Είναι φυσιολογικό, δανειολήπτες και τράπεζες να ανησυχούν για τις μέχρι σήμερα (αλλά και μελλοντικές) αυξήσεις των επιτοκίων. Οι δανειολήπτες επειδή θα δουν το διαθέσιμο εισόδημα τους να μειώνεται μέσω αυξημένων μηνιαίων δόσεων, και οι τράπεζες επειδή φοβούνται νέο κύκλο Μη Εξυπηρετούμενων Δανείων(ΜΕΔ).
Ξεκινώντας από τους δανειολήπτες, πέραν του δικαιώματος αίτησης αναδιάρθρωσης που δικαιούνται, και αφού αποδείχτηκε ότι οι τράπεζες δεν επιβράβευσαν τουλάχιστον μέχρι σήμερα, αυτούς που τους στήριξαν, όπως κουρεμένους καταθέτες, κατόχους αξιογράφων/χρεογράφων αλλά και τους συνεπείς δανειολήπτες που ποτέ δεν καθυστέρησαν την καταβολή των μηνιαίων δόσεων τους, καλό είναι να γνωρίζουν πως μπορούν να χειριστούν το θέμα των αυξημένων επιτοκίων και κατ’ επέκταση, αυξημένων δόσεων.
Για παράδειγμα: Δανειολήπτης με οικιστικό δάνειο, που η δανειακή του σύμβαση υπογράφηκε τον Νοέμβριο του 2008 και προνοούσε Βασικό Επιτόκιο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) προς 3,25% και περιθώριο 1,00%. Κατά το 2009 που το Βασικό Επιτόκιο της ΕΚΤ μειώθηκε σε 1,25%, το τραπεζικό ίδρυμα δυστυχώς, αύξησε το περιθώριο σε 3,00%(υπήρξαν περιπτώσεις που αύξησαν το περιθώριο σε 3,50% ή/και 4,50%). Όταν έγινε αυτό, ο Περί Ελευθεροποίησης του Επιτοκίου Νόμος το επέτρεπε, αν και εφόσον το τραπεζικό ίδρυμα ειδοποιούσε γραπτώς τον δανειολήπτη ή το δημοσίευε σε δυο ευρείας κυκλοφορίας, εφημερίδες. Σήμερα, οι τράπεζες δεν μπορούν να αυξήσουν το περιθώριο του δανείου, λόγω τροποποίησης της συγκεκριμένης Νομοθεσίας.
Όπως αύξησαν τα περιθώρια όταν το Βασικό Επιτόκιο μειώθηκε σε 1,25%, τώρα που από 0% ανέβηκε σε 1,25%, μπορούν να μειώσουν τα περιθώρια που είχαν αυξήσει (π.χ. από 1.00% σε 3,00%-4,50%). Στο πιο πάνω πραγματικό παράδειγμα, το περιθώριο αυξήθηκε σε 3,00%. Τώρα που το Βασικό ανέβηκε στο 1,25%, οι τράπεζες, πέραν της κερδοφορίας τους, θα πρέπει να σκεφτούν και το νέο κύμα ΜΕΔ που πιθανών να προκληθεί. Για παράδειγμα, σε οικιστικά δάνεια των €200,000 η αύξηση των επιτοκίων κατά 1,25%, θα αυξήσει τη μηνιαία δόση κατά περίπου €108.
Ο υφιστάμενος πληθωρισμός και οι παράγοντες που τον επηρεάζουν σήμερα, δεν είναι όπως τις περιπτώσεις του παρελθόντος που οφειλόταν στις δυνάμεις της αυξημένης ζήτησης και μειωμένης προσφοράς. Ο υφιστάμενος πληθωρισμός δημιουργήθηκε από διατάραξη της εφοδιαστικής αλυσίδας και τα προγράμματα ποσοτικής χαλάρωσης. Γι’ αυτό οι κεντρικές τράπεζες έχοντας περιορισμένες επιλογές, αργοπορημένα άρχισαν τις αυξήσεις επιτοκίων, παρακολουθώντας εντούτοις στενά, μεταξύ άλλων, και τις αυξήσεις των ΜΕΔ. Εάν τα ΜΕΔ αυξηθούν πέραν συγκεκριμένων επιπέδων, τότε θα σκεφτούν ξανά μειώσεις.
