Με ρωτούν ποια είναι η αλήθεια για να στοιχηθούμε μαζύ της κι έχω την ειλικρινή απάντησή μου.
Μεγάλη πατρίδα μου είναι αυτή η ήπειρος που δημιούργησε τον πολιτισμό της μέσα από μια μακρά κι επώδυνη περιπέτεια αιώνων, ανάμεσα σ᾽αντιθέσεις κι αντιφάσεις που τη σημάδεψαν, την ποικιλομορφία της σκέψης, την ατέρμονη σωκρατική διαλεκτική της. Με τις διαφορές της και το διαρκές ξεπέρασμά τους. Βρήκε πάντα το δρόμο ψηλαφώντας μες στα σκοτεινά και με χέρια απλωμένα. Χωρίς να την τρομάζουν μήτε το σκοτάδι μήτε οι πληγές που της γεμίζουν κάθε τόσο τα χέρια. Το πνεύμα της δίδαξε πως δεν υπάρχει καμιά ειλικρίνεια ή αλήθεια που μπορούμε να προσεγγίσουμε ή ν᾽ασκήσουμε μέσα στη μοναξιά μας.
Στους δυο μεγάλους πολέμους του περασμένου αιώνα αποδεκατίστηκαν χιλιάδες πόλεις και χωριά σε ολόκληρη την ευρωπαϊκή επικράτεια. Όσοι επέζησαν μπορούν ν᾽ αφηγούνται μέχρι σήμερα ιστορίες για τον θάνατο και τον αποχαιρετισμό. Γι᾽αυτούς που έφυγαν, γι᾽αυτούς που περίμεναν. Γι᾽αυτούς που συνέχισαν να περιμένουν με την ελπίδα ότι μια μέρα ίσως κάποιοι γυρίσουν πίσω. Έστω χωρίς χέρια, ή χωρίς πόδια. Γεννήθηκα και μεγάλωσα σε μια μικρή γη ανάμεσα σ᾽ αναρίθμητες τέτοιες φωνές, όπως οι περισσότεροι από μας.
Οι τιμητές της σημερινής φρίκης, ζητούν να σωπάσουμε. Αυτό, ασφαλώς, δεν μπορεί να γίνει. Η ελευθερία της έκφρασης είναι ένα θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα που καταχτήθηκε με αίμα, η ειρήνη κι η ευημερία μας είναι πάντα απαιτητική και δύσκολη. Κι αν βρήκαμε έναν δρόμο μες απ᾽τις στάχτες μας είναι γιατί καταλάβαμε έγκαιρα πως οι ελευθερίες αξίζουν πολύ περισσότερο από την επικράτηση κάθε ιδεολογίας. Πώς η ζωή, η χαρά κι η αναζήτηση της ευτυχίας, όπλα ταπεινά μέσα σ᾽ανθρώπινα χέρια, υπερισχύουν πάντα απέναντι σε κάθε ιδεολογία που καλλιεργεί τον πόνο και τον θάνατο.
Διαβάζω πως δεν αξίζει σήμερα να πολεμούμε για τη δημοκρατία, την ελευθερία, την αξιοπρέπεια. Ότι οι μεγάλες αξίες για τις οποίες χύθηκε τόσο αίμα, πάνω στις οποίες θεμελιώθηκε ο πλουραλισμός του πολιτισμού μας, και με τις οποίες κατορθώσαμε να ξεπεράσουμε τα στενά όρια του δικού μας πεπρωμένου για να ενωθούμε με το πεπρωμένο όλου του κόσμου, δεν αξίζουν τίποτε, ότι πρόκειται για φληναφήματα, γι᾽αθύρματα, για σκεύη κενά νοήματος.
Κι όμως θα το πω με θάρρος : η ανθρώπινη ζωή χωρίς αυτές δεν έχει νόημα. Κι η αγάπη για οποιαδήποτε πατρίδα, αν δεν μπορεί να τις δικαιώσει, δεν έχει κανένα νόημα. Μήτε εκπληρώνει το πεπρωμένο της αγάπης, που είναι το πεπρωμένο κάθε τόπου που αγαπιέται, και που βρίσκει το δρόμο του μονάχα τη στιγμή που θα καταφέρει λησμονώντας τον εαυτό του να σμίξει με το πεπρωμένο κάθε τόπου.
