Η δημοκρατικά καινοτόμα διαδικασία εμπλοκής των πολιτών και των οργανωμένων συνόλων στη διαδικασία καθορισμού των παραμέτρων που θα προκρίνουν και θα προδιαγράψουν το μέλλον της Ευρώπης, αποτελεί μια πολύ καλή ευκαιρία για δημιουργία των συνθηκών αποκατάστασης της εμπιστοσύνης των πολιτών προς τους θεσμούς και την ιδιότητα της Ε.Ε. Παράλληλα, προκύπτουν και οι ικανές και αναγκαίες συνθήκες για την ανάδειξη μιας πιο κοινωνικά επαρκούς Ευρώπης, στη βάση και των αρχών και αξιών που έθεσαν οι πατέρες της, για τη δημιουργία μιας ένωσης των ανθρώπων.

Την ίδια στιγμή όμως, η επίθεση της Ρωσίας στην Ουκρανία και οι συνεπακόλουθες εξελίξεις, δημιουργούν μια επιπρόσθετη και χρονικά πιο σύντομη ανάγκη ενιαίας συνδρομής για διαχείριση των δεδομένων που αφορούν τις γεωπολιτικές εξελίξεις και αναπροσαρμογές, όπως βέβαια και τις οικονομικές επιδράσεις σε όλα τα επίπεδα (η ηθική ευθύνη των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ε.Ε. αποτελούν ένα άλλο μεγάλο υπό συζήτηση κεφάλαιο). 

Η ανατροπή των ισορροπιών στη βάση της προσπάθειας προσάρτησης εδαφών της Ουκρανίας από τη Ρωσία και της διαφοροποίησης του στάτους κβο στην ευρύτερη περιοχή, η καταπάτηση του διεθνούς δικαίου και οι αμφίδρομες επιδράσεις σε όλους τους άμεσα και έμμεσα εμπλεκόμενους παίκτες στη διεθνή πολιτική σκακιέρα, δημιουργούν νέες προκλήσεις για την ενωμένη Ευρώπη. 

Παράλληλα, οι οικονομικές συνέπειες και επιδράσεις, κυρίως λόγω της εξάρτησης της Ευρώπης από τη Ρωσία σε σχέση με το πετρέλαιο, το φυσικό αέριο, τα σιτηρά, όπως βέβαια και σε ότι αφορά τη γενικότερη κρίση των διεθνών αγορών, αλλά και τις ρυπογόνες επιλογές που θα προκύψουν μέχρι και την εξισορρόπηση της κατάστασης, συνθέτουν ένα πλαίσιο ενιαίας προσέγγισης της Ε.Ε., η οποία μπορεί να αντιμετωπιστεί ως επί του πρακτέου και όχι επί χάρτου αναφορά σε σχέση με την προοπτική που αφορά το μέλλον της Ευρώπης.

Σε αυτό το στάδιο, με προϋπόθεση πως η ενιαία στρατηγική θα συνεχιστεί μέχρι τέλους, η Ε.Ε. θα πρέπει να συνυπολογίσει το κόστος αβεβαιότητας που θα αντιμετωπίσουν τα κράτη μέλη, όπως και το δημοσιονομικό κόστος  που θα προκύψει από τη στήριξη προς την Ουκρανία, όπως και προς τους πρόσφυγες, οι οποίοι αναμένεται να ξεπεράσουν σύντομα τα τρία εκατομμύρια. Επιπρόσθετα, θα πρέπει να συνυπολογιστεί η περαιτέρω αύξηση του πληθωρισμού, όπως και η μείωση του ρυθμού ανάπτυξης, συνεκτιμώντας και τα ζητήματα που θα προκύψουν στην οικονομία, από τις κυρώσεις που έχει επιβάλει η Ε.Ε. προς τη Ρωσία, όπως επίσης και από τα αντίμετρα που θα ανακοινώσει η ίδια η Ρωσία.

Αναντίλεκτα όμως, η κρίση που δημιουργείται σε στρατιωτικό, πολιτικό, ανθρωπιστικό, προσφυγικό και μεταναστευτικό επίπεδο, θα πρέπει να οδηγήσει την Ευρώπη σε μια ανάλογα ενιαία προσέγγιση σε ότι αφορά το Κυπριακό, ως θέμα εισβολής και κατοχής, επικρίνοντας την  ίδια στιγμή και την Τουρκική πολιτική των ίσων αποστάσεων και την καιροσκοπική εκμετάλλευση της κατάστασης. Παράλληλα, θα πρέπει να τοποθετηθεί με ευκρίνεια σε ότι αφορά τις απειλές της Τουρκίας προς την Ελλάδα και την Κύπρο, έτσι ώστε να μπορέσει να αρθεί στο ύψος των περιστάσεων, αποδεικνύοντας πως μπορεί να λειτουργήσει ως μια ενιαία οντότητα με προοπτική, στη βάση και της υλοποίησης του στρατηγικού στόχου για τη δημιουργία μιας πραγματικά Κοινής Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφάλειας (ΚΕΠΠΑ). Σε αυτό το πλαίσιο, αξιακή αρχή και συνιστώσα ανάπτυξης αποτελεί η  διασφάλιση των συνόρων της Ένωσης, με προτεραιότητα την απελευθέρωση των εδαφών της Κ.Δ τα οποία αποτελούν έδαφος της επικράτειας της Ε.Ε. 

Ανεξάρτητα όμως από την παρούσα κρίση και τη δυναμική που θα πρέπει να δημιουργήσει η Ε.Ε., επιβάλλεται η πλήρης αξιοποίηση των Σχεδίων Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας από το σύνολο των κρατών μελών, επιβεβαιώνοντας πως η Ένωση αλλάζει πορεία με ορίζοντα τη σταθερότητα και την κοινωνικά δίκαιη ανάπτυξη. 