Επειδή δεν διαφαίνεται ότι οι τράπεζες θα ανταμείψουν ποτέ τους κουρεμένους καταθέτες ή τους συνετούς δανειολήπτες, η εισήγηση μου προς τους δανειολήπτες είναι να αναζητήσουν άλλες τραπεζικές επιλογές.
Έχω την άποψη ότι οι πρόσφατες αυξήσεις των επιτοκίων (που φαίνεται ότι θα συνεχιστούν) οδηγούν την ευρωπαϊκή αλλά και παγκόσμια οικονομία σε ύφεση. Η οικονομική κρίση του 2013 και η πανδημία του covid, με τα προγράμματα ποσοτικής χαλάρωσης, οδήγησαν κράτη, επιχειρήσεις αλλά και ιδιώτες σε πολύ ψηλά ποσοστά χρέους. Η αύξηση των επιτοκίων αυξάνει το κόστος εξυπηρέτησης του εκάστοτε χρέους.
Αυτή τη στιγμή έχουμε ακριβό ρεύμα γιατί ακρίβυνε το φυσικό αέριο και το πετρέλαιο. Τούτο συνέβη για δύο λόγους: της μείωσης των επενδύσεων στα πλαίσια της πράσινης ενεργειακής μετάβασης και του πολέμου στην Ουκρανία και των κυρώσεων εναντίον της Ρωσίας.
Το πιθανότερο σενάριο είναι ότι θα εισέλθουμε σε κατάσταση ύφεσης και υψηλού πληθωρισμού. Είναι θέμα χρόνου να δούμε τα πρώτα θύματα επιχειρήσεων αλλά και συμπολιτών μας που δεν θα μπορούν να εξυπηρετήσουν χρέη τους.
Πρόσφατα διάβαζα σχόλια αξιωματούχων του ΔΝΤ και της Παγκόσμιας Τράπεζας όπου διαφαίνεται παραδοχή ότι η ανάπτυξη τα τελευταία χρόνια επήλθε λόγω μεγάλης μόχλευσης που αρκετοί πίστευαν ότι υπήρχαν μειωμένοι κίνδυνοι λόγω υπερβολικά χαμηλών επιτοκίων και ογκώδους διοχέτευσης ρευστότητας από τις Κεντρικές Τράπεζες. Οι Κεντρικές Τράπεζες δεν μπορούν να κρατήσουν για πολύ τα επιτόκια ψηλά προκειμένου να τιθασεύσουν τον πληθωρισμό. Από το 2009 περίπου, νιώθω ότι ενεργούν περισσότερο με πολιτικές αποφάσεις (π.χ. ποσοτικές χαλαρώσεις, μηδενικά επιτόκια) αντί να ασκούν κανονικά τον θεσμικό τους ρόλο. Κρίνοντας πάντα τις εκ των υστέρων αντιδράσεις τους, σε κάποια δεδομένη στιγμή, θεωρώ ότι θα πανικοβληθούν από την ένταση της ύφεσης που ήδη διαφαίνεται σε αρκετούς από εμάς, και θα προσπαθήσουν να μηδενίσουν πάλι τα επιτόκια. Αν συμβεί αυτό, θα γίνει ακόμη δυσκολότερο να ελεγχθεί ο πληθωρισμός.
Τα όποια περιορισμένα αντίμετρα αποφασίσουν θα αργήσουν να δείξουν αποτελέσματα.
Οι τράπεζες μπορούν να μειώσουν περιθώρια του 3,00%-4,50% σε οικιστικά δάνεια.
Η τελική μου εισήγηση προς τους δανειολήπτες, έχοντας υπόψη τα πιο πάνω, είναι να δράσετε έγκαιρα τόσο με αιτήματα αναδιάρθρωσης όσο και με αναζήτηση άλλων εναλλακτικών παρόχων.
*Οικονομικός Σύμβουλος/Σύμβουλος Αφερεγγυότητας-Εκκαθαριστής (MBA, Kingston, UK)