Η αλήθεια, μοναχή της δεν μπορεί να φανερώσει ποτέ όλη τη δύναμή της όσο την κρίσιμη στιγμή που αναμετριέται απἐναντι στο ψέμα. Τότε η νίκη της, αποκτά μια πανανθρώπινη σημασία. Σ᾽αυτό το χιλιοστόμετρο διεξάγεται ο σημερινός αγώνας. Είναι η λεπτή γραμμή πάνω στην οποία ισορροπεί δύσκολα ο κόσμος μας, απέναντι σ᾽ έναν κόσμο ισχύος κι επιβολής που ακρωτηριάζει τον άνθρωπο. Χωρίζει την ενέργεια από τη βία, τη δύναμη από την ωμότητα, την απαιτητική αγάπη, από την τυφλή αγάπη και το χάος. Εν τέλει, την αλήθεια από το ψέμα. Είναι το τίμημα που πληρώνουμε καθημερινά για τη δημοκρατία και την ελευθερία μας, και μας υπενθυμίζει πάντα πώς στον δύσκολο δρόμο προς κάθε ανθρώπινο αγαθό που απολαμβάνουμε, δεν υπάρχουν μονάχα δικαιώματα, αλλά κι υποχρεώσεις.
Ακούω μέσα στον πόλεμο να μιλούν για την ελπίδα. Για την προσμονή ν᾽ακούσει κανείς ένα ειρηνικό απόγεμα ξανά το θρόισμα του ανέμου μες στον κάμπο. Μες τη βρωμιά και το αίμα, μες την αισχρότητα και την ασχήμια, όταν δεν υπάρχει πια τίποτε γύρω μας πέρα από τη στάχτη που γεννά η βία, έν᾽ ανθισμένο λουλούδι φανερώνεται ξάφνου μπροστά στ᾽ανθρώπινα μάτια με όλο το νόημά του. Είναι η ίδια η ζωή. Κι είναι η αξία της ανθρώπινης ζωής. Μπροστά της δεχόμαστε επιτέλους να θυσιάσουμε πολλές από τις βεβαιότητές μας. Α ναι, φτάνει μια μέρα μετά από κάθε πόλεμο όπου οι άνθρωποι μιλούν πια για την αγάπη, και όχι για τον θάνατο.
Διαβάζω σε μιαν απογραφή τις ομάδες πληθυσμού της Μαριούπολης. Πολύ προτού θελήσουν να την ισοπεδώσουν οι Ρώσοι. Μια πόλη την οποία οι Ουκρανοί θα χτίσουν πάλι με τα χέρια τους, μόλις τελειώσει αυτή η φρίκη με τον ίδιο τρόπο που σήμερα ετοιμάζουν σίγουροι την πορεία ολόκληρης της ιστορίας τους. : ρωσώφωνοι, ουκρανόφωνοι, Ἐλληνες, Εβραίοι, Βούλγαροι, Αρμένιοι, Λευκορώσοι. Οι περισσότεροι βρίσκονται ακόμα εγκλωβισμένοι μέσα σε υπόγεια και καταφύγιο κουβαλώντας την αγωνία και την ανυποχώρητη επιμονή ενός ελεύθερου πνεύματος που συνεχίζει να ονειρεύεται κάθε στιγμή, παρά τις αδυναμίες, τα λάθη και τις αντιξοότητες, παρόλα όσα δεν έχουν ακόμα γίνει, παρόλα όσα υπάρχουν πάντα να γίνουν, τον άνθρωπο στον οποίον ελπίζουμε κι έναν κόσμο χωρίς κυνηγούς και κυνηγημένους.
H ενότητα, κι η διαφορετικότητά μας. Πάντα αξεχώριστες, και ποτέ η μια χωρίς την άλλην.
