Πολλές φορές οι λέξεις εξαφανίζονται από τον ορίζοντα, όταν πρόκειται κανείς ν’ αναφερθεί στη φρίκη την οποία βίωσαν τα θύματα του Εβραϊκού Ολοκαυτώματος. Δίχως ιστορικό προηγούμενο, το Εβραϊκό Ολοκαύτωμα αποτελεί τη μελανότερη σελίδα στην ιστορία της ανθρωπότητας.
Η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ αποφάσισε στις 2 Νοεμβρίου 2005 να ανακηρύξει την 27η Ιανουαρίου Διεθνή Ημέρα μνήμης για τα θύματα του Ολοκαυτώματος από το ναζιστικό καθεστώς κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η ημερομηνία επιλέχθηκε επειδή στις 27 Ιανουαρίου 1945 τα προελαύνοντα σοβιετικά στρατεύματα απελευθέρωσαν το μεγαλύτερο στρατόπεδο συγκέντρωσης στο Άουσβιτς – Μπίρκεναου στην Πολωνία. Αξίζει, επίσης, να σημειωθεί ότι η 27η Ιανουαρίου υπήρξε ημέρα μνήμης του Ολοκαυτώματος σε αρκετές χώρες όπως στην Ελλάδα, τη Σουηδία, την Αγγλία, την Ιταλία, τη Γερμανία, τη Φινλανδία, τη Δανία και την Εσθονία.
Τι ήταν το Ολοκαύτωμα;
Το Ολοκαύτωμα ήταν η συστηματική, προγραμματική και κρατική πολιτική πρακτική, διώξεων και εξόντωσης περίπου έξι εκατομμυρίων Εβραίων από το ναζιστικό καθεστώς και τους συνεργάτες του. Η λέξη της αγγλικής «Holocaust» προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη «Ολοκαύτωμα» και σημαίνει κυριολεκτικά «πλήρως καμένη προσφορά θυσίας» σε θεό.
Οι Ναζί πήραν την εξουσία στη Γερμανία τον Ιανουάριο του 1933. Πίστευαν ότι οι Γερμανοί ήταν «φυλετικά ανώτεροι». Ισχυρίζονταν ότι οι Εβραίοι ήταν «κατώτεροι» και αποτελούσαν απειλή για την υποτιθέμενη γερμανική φυλετική κοινότητα. To 1933, o εβραϊκός πληθυσμός της Ευρώπης αριθμούσε πάνω από εννέα εκατομμύρια. Η πλειοψηφία των Ευρωπαίων Εβραίων ζούσε σε χώρες που θα βρίσκονταν κάτω από την κατοχή της ναζιστικής Γερμανίας (το Τρίτο Ράιχ), κατά τη διάρκεια του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου.
Μέχρι το 1945 οι Γερμανοί και οι συνεργάτες τους δολοφόνησαν περίπου δύο στους τρεις Ευρωπαίους Εβραίους ως μέρος της «Τελικής Λύσης». Η «Τελική Λύση» ήταν η ναζιστική πολιτική για τη δολοφονία των Εβραίων της Ευρώπης.
Κατά τη διάρκεια του Ολοκαυτώματος, οι γερμανικές Αρχές στοχοποίησαν κι άλλες ομάδες λόγω της υποτιθέμενης φυλετικής και βιολογικής κατωτερότητάς τους.
Στις ομάδες αυτές περιλαμβάνονταν οι Ρομά, άτομα με αναπηρίες, ομοφυλόφιλοι, άλλοι ορισμένοι σλαβικοί λαοί, όπως Πολωνοί και Ρώσοι, καθώς και άτομα με αντίθετες θρησκευτικές πεποιθήσεις. Η πλειοψηφία αυτών των ανθρώπων, πέθαινε από τον εγκλεισμό και τις κακουχίες.
Τα παιδιά κατά το Ολοκαύτωμα
Το Ολοκαύτωμα εφαρμόστηκε χωρίς κανένα έλεος η εξαίρεση για τα παιδιά. Σύμφωνα με ιστορικές έρευνες, οι Γερμανοί και οι συνεργάτες τους σκότωσαν τουλάχιστον 1,5 εκατομμύριο παιδιά, μεταξύ των οποίων πάνω από ένα εκατομμύριο Εβραιόπουλα και δεκάδες χιλιάδες παιδιά Ρομά και Γερμανόπουλα που ζούσαν σε άσυλα. Παιδιά από Πολωνία, καθώς και παιδιά που ζούσαν στις κατεχόμενες περιοχές της Σοβιετικής Ένωσης. Οι Εβραίοι και ορισμένοι μη – Εβραίοι έφηβοι, μεταξύ 13-18 ετών, είχαν περισσότερες πιθανότητες να επιβιώσουν, καθώς μπορούσαν να υποβληθούν σε καταναγκαστική εργασία.
