Η ανάγκη για καταπολέμηση των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών στην Αλυσίδα Εφοδιασμού Γεωργικών Προϊόντων και Τροφίμων αναγνωρίζεται από την Ευρωπαϊκή Ένωση με την Οδηγία (ΕΕ) 2019/633, σύμφωνα με την οποία παρατηρούνται συχνά, εντός της αλυσίδας εφοδιασμού, σημαντικές ανισορροπίες στη διαπραγματευτική ισχύ μεταξύ προμηθευτών και αγοραστών γεωργικών προϊόντων και τροφίμων.
Η Κύπρος δεν αποτελεί εξαίρεση, αφού σύμφωνα με έρευνα που διεξήγαγε το Ινστιτούτο Γεωργικών Ερευνών, οι Αθέμιτες Εμπορικές Πρακτικές πλήττουν κατά κανόνα τον πιο αδύνατο συμμετέχοντα στην αλυσίδα διάθεσης των αγροδιατροφικών προϊόντων, δηλαδή τον γεωργό. Οι Αθέμιτες Εμπορικές Πρακτικές, σύμφωνα με την έρευνα, επιφέρουν απώλεια εισοδήματος, ψηλό κόστος αλλά και δυσκολίες στον προγραμματισμό της παραγωγής. Αυτές οι επιπτώσεις, πέραν των προβλημάτων που δημιουργούν στους παραγωγούς, επηρεάζουν και τους καταναλωτές, αφού περιορίζουν την αγοραστική τους δύναμη αλλά και τις επιλογές τους ως προς τα διαθέσιμα προϊόντα.
Με στόχο την απαγόρευση συγκεκριμένων Αθέμιτων Εμπορικών Πρακτικών, η Βουλή των Αντιπροσώπων τον Δεκέμβριο του 2021 ψήφισε τον Νόμο «Ο περί των Αθέμιτων Εμπορικών Πρακτικών στην Αλυσίδα Εφοδιασμού Γεωργικών Προϊόντων και Τροφίμων Νόμος του 2021 (Ν.200(Ι)/2021), ο οποίος καθορίζει τις πρακτικές που απαγορεύονται στις σχέσεις μεταξύ προμηθευτών και αγοραστών.
Το πιο σημαντικό στοιχείο που επιφέρει ο νόμος, είναι η υποχρέωση του αγοραστή να πληρώνει τον προμηθευτή εντός προθεσμίας 30 ημερών για αλλοιώσιμα γεωργικά προϊόντα και εντός 60 ημερών για μη αλλοιώσιμα τρόφιμα. Τα προϊόντα που επηρεάζονται είναι όλα τα προϊόντα που αναγράφονται στο Παράρτημα Ι της Συνθήκης για τη λειτουργεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων, κρέατα και βρώσιμα παραπροϊόντα σφαγίων, ψάρια, και μαλάκια, γάλα και προϊόντα γαλακτοκομίας, φυσικό μέλι, λαχανικά, φρούτα, μπαχαρικά, καφέ, οινοποιητικά προϊόντα, προϊόντα αλευροποιίας και άλλα. Τονίζεται ότι η νομοθεσία δεν εφαρμόζεται μόνο στα πιο πάνω γεωργικά προϊόντα, αλλά και σε όλα τα προϊόντα που χρησιμοποιούνται ως τρόφιμα, τα οποία προκύπτουν από τη μεταποίηση των προϊόντων που περιλαμβάνονται στο Παράρτημα Ι της Συνθήκης.
Επιπρόσθετα, απαγορεύεται η ακύρωση από τον αγοραστή, παραγγελιών αλλοιώσιμων γεωργικών προϊόντων και τροφίμων με προειδοποίηση μικρότερη των 30 ημερών και ο αγοραστής να επιστρέφει στον προμηθευτή γεωργικά προϊόντα και τρόφιμα που δεν πωλήθηκαν χωρίς να πληρώνει τα εν λόγω προϊόντα.
Επίσης, ο Νόμος απαγορεύει περιπτώσεις όπου ο αγοραστής ή ο προμηθευτής, με εξαίρεση τις περιπτώσεις που συντρέχουν λόγοι ανωτέρας βίας, να αλλάζει μονομερώς και αναδρομικά τους όρους συμφωνίας προμήθειας όσον αφορά τη συχνότητα, τη μέθοδο και τον τόπο παραλαβής και παράδοσης, το χρονοδιάγραμμα ή τον όγκο της προμήθειας, τις παραδόσεις των γεωργικών προϊόντων και τροφίμων, τους όρους πληρωμής ή τις τιμές των προϊόντων. Πέραν των πιο πάνω σημείων, ο νόμος καθορίζει και μια άλλη μεγάλη σειρά από πρακτικές, οι οποίες πλέον κατηγοριοποιούνται ως αθέμιτες, όπως είναι η τοποθέτηση γεωργικών προϊόντων στα κιβώτια άλλου προμηθευτή, ο αγοραστής να απαιτεί από τον προμηθευτή να πληρώνει για την αλλοίωση ή/και απώλεια γεωργικών προϊόντων και άλλα.
Ο νόμος θα υπερισχύει οποιωνδήποτε εμπορικών συμφωνιών έχουν οι αγοραστές με τους προμηθευτές τους μετά την 30η Απριλίου 2022.
Σε αυτή την εξαιρετικά δύσκολη για την οικονομία περίοδο, λόγω των σοβαρών επιπτώσεων της πανδημίας και των προβλημάτων που ακολουθούν τη διένεξη στην Ουκρανία, η ανάγκη για στήριξη των παραγωγών εγχώριων γεωργικών προϊόντων και τροφίμων και κατ’ επέκταση της οικονομίας του τόπου είναι επιβεβλημένη.
Φυσικά, η μεγάλη αλλαγή που επιφέρει η νομοθεσία αναμένεται να φέρει κάποια αναστάτωση στην αγορά και πιθανόν κάποια προβλήματα ρευστότητας γι’ αυτό και στα αρχικά στάδια της εφαρμογής της θα πρέπει η συνεργασία όλων των εμπλεκομένων να είναι στο ψηλότερο επίπεδο.
Το ΚΕΒΕ θα παρακολουθεί στενά την εφαρμογή της νομοθεσίας, μέσα από τους εκπροσώπους του στη Συμβουλευτική Επιτροπή που έχει συσταθεί για αυτό τον σκοπό και θα προσπαθεί να διασφαλίσει την ορθή εφαρμογή της, με τη λιγότερη δυνατή αναστάτωση στην αγορά.
Σε συνεργασία με το Τμήμα Γεωργίας του Υπουργείου Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος, το ΚΕΒΕ πραγματοποίησε την Τετάρτη 2 Μαρτίου 2022 διαδικτυακή παρουσίαση, με στόχο τη σωστή ενημέρωση όλων των εμπλεκομένων στην Αλυσίδα Εφοδιασμού Γεωργικών Προϊόντων και Τροφίμων και προτρέπει όλους όπως συμμορφωθούν με τις πρόνοιες του Νόμου, για αποφυγή επιβολής διοικητικών προστίμων αλλά και για να διασφαλιστεί η ομαλή και βιώσιμη λειτουργία της εφοδιαστικής αλυσίδας.
* Λειτουργός, Τμήμα Βιομηχανικής Ανάπτυξης, Καινοτομίας και Περιβάλλοντος, ΚΕΒΕ
