εκκλησία Φανερωμένης είναι η εκκλησία της Παναγίας, όπου ανέκαθεν εορταζόταν επισήμως ο Ευαγγελισμός της, μαζί με την Δοξολογία της 25ης Μαρτίου με βάση μακρά παράδοση.

Επιπλέον, ο Ναός, ως κτήριο, έχει και ιστορική σημασία. Όπως αναφέρεται στο Προλόγισμα του Εορτολογίου του 2023 του Ιερού Ναού Παναγίας Φανερωμένης, στον χώρο του σημερινού ναού, στα βυζαντινά χρόνια, υπήρχε ένα ορθόδοξο γυναικείο μοναστήρι, το οποίο διαλύθηκε μετά την κατάληψη της Κύπρου από τους Οθωμανούς το 1570. Δύο αιώνες αργότερα, το 1715, μαρτυρείται η ύπαρξη μιας νέας εκκλησίας στον χώρο της παλιάς μονής. Με την αύξηση του πληθυσμού, κρίθηκε αναγκαίο να οικοδομηθεί μεγαλύτερος ναός, οπότε κατεδαφίσθηκε ο παλαιότερος και ανεγέρθηκε, με αρχιτέκτονα τον Ηρακλείδιο τον Κύπριο, ο σημερινός, με ανάμικτο αρχιτεκτονικό ύφος. Πρόκειται για ένα νεογοτθικό ναό, στον τύπο της τρίκλιτης σταυροθολιακής βασιλικής με τρούλλο και φανότρουλλο. Έτσι δημιουργήθηκε ένα νέο αρχιτεκτονικό πρότυπο, το οποίο έγινε αντικείμενο μίμησης σε πολλούς ναούς του νησιού.

Δεν είναι όμως μόνο η ιστορική και αρχιτεκτονική αξία του ναού που τον έκανε διάσημο. Μέσα στον ναό αυτό εκκλησιάζονταν όλοι οι προύχοντες και λοιποί  κάτοικοι της κεντρικής Λευκωσίας, εκφωνούνταν στις εθνικές επετείους δεκάδες πατριωτικοί λόγοι, λειτουργούσαν και έψαλλαν δεκάδες καλλίφωνοι ιερείς και ιεροψάλτες. Η φήμη της Εκκλησίας Φανερωμένης έφθασε έξω από την Λευκωσία και, στις μεγάλες γιορτές, έρχονταν να εκκλησιασθούν και πιστοί από άλλες πόλεις και χωριά. Εδώ ορκίσθηκαν στο Ιερό Ευαγγέλιο από τον αείμνηστο Παπασταύρο Παπαγαθαγγέλου δεκάδες αγωνιστές και αγωνίστριες της Ε.Ο.Κ.Α. κατά την διάρκεια του απελευθερωτικού μας αγώνα εναντίον των Άγγλων κατακτητών.

Είναι κρίμα, κατά την γνώμη μου, να υποβαθμισθεί ο υπέροχος αυτός ιστορικός Ναός, χάριν ενός νεότευκτου, έστω Καθεδρικού Ναού. Είναι αμαρτία να διαγραφεί με μια μονοκονδυλιά η μακρά ιστορική παράδοση που φωλιάζει στις καρδιές των πιστών. Όλος ο χώρος του Ναού και εκείνος γύρω από αυτόν είναι καθηγιασμένος. Μεταξύ άλλων, στο προαύλιό του βρίσκεται το περίτεχνο μνημείο του Αρχιεπισκόπου Κυπριανού, στο οποίο γίνεται κατάθεση στεφάνων κάθε 25 Μαρτίου, και το κτήριο της Ο.Χ.Ε.Ν. (Ορθόδοξη Χριστιανική Ένωση Νεανίδων), από την οποία ξεπήδησαν δεκάδες αγωνίστριες της Ε.Ο.Κ.Α., με αρχηγό τους την αλησμόνητη μ. Ουρανία Κοκκίνου που, μαζί με τις αδελφές της Μαρούλλα και Λούλλα Κοκκίνου, την Λυγία Κωνσταντινίδου καθώς και την Νίτσα Χατζηγεωργίου, την Βάσω Λοϊζιά, την Ελένη Χριστοφορίδου και άλλες κοπέλλες της Ο.Χ.Ε.Ν., φυλακίσθηκαν από τους Άγγλους κατακτητές και βασανίσθηκαν. Πίσω από την Εκκλησία, βρίσκεται το επίσης ιστορικό σχολείο, προηγουμένως Δημοτικό Σχολείο Θηλέων Φανερωμένης και, αργότερα, Γυμνάσιο Θηλέων Φανερωμένης. Θυμούμαι που, μαθητριούλες τότε, μας έπαιρναν οι δασκάλες μας στην Εκκλησία αυτή για εκκλησιασμό.

Άς δείξουμε τον δέοντα σεβασμό στην παράδοση και ας διατηρήσουμε την ιστορική μνήμη του υπέροχου αυτού Ναού, γιορτάζοντας σ’ αυτόν κάθε χρόνο τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου, μαζί με την Δοξολογία της 25ης Μαρτίου.

Ας κλείσουμε τα μάτια για λίγο οι παλαιότεροι και ας φέρουμε στην μνήμη μας την στεντόρεια φωνή του μ. Παπασταύρου Παπαγαθαγγέλου, την γλυκειά φωνή του μ. Παπαφωτίου Καλογήρου και την μελωδική φωνή του δεξιού ιεροψάλτη και εκπαιδευτικού μ. Σώζου Τομπόλη, του ανεπανάληπτου αηδονιού της Φανερωμένης. Ας ακούσουμε νοερά τις ψαλμωδίες τους, που αντηχούν ακόμη στους θόλους της υπέροχης αυτής Εκκλησίας. Εδώ ταιριάζει το αρχαίο επίγραμμα του Καλλιμάχου: «αι δε τεαί ζώουσιν αηδόνες∙ ήσιν ο πάντων αρπακτής Άϊδης ουκ επί χείρα βαλεί» (ζουν όμως τα τραγούδια σας∙ πάνω τους χέρι δεν μπορεί να βάλει ο Άδης που τ’ αρπάζει όλα)

*Δικηγόρος

πρώην Εισαγγελέας της Δημοκρατίας