Τον Ιανουάριο του 1997 ο Γιάννης Κατσούρης σε άρθρο του στον «Φιλελεύθερο» με αφορμή την απονομή των Αριστείων Γραμμάτων και Τεχνών κατέληγε στο συμπέρασμα ότι οι ιθύνοντες θα έπρεπε κάποτε να διερευνούσαν το ενδεχόμενο να ιδρύσουν κάτι σαν «ακαδημία τεχνών και γραμμάτων». Με σκοπό αυτή να εξελιχθεί με τα χρόνια σε οργανισμό έρευνας, επιστημονικής και καλλιτεχνικής ανάπτυξης. Απαραίτητη προϋπόθεση, εντούτοις, έθετε μια καθαρή πολιτιστική αντίληψη, ένα μακροπρόθεσμο μεγαλόπνοο σχέδιο και την εξασφάλιση των απαραίτητων οικονομικών πόρων.
Πέρασαν δύο δεκατίες και σαν να εισακούστηκε η πρώτη εισήγηση. Μέσα σε δύο μόλις χρόνια, διάστημα που μοιάζει με ανοιγόκλειμα βλεφάρων μπροστά στην αιωνιότητα της κυπριακής πολιτιστικής απραξίας, η «στρατηγικής σημασίας» σχετική απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου έχει ήδη περάσει στο επόμενο στάδιο. Ο σχετικός νόμος ψηφίστηκε το 2017 και τον Νοέμβριο του 2018 η Ιδρυτική Επιτροπή της Κυπριακής Ακαδημίας Επιστημών, Γραμμάτων και Τεχνών έχει ήδη προκηρύξει την υποβολή υποψηφιοτήτων για την εκλογή των 12 Ιδρυτικών Μελών.
Ο κύβος ερρίφθη, λοιπόν. Κι είναι ενδεικτικό αυτό για την υποστήριξη του επιχειρήματος ότι εφόσον υπάρχει πραγματική και ειλικρινής πολιτική βούληση, ο ήλιος γυρίζει έγκαιρα. Τι γίνεται, όμως, με το δεύτερο σκέλος της εισήγησης Κατσούρη; Και ας αφήσουμε κατά μέρος το μεγαλόπνοο σχέδιο και τους πόρους που θα διασφαλίσουν το κύρος, την εύρυθμη και απρόσκοπτη λειτουργία της, την εξέλιξη και καθιέρωσή της. Εκείνη, όμως, η «καθαρή πολιτιστική αντίληψη» μπάζει νερά από παντού.
Στην ιδρυτική πράξη της Ακαδημίας Αθηνών το 1926 αναφέρεται ότι για τη δημιουργία της λαμβάνεται απόψη ότι «αι επιστήμαι, τα γράμματα και αι τέχναι, ο ακρογωνιαίος ούτος λίθος του πολιτισμού της ανθρωπότητος, είνε συγχρόνως ο σοφός σύμβουλος του νομοθέτου, η φωτεινή λαμπάς της συνειδήσεως του δικαστού, το πηδάλιον του κυβερνήτου, ο οδηγός του δημοσίου λειτουργού και ο διδάσκαλος του διδασκάλου, ήτοι αυτό τούτο το θεμέλιον του Κράτους». Τα πιάσαμε τα λεφτά μας.
Ο πολιτισμός είναι μια… καταραμένη λέξη που σκαρφίστηκε ο Αδαμάντιος Κοραής παντρεύοντας τις έννοιες της αστικοποίησης και της κουλτούρας και προκαλώντας προφανώς έτσι πλήρη σύγχυση στους δυσλεκτικούς Έλληνες αλλά και Κύπριους πολιτικούς ταγούς. Ίσως είναι κι αυτό μια εξήγηση για την πλήρη απαξίωση που γνωρίζει στα λημέρια μας η θεμελιώδης αυτή κρηπίδα που ρυθμίζει την πρόοδο. Και με τις δύο έννοιες που της προσδίδουν οι κουτόφραγκοι.
Στην Κύπρο, εν προκειμένω, παρατηρούμε το φαινόμενο όλο το φάσμα από την πολιτική στην οικονομική ελίτ να έχει καταληφθεί από ανθρώπους που έχουν μαύρα μεσάνυχτα σε ό,τι έχει να κάνει με τον πολιτισμό. Μιλάμε για ανθρώπους σε θέσεις- κλειδί στην εκτελεστική, νομοθετική και δικαστική εξουσία. Από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, το Υπουργικό Συμβούλιο, τους εκάστοτε Υπουργούς Παιδείας και Οικονομικών, ακόμη και τον Γενικό Ελεγκτή που κάνει… εικαστική παρέμβαση κλείνοντας τους φωτεινούς αριθμούς από νέον σε δημόσιο γλυπτό που κοσμεί την υπηρεσία του. Είναι λες κι όλοι αυτοί επιλέγονται με κάποιο ιδιότυπο τεστ. Τους ζητείται π.χ. να πουν τουλάχιστον δύο ονόματα δημιουργών από κάθε τομέα της τέχνης κι αν παρ’ ελπίδα απαντήσουν, αυτομάτως κόβονται.
Το απόσταγμα της νοοτροπίας όλων αυτών των καταφερτζήδων της δημόσιας ζωής για τον πολιτισμό είχε αποδώσει ο Νίκος Ρολάνδης όταν ως Υπουργός Εμπορίου, Βιομηχανίας και Τουρισμού πρότεινε να στηθεί άγαλμα της Αφροδίτης πάνω στην Πέτρα του Ρωμιού. Ελπίζω να το ξεχάσατε και συγνώμη που σας το θυμίζω.
Ποιος ξέρει πού θα σκαλώσει πάλι και το Υφυπουργείο Πολιτισμού και καλύτερα να μην ανοίξω το κεφάλαιο με τις στοιχειώδεις υποδομές γιατί θα κλάψουμε με μαύρο δάκρυ: Γκρεμίζονται αυτά που έχουμε, χρήματα δαπανιούνται για Μέγαρα που δεν είδαμε ποτέ κι όσα πάνε μετά κόπων και βασάνων να ωριμάσουν, όπως το Κυπριακό Μουσείο, έχουν να γνωρίσουν πολλές καθυστερήσεις και αναβολές ακόμα.
Πρέπει να σταματήσω να είμαι μίζερος και ν’ αναγνωρίσω επιτέλους ότι η εξέλιξη με την ίδρυση Ακαδημίας είναι θετική. Για την ακρίβεια, δεν ισχυρίστηκα ποτέ ότι δεν ήταν. Αυτό που διατείνομαι, μέσα στην απελπισία μου, ήταν ότι πρόκαμαν να την ιδρύσουν πριν εξασφαλίσουν προηγουμένως τις απαραίτητες προϋποθέσεις και παραλείποντας επιδεικτικά άλλες σημαντικές προτεραιότητες.
savvinides@phileleftheros.com
