Στο άρθρο αυτό θα παρουσιαστεί ένα συνοπτικό θεωρητικό υπόβαθρο σχετικά με τα συν και τα πλην σε σχέση με την κατασκευή πλωτής μονάδας αποϋγροποίησης και χρήσης φυσικού αερίου (ΦΑ) και ακολούθως θα σχολιαστούν οι πολύ πρόσφατες εξελίξεις, η εμπλοκή και η δημόσια συζήτηση/ αντιπαραθέσεις σχετικά με τη σύμβαση υλοποίησης της πλωτής μονάδας τερματικού στο Βασιλικό.
Η έλευση και χρήση ΦΑ για την ηλεκτροπαραγωγή ήταν μια διαχρονική στρατηγική επιλογή της Πολιτείας, η υλοποίηση της οποίας καθυστέρησε υπερβολικά και ταλαιπωρήθηκε αφάνταστα.
Με την ένταξη του ΦΑ στο ενεργειακό μείγμα εξυπηρετούνται περιβαλλοντικές επιδιώξεις και βελτιώνεται η ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού. Προφανώς, η χρήση ΦΑ αντί μαζούτ, έχει επίπτωση και στο κόστος παραγωγής/αγοράς του ηλεκτρικού ρεύματος, αυτός όμως ο συσχετισμός είναι σύνθετος και δυναμικός.
Σε σχέση με το τελευταίο, σημειώνεται πως η έλευση και χρήση του ΦΑ θα επιβαρύνει το κόστος της παραγωγής ηλεκτρισμού με το αρχικό κόστος κεφαλαιουχικής επένδυσης (ας πούμε περί τα 300 εκ. ευρώ) και το ετήσιο λειτουργικό κόστος της πλωτής μονάδας (ας πούμε περί των 30 εκ. ευρώ). Από την άλλη, θα παρατηρηθεί εξοικονόμηση, λόγω των μειωμένων δικαιωμάτων CO2 που θα καταβάλλονται, καθώς το ΦΑ είναι καθαρότερο καύσιμο. Συναφώς, θα υπάρχει όφελος λόγω αυξημένης απόδοσης των σταθμών παραγωγής και ενδεχόμενα να έχουμε και μείωση στο κόστος συντήρησής τους, αφού, όπως αναφέρθηκε, πρόκειται για πιο καθαρό καύσιμο. Προφανώς, στην εξίσωση θα πρέπει να ληφθεί υπόψη η διαφορά στην τιμή προμήθειας ΦΑ και μαζούτ, οι οποίες εν πάση περίπτωση είναι συσχετιζόμενες.
Κάποιες άλλες σημαντικές παράμετροι οι οποίες θα πρέπει να ληφθούν υπόψη είναι το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων έχει ήδη ανακοινώσει πως θα σταματήσει τη χρηματοδότηση υποδομών και έργων ΦΑ. Επίσης, με βάση τους μακροπρόθεσμους σχεδιασμούς της ΕΕ και των δικών μας δεσμεύσεων αναμένεται ότι το ποσοστό συνεισφοράς των συμβατικών καυσίμων στο ενεργειακό μας ισοζύγιο θα έχει μια φθίνουσα πορεία, έτσι ώστε να οδηγηθούμε το 2050 σε μια οικονομία μηδενικών εκπομπών (δηλαδή μηδενική χρήση συμβατικών καυσίμων, περιλαμβανομένου και του ΦΑ). Εννοείται πως η ποσότητα ΦΑ που θα τυγχάνει επεξεργασίας από την πλωτή μονάδα είναι άμεσα συνυφασμένη με την επιβάρυνση που θα έχει η τιμή διάθεσης του ΦΑ στην ΑΗΚ και σε τυχόν νέους παραγωγούς.
Πέραν των πιο πάνω, στην εξίσωση θα πρέπει να εισαχθεί και η εκτίμηση των τεχνολογικών εξελίξεων και της αναμενόμενης μείωσης των τιμών τεχνολογιών ΑΠΕ/αποθήκευσης. Η υλοποίηση επίσης του EURΟASIA (ηλεκτρική διασύνδεση), όταν και εφόσον υλοποιηθεί, μπορεί να διαφοροποιήσει τα δεδομένα, αν και εκ πρώτης μου φαίνεται απίθανο να είμαστε τόσο ανταγωνιστικοί ώστε να εξάγουμε ηλεκτρική ενέργεια, η οποία παράγεται από συμβατικά καύσιμα.
Σε σχέση τώρα με το επίκαιρο και επίμαχο θέμα της σύμβασης και των απαιτήσεων, το καταρχήν σχόλιο είναι πως, λόγω των διαχρονικά κακών χειρισμών και υπερβολικών καθυστερήσεων, η Δημοκρατία εισήλθε σε αυτή τη σύμβαση με μειονεκτική θέση και αυτό δυστυχώς επιβεβαιώθηκε εκ των πραγμάτων.