Στα γκέτο, τα Εβραιόπουλα πέθαιναν από την πείνα και την έκθεση στις αντίξοες καιρικές συνθήκες, αφού δεν τους παρείχαν στέγη και ρουχισμό. Οι γερμανικές Αρχές αδιαφορούσαν παντελώς για τους μαζικούς θανάτους, επειδή θεωρούσαν τα μικρότερα παιδιά στα γκέτο ως αντιπαραγωγικά άτομα που «κατανάλωναν τροφή χωρίς να προσφέρουν τίποτα».
Με την άφιξή τους στο Άουσβιτς – Μπίρκεναου, οι γερμανικές Αρχές του στρατοπέδου έστελναν τα περισσότερα παιδιά απευθείας στους θαλάμους αερίων. Ο Janusz Korizak, ο διευθυντής του ορφανοτροφείου στο γκέτο της Βαρσοβίας, αρνήθηκε να εγκαταλείψει τα παιδιά που είχε αναλάβει να προστατεύσει, όταν αποφασίστηκε να μεταφερθούν στα κέντρα εξόντωσης. Τα συνόδευσε στο τρένο για το κέντρο εξόντωσης Τρεμπλίνκα και τα ακολούθησε στους θαλάμους αερίων, όπου θανατώθηκε μαζί τους.
Αξίζει να σημειωθεί ότι στα στρατόπεδα συγκέντρωσης, οι γιατροί των SS χρησιμοποίησαν πολλά παιδιά για ιατρικά πειράματα, με αποτέλεσμα το θάνατο πολλών απ’ αυτά.
Από το 1938-1940, μια προσπάθεια διάσωσης με το ανεπίσημο όνομα Kindertvansport (Το Μεταφορικό των Παιδιών), απομάκρυνε χιλιάδες Εβραιόπουλα – πρόσφυγες (χωρίς τους γονείς τους), από τη ναζιστική Γερμανία, μεταφέροντάς τα στην ασφαλή Μεγάλη Βρετανία. Σε όλη την Ευρώπη, ορισμένοι μη – Εβραίοι έκρυβαν Εβραιόπουλα και σε ορισμένες περιπτώσεις –όπως αυτήν της Άννας Φρανκ– και μέλη της οικογένειάς τους. Μετά τη συνθηκολόγηση της ναζιστικής Γερμανίας τον Μάιο του 1945 που σημάδεψε το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, πρόσφυγες σ’ όλη την Ευρώπη άρχισαν να αναζητούν τα αγνοούμενα παιδιά. Χιλιάδες ορφανά βρίσκονταν σε στρατόπεδα για εκτοπισμένους.
Το τέλος του Ολοκαυτώματος
Τους τελευταίους μήνες του πολέμου, τάγματα των SS άρχισαν τις μεταγωγές κρατουμένων με τρένο ή με αναγκαστικές πεζοπορίες, που συχνά αποκαλούνται «Πορείες Θανάτου», σε μια προσπάθεια να αποτραπεί η απελευθέρωση μεγάλου αριθμού των κρατουμένων από τις Συμμαχικές Δυνάμεις. Καθώς οι Συμμαχικές Δυνάμεις κέρδιζαν έδαφος με αλλεπάλληλες επιθέσεις κατά της Γερμανίας, άρχισαν να συναντούν και να απελευθερώνουν τους κρατουμένους στα στρατόπεδα συγκέντρωσης, καθώς και όσους συναντούσαν καθ’ οδόν σε αναγκαστικές πορείες από το ένα στρατόπεδο στο άλλο. Οι πορείες συνεχίστηκαν μέχρι την 7η Μαΐου του 1945, την ημέρα που οι γερμανικές ένοπλες δυνάμεις παραδόθηκαν στους Συμμάχους, ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος έληξε επίσημα στην Ευρώπη την επόμενη μέρα, 8 Μαΐου ενώ οι σοβιετικές δυνάμεις ανακοίνωσαν «Ημέρα της Νίκης» την 9ηΜαΐου 1945.
Μετά το Ολοκαύτωμα, πολλοί από τους επιζώντες κατέφυγαν σε στρατόπεδα εκτοπισθέντων. Μεταξύ 1948 και 1951, σχεδόν 700.000 Εβραίοι μεταναστεύουν στο Ισραήλ, συμπεριλαμβανομένων των 136.000 εκτοπισμένων Εβραίων από την Ευρώπη. Άλλοι εκτοπισθέντες Εβραίοι μετανάστευσαν στις Ηνωμένες Πολιτείες. Το τελευταίο στρατόπεδο DP έκλεισε το 1957. Τα εγκλήματα τα οποία διαπράχθηκαν κατά τη διάρκεια του Ολοκαυτώματος κατέστρεψαν τις περισσότερες ευρωπαϊκές εβραϊκές κοινότητες και αφάνισαν ολοκληρωτικά εκατοντάδες εβραϊκές κοινότητες στην ανατολική Ευρώπη.
* Καθηγήτρια Φιλολογίας
