«Μαμά, γερνάω», τραγουδά η Τάνια Τσανακλίδου. «Γερνάς» τραγουδά δραματικά η Eurostat στην Ευρώπη. Ο πληθυσμός της το 2026 φτάνει τα 453 εκατομμύρια αλλά θα μειώνεται μετά συνεχώς. Αν θεωρήσω μηδενική μετανάστευση, η ΕΕ ως το 2075 θα χάσει τον 1 στους 4 κατοίκους (ως προς το 2025), τον 1 στους 3 κατοίκους ως το 2100. Οι λόγοι: οι κοινωνικοοικονομικές κρίσεις, ευμάρεια αντί για έξοδα τεκνοποιίας κ.ά.
Χωρίς μετανάστευση, ο πληθυσμός της Ιταλίας το 2100 θα είναι 52% μειωμένος σε σύγκριση με το 2025, της Ισπανίας κατά 49%, της Μάλτας κατά 48%. Ακολουθούν η Πορτογαλία (44%), η Κροατία (40%), η Ελλάδα και η Κύπρος (33%). Η Γαλλία κατά 13% (λόγω ήδη γαλλοποιημένων μεταναστών) και η Ιρλανδία κατά 15%.
Οι «νέες» σε ηλικία υποψήφιες για ένταξη χώρες δεν σώζουν την κατάσταση. Το 2024, το 30,8% του πληθυσμού της ΕΕ ήταν ηλικίας 0-29 ετών, όσο περίπου της Σερβίας (30,1%) και Ουκρανίας (30,4%). Μόνο το Κοσσυφοπέδιο (48,3%) και η Τουρκία (44,3%) δείχνουν «νεαρότερες». Αν η Τουρκία ενταχθεί μπορεί να ανανεώσει ηλικιακά την ΕΕ; Ούτε αυτή. Η γονιμότητα της μειώνεται λόγω συνθηκών με αντίκτυπο στην ευημερία της.
Εργατικό και οι χρήσιμοι «ανεπιθύμητοι» μετανάστες
Η ιστορική διεύρυνση του 2004 με 10 νέα μέλη, γνωστή ως «Μεγάλη Έκρηξη», έφερε οφέλη, ισχυρή οικονομική ανάπτυξη, νέα αύξηση του πληθυσμού. Όμως, ο πληθυσμός της Ε.Ε. ως το 2050 θα χάνει ένα εκατομμύριο εργαζόμενους τον χρόνο και οι ελλείψεις εργατών θα επιδεινώνουν τη δημογραφική κατάσταση. «Λιγότερα χέρια, μικρότερα πιάτα».
Μελλοντικά, και ως το 2100, η περαιτέρω διεύρυνση με νέα κράτη δεν αντιστρέφει τη δημογραφική παρακμή της Ε.Ε. Ωστόσο, θα έχει ενίσχυση στην αγορά εργασίας. Η «ανεπιθύμητη» μετανάστευση αυξάνει τον μελλοντικό της «πληθυσμό σε ηλικίες εργασίας», ιδίως σε καλές ειδικότητες με ζήτηση. Όντως, η εισροή ξένων στήριξε την ανάπτυξη χωρών της ζώνης του ευρώ και κάπως αντιστάθμισε τις αρνητικές δημογραφικές τάσεις.
Δημογραφική γήρανση ελεύθερης Κύπρου ανάγκη στρατηγικής
Ο πληθυσμός στην ελεύθερη Κύπρο θα μειώνεται, όχι τόσο έντονα. Οι όχι σπάνιοι μικτοί γάμοι (με Ευρωπαίες, Ρωσίδες κ.ά.) θα δίνουν κάποια στήριξη. Ωστόσο, καταγράφονται 176.000 άτομα από τρίτες χώρες που ζουν νόμιμα. Η δαπάνη το 2026 για άλλους φτάνει τα €32,5 εκατ. (υποδομές κ.ά.) αλλά οι πολιτικές επιστροφών είναι σε καλό δρόμο.
Στην Κύπρο ποτέ δεν χαράχθηκε σοβαρή δημογραφική στρατηγική. Στατιστικά ο πληθυσμός διατηρείται στάσιμος αν ο ετήσιος ρυθμός γεννήσεων είναι 2,1%. Ποια είναι επαρκή κίνητρα-επιδόματα; Ορθά αυξήθηκαν τα εισοδηματικά κριτήρια σε €100.000 για 1 και 2 τέκνα, σε €150.000 για 3 και 4 και σε €200.000 για 5 τέκνα ή πιο πολλά. Θα μπορούσε να δίδεται, χωρίς εισοδηματικό κριτήριο, κλιμακωτή επιχορήγηση π.χ. για το 1ο παιδί Є1000, για το 2ο παιδί Є1500, για το 3ο Є2200 για το 4ο Є3000. Οι χορηγίες της Εκκλησίας για το 3ο παιδί είναι θεάρεστη κίνηση. Οι τράπεζες μετέχουν; Η ιατροφαρμακευτική περίθαλψη αυξάνει το προσδόκιμο ζωής και την παραγωγικότητα, αλλά ας αυξηθούν οι βρεφοκομικοί σταθμοί, τα ολοήμερα σχολεία. Άλλοι παράγοντες: «ένα όχι σκληρό ωράριο» γονέων, καλό ελάχιστο εισόδημα και έλεγχος κόστους ζωής.
Η ανέγερση 500 μονάδων δαπάνης €70 εκατ., σε κρατική γη δεν λύνει το πρόβλημα για πολύτεκνους και νέα ζευγάρια. Μόνο αν η Κύπρος ακολουθήσει τη νέα στεγαστική στρατηγική της Ε.Ε. Όσο για τον επαναπατρισμό αποδήμων, οι απόδημοι επιστήμονες (με τις οικογένειες) πρέπει να έχουν ευκαιρίες καριέρας και έρευνας; Αλλιώς πώς θα έρθουν για προσφορά και δημογραφική ενίσχυση στον τόπο τους;
Τέλος, οι Τουρκοκύπριοι και άλλοι που διαμένουν στα κατεχόμενα δεν θα αποφύγουν το ίδιο φαινόμενο γήρανσης στις επόμενες δεκαετίες. Τα εύκολα γερνούν όλους, και νωρίς.
*Μαθηματικός-Στατιστικός, Οικονομολόγος, πρώην πρόεδρος Ακαδημίας Επιστημών Κύπρου
