Όταν το Facebook ανακοίνωσε, στο τέλος του Νοεμβρίου 2020, ότι θα δημιουργούσε ένα νέο ηλεκτρονικό νόμισμα (το Libra), που θα απλοποιούσε πληρωμές μεταξύ χρηστών του συστήματος, έστω και αν βρίσκονταν σε διάφορες άκρες του πλανήτη, οι κεντρικές τράπεζες στον κόσμο σοκαρίστηκαν. Ξαφνικά, μια εταιρεία με 3 δισεκατομμύρια χρήστες εισηγείται να εισάξει ουσιαστικά το δικό της νόμισμα, κάτι που δυνητικά θα μπορούσε να μειώσει τα κόστη συναλλαγών μεταξύ διάφορων ατόμων και οργανισμών.
Γιατί υπήρξε μεγάλη αντίθεση σε αυτή την ιδέα από κεντρικές τράπεζες; Το πρόβλημα έχει να κάνει με την ιδέα ότι μια ιδιωτική εταιρεία, που ίσως κάποτε χρεωκοπήσει, που έχει ήδη τον μισό πλανήτη σαν πελάτες, θα είχε πλέον και τη δύναμη ουσιαστικά να τυπώνει και χρήμα. Εγώ κι εσείς θα έπρεπε να βάζουμε χρήματα στο Libra, αλλά, το πόσα Libra θα υπήρχαν και ποια θα ήταν η ισοτιμία του Libra με τα διάφορα νομίσματα, θα καθοριζόταν και από το Facebook (και την αγορά).
Το παράδειγμα του Facebook δεν είναι μεμονωμένο. Στο βαθμό που κρυπτο-νομίσματα όπως το bitcoin μπορούν να χρησιμοποιηθούν για πληρωμές, τότε δεν διαφέρουν πολύ από το Libra, εκτός από το γεγονός ότι δεν έχουν (ακόμη) τόσο μεγάλη χρήση για πληρωμές, όπως θα είχε σχεδόν αμέσως το Libra, λόγω του αριθμού χρηστών της πλατφόρμας.
Ταυτόχρονα, η κρίση με τον ιό, καθώς και οι συνεχιζόμενα καλύτερες εφαρμογές διαδικτυακών πληρωμών, έχουν μειώσει τη χρήση μετρητών, κάτι που για πολλούς οικονομολόγους είναι καλό, επειδή τα μετρητά χρησιμοποιούνται πάρα πολύ στη μαύρη οικονομία. Στο πιο κάτω άρθρο, ο καθηγητής στο Harvard, Kenneth Rogoff, εξηγεί πως δεν χρειάζονται νομίσματα των 500 ευρώ για τις περισσότερες νόμιμες συναλλαγές (https://scholar.harvard.edu/files/rogoff/files/a_less-cash_society.pdf). Τα μετρητά έχουν το ρόλο τους φυσικά, επειδή υπάρχουν αρκετά άτομα που χρησιμοποιούν μετρητά και δεν έχουν την άνεση να συμμετέχουν μόνο στο διαδίκτυο για τις οικονομικές τους συναλλαγές.
Είναι σε αυτό το περιβάλλον που οι κεντρικές τράπεζες έχουν δημιουργήσει ομάδες τεχνογνωσίας για να εισάξουν τα δικά τους ψηφιακά νομίσματα, που θα μπορούν να χρησιμοποιούνται ταυτόχρονα με τα μετρητά. Αυτά τα νομίσματα ονομάζονται Central Bank Digital Currencies (CDBCs), στα ελληνικά Ψηφιακά Νομίσματα Κεντρικής Τράπεζας. Για τους ενδιαφερόμενους, η ιστοσελίδα της Τράπεζας της Αγγλίας είναι εξαιρετικά ενημερωτική και προσιτή για το συγκεκριμένο θέμα: https://www.bankofengland.co.uk/research/digital-currencies. Επίσης, αυτή η ιστοσελίδα περιέχει καλές ομιλίες από αξιωματούχους της ΕΚΤ για το συγκεκριμένο θέμα: https://www.ecb.europa.eu/home/search/html/central_bank_digital_currencies_cbdc.en.html.
Στο τέλος της ημέρας, η εμπιστοσύνη στα νομίσματα με τα οποία όλοι μας κάνουμε τις συναλλαγές μας είναι ένα σημαντικό κοινό αγαθό και σε μια οικονομία θα πρέπει να αποφασίσουμε ποιος οργανισμός είναι ο καλύτερος να προάγει και να προστατεύει αυτή την εμπιστοσύνη. Το θέμα είναι φυσικά περίπλοκο, καθώς σε αυτό το καινούργιο περιβάλλον επηρεάζονται και οι εμπορικές τράπεζες, που θα πρέπει να κάνουν αλλαγές στους τρόπους που λειτουργούν. Για παράδειγμα, αν όλοι μας έχουμε λογαριασμό ψηφιακών νομισμάτων στην Κεντρική Τράπεζα, πώς θα επηρεαστούν οι καταθέσεις που έχουμε στις εμπορικές τράπεζες, και πώς θα μπορούν αυτές οι εμπορικές τράπεζες να εκπληρώνουν τον ρόλο τους;
Συνοπτικά, η μείωση της χρήσης των μετρητών δεν σημαίνει ότι τα μετρητά δεν υπάρχουν. Το ηλεκτρονικό χρήμα είναι μία μοντέρνα μορφή μετρητών, και τα ψηφιακά νομίσματα είναι μια μορφή ηλεκτρονικού χρήματος. Πολλές χώρες πειραματίζονται με διάφορες πιθανές αλλαγές στον τρόπο που χειρίζονται τις πληρωμές στο σύστημα τους και είναι χρήσιμο για όλους να παρακολουθούν αυτούς τους πειραματισμούς με κριτικό βλέμμα, για την εισαγωγή των πρακτικών που δυνητικά να δουλέψουν καλύτερα σε μια χώρα όπως η Κύπρος.
* Καθηγητής χρηματοοικονομικών στο Imperial College Business School