Δεν μπορεί να μην σχολιαστούν κάποια υπερβολικά μεγάλα νούμερα τα οποία δημοσιογραφικά κυκλοφόρησαν. Αρχικά είδαμε πως το έργο θα έχει ΟΦΕΛΟΣ 1.5 δις ευρώ τον χρόνο, ενώ στη συνέχεια διευκρινίστηκε πως προκύπτει όφελος καθώς προβλέπονται έσοδα €1,6 δισ. σε ένα χρόνο, όταν το έργο καταστεί πλήρως λειτουργικό. Το όφελος 1.5 δισ. ευρώ τον χρόνο θεωρώ ότι δεν αξίζει καν σχολιασμού. Τα δε 1.6 δισ. έσοδα το χρόνο δεν σημαίνουν απολύτως τίποτε και ουδεμία σχέση έχουν με το επικαλούμενο δημόσιο συμφέρον και είναι πραγματικά άξιο απορίας γιατί η αναφορά και η επιμονή σε αυτό το παραπλανητικό νούμερο. Θα είχε νόημα αν αυτός που υποστηρίζει τον συμβιβασμό, αντί τα ετήσια έσοδα να εκτιμούσε και να μας παρέθετε την προστιθέμενη αξία του έργου.
Θα ήθελα, όμως, να σχολιάσω και την ιστορία που δημοσιεύθηκε με το σπίτι και το ενοίκιο, η οποία, με βάση σχετικό δημοσίευμα, δεν έτυχε απάντησης. Η ιστορία είναι εν πολλοίς πως παρευρισκόμενος στη συνάντηση ανέφερε πως «όταν έκτιζε το σπίτι του, είχε υπογράψει συμβόλαια και ήταν απολύτως ασφαλής με όλα. Λίγο όμως πριν μπει στην τελευταία φάση παραλαβής του έργου, ο εργολάβος του ζήτησε κάποια επιπλέον λεφτά για να του παραδώσει το έργο, επικαλούμενος διάφορα θέματα που προέκυψαν, και αυτός επέλεξε να τα δώσει για να παραλάβει το σπίτι του».
Στη δική μου αντίληψη, χωρίς να εισέλθω στο δίκαιο των συμβάσεων, τις πρόνοιες της σύμβασης που δεν γνωρίζω και στο ότι ένα κράτος δεν μπορεί να εκβιάζεται κλπ, είναι πως στην πιο πάνω αναφερόμενη ιστορία η απαίτηση προέκυψε στην τελευταία φάση παραλαβής του έργου. Οπόταν, αν μη τι άλλο γνώριζες πέραν πάσης αμφιβολίας το συνολικό τίμημα για να αγοράσεις τον μπελά, όπως λέμε στην καθομιλουμένη, και γνώριζες με ακρίβεια τον χρόνο παραλαβής του έργου. Στην προκειμένη περίπτωση το ανησυχητικό είναι πως σύμφωνα με τον Γενικό Ελεγκτή η διαφορά προέκυψε πριν ξεκινήσουν καν οι εργασίες. Οπόταν, το εύλογο ερώτημα είναι τι θα γίνει εάν, ο ανάδοχος, κατά τη φάση υλοποίησης θέσει νέες απαιτήσεις ή παραβιάσει και τα νέα χρονοδιαγράμματα που συμφωνήθηκαν;
Επί του προκειμένου, δεν λέω ότι υπάρχει πέραν πάσης αμφιβολίας εύκολη απάντηση είτε υπέρ της μίας (αποδοχή της απαίτησης και αλλαγής της σύμβασης) ούτε υπέρ της άλλης προσέγγισης (σκληρή στάση μέχρι τέλους).
Είναι γεγονός ότι εάν υπάρξει εμπλοκή και οδηγηθεί σε τερματισμό η παρούσα σύμβαση μάλλον χάνεται το τρένο να αποκτήσουμε κρατική -και εδώ να τονίσουμε το κρατική γιατί έχει σημασία- υποδομή αποϋγροποίησης ΦΑ. Όμως, τούτο δεν είναι το τέλος του κόσμου και σε καμία περίπτωση τα νούμερα σοκ και δέους που κυκλοφόρησαν, δηλαδή του 1,6 δισ. ετησίως, δεν έχουν σχέση, ούτε μπορούν να βοηθήσουν κάποιον να σταθμίσει τελικά ποια στάση θα εξυπηρετήσει το δημόσιο συμφέρον.
Θα ήταν προτιμότερο να πούμε με ειλικρίνεια τα δεδομένα και να επεξηγήσουμε στον κόσμο και στους επιχειρηματίες ότι, όπως φτάσαμε σήμερα, δηλαδή με τις καθυστερήσεις και με την αύξηση του κεφαλαιουχικού κόστους της πλωτής μονάδας, η υλοποίηση της πλωτής μονάδας κατά πάσα πιθανότητα θα οδηγήσει σε αύξηση της τιμής του ρεύματος. Παρόλα αυτά, για περιβαλλοντικούς λόγους, για στρατηγικούς λόγους βελτίωσης της ασφάλειας του ενεργειακού εφοδιασμού και για τη δημιουργία προοπτικής δημιουργίας νέων δραστηριοτήτων που προϋποθέτουν την ύπαρξη ΦΑ, οφείλουμε να δούμε τη μεγάλη εικόνα και να προχωρήσουμε.
* Μηχανολόγος Μηχανικός Dipl Eng, MBA
(οι απόψεις που εκφράζονται είναι προσωπικές)