Παράλληλα, τεράστιο στοιχείο πρόκλησης για το μέλλον της Ευρώπης αποτελεί ο ψηφιακός μετασχηματισμός, κυρίως σε ότι αφορά την ομαλή και χωρίς αποκλεισμούς μετάβαση, τα θέματα ισότητας και συμφιλίωσης οικογένειας και εργασίας, όπως βέβαια και οι πολιτικές με ενεργητικούς σκοπούς με σαφή στόχευση στην κατάρτιση και επανακατάρτιση που θα οδηγήσουν σε μια πιο εύρυθμη ανασύνταξη και λειτουργία της αγοράς εργασίας. Επιπρόσθετα, η επένδυση στην παραγωγικότητα και ανταγωνιστικότητα θα συνδράμει στην καλύτερη έξοδο στις αγορές, μέσα και από τις κατάλληλες και στρατηγικά επαρκείς συνέργειες και συμμαχίες, με αναγκαίο προσανατολισμό, γεωστρατηγικό και οικονομικό, τόσο στην Αφρική όσο και στην Ασία. 

Στο ίδιο πλαίσιο ανάπτυξης, επιβάλλεται ο καθορισμός κοινής και ενιαίας μεταναστευτικής πολιτικής, ως αντίδοτο στη δημογραφική καταρράκωση, προστατεύοντας τα κράτη μέλη και προωθώντας την αρχή της αλληλεγγύης. Σαφής η πρόσφατη τοποθέτηση του Αντιπροέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Μαργαρίτη Σχοινά πως, η Ε.Ε. οφείλει να στηρίξει αυτούς που πραγματικά έχουν ανάγκη γιατί κινδυνεύουν και όλοι οι υπόλοιποι που προσπαθούν να εκμεταλλευτούν καταστάσεις ή αποτελούν αντικείμενο εκμετάλλευσης θα πρέπει να γυρίζουν πίσω.

Η ενίσχυση της δημοκρατίας και του  κράτους δικαίου, αποτελεί αδιαπραγμάτευτη αρχή η οποία ενδυναμώνεται ως απότοκο και της επαρκούς εφαρμογής των προνοιών που διέπουν τον Ευρωπαϊκό Πυλώνα Κοινωνικών Δικαιωμάτων, όπως βέβαια και στη βάση της θέσπισης του Ευρωπαϊκού Κατώτατου Μισθού και την προώθηση ποιοτικών και αξιοπρεπών θέσεων εργασίας. 

Προς αυτή την κατεύθυνση, ιδιαίτερος ρόλος αποδίδεται στην ενίσχυση του θεσμοθετημένου  Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Διαλόγου και στην περαιτέρω στήριξη των κοινωνικών εταίρων ως βασική συνιστώσα καθορισμού της εν γένει Ευρωπαϊκής κοινωνικοοικονομικής και εργασιακής πολιτικής, συνδράμοντας στην περισσότερη κοινωνική Ευρώπη και εδραιώνοντας την κοινωνική οικονομία της αγοράς. Στο ίδιο μήκος κύματος προκύπτει και το στοίχημα της πράσινης ανάπτυξης και της αποτελεσματικής διαχείρισης των κλιματικών αλλαγών και των περιβαλλοντικών προκλήσεων, υλοποιώντας με επάρκεια την πράσινη συμφωνία.

Αναντίλεκτα, το μέλλον της Ευρώπης διασυνδέεται με την ανάγκη εμβάθυνσης των δομών της Ένωσης, την προώθηση ομοσπονδιακών συνισταμένων και μείωση των διακυβερνητικών δομών με τελικό στόχο τη δημιουργία της Ομόσπονδης Ένωσης, προτού δημιουργηθούν οι απαιτούμενες συνέργειες και προοπτικές για περαιτέρω διεύρυνση, εξισορροπώντας και διασυνδέοντας τις εθνικές και τις Ευρωπαϊκές προτεραιότητες.

Ο πόλεμος στην Ουκρανία αναδεικνύει την ανάγκη για επένδυση της Ε.Ε. στη δίκαιη μετάβαση, στη δημιουργία ανθεκτικών  κοινωνιών και οικονομιών, όπως και στην προστασία των πιο ευάλωτων σε σχέση με την ενεργειακή επισφάλεια και φτώχεια, ενισχύοντας την ενεργειακή ασφάλεια μέσω της ενεργειακής μετάβασης και αποτελεσματικότητας. Σαφώς και προς αυτή την κατεύθυνση, επιβάλλεται η μεταρρύθμιση και αναδιαμόρφωση των Ευρωπαϊκών δημοσιονομικών κανόνων. 

Εν κατακλείδι, η Ε.Ε. θα πρέπει να εξελιχθεί σε μια ασπίδα προστασίας των μελών της, ομοίως και των πολιτών της, μεταβαίνοντας από τις διαπιστώσεις και τις θεωρητικές προσεγγίσεις, στα έργα. Επιβάλλεται αμέσως, η στοχευμένη απελευθέρωση Ευρωπαϊκών πόρων και η αξιοποίηση του Ταμείου ενίσχυσης νοικοκυριών και επιχειρήσεων, έτσι ώστε η παρούσα κρίση να καταστεί όσο το δυνατό πιο διαχειρίσιμη και μη ανατρεπτική σε σχέση με την προοπτική που διασυνδέεται με το ίδιο το μέλλον της Ευρώπη.

*Γενικός Γραμματέας ΣΕΚ