Στο έργο «Δημιουργία και Απολύτρωση» ο Γεώργιος Φλορόφσκυ θέτει μια Ορθόδοξη επαναστατική διατομή Οντολογίας σε ένα ζήτημα που κατά τον ίδιο «κατά περίεργο τρόπο παραγνωρίζεται από τους Πατέρες» (σελ 188). Πρόκειται για το ζήτημα του Κίνητρου της Ενανθρώπισης, εάν δεν παρενέβαινε στην ανθρώπινη ιστορία το Προπατορικό αμάρτημα.
Η δομή του περιεχομένου του έργου είναι διμερής:
Στο πρώτο μέρος παραθέτει τη διαφορά Ανατολικής και Δυτικής Οντολογίας.
Στο δεύτερο μέρος παρουσιάζεται η προστιθέμενη αξία που ο ίδιος θέτει στην εννοιολόγηση του όρου «Κίνητρο Ενανθρώπισης», την πατερικά θεμελιωμένη στον Άγιο Μάξιμο τον Ομολογητή.
Στην Ορθόδοξη σκέψη των Ελλήνων Πατέρων της Ανατολής το γεγονός της Σαρκώσεως ερμηνεύεται ως επί το πλείστον στο πλαίσιο της Λύτρωσης. Από τον τέταρτο μετά Χριστόν αιώνα, η Ορθόδοξη οντολογία βασίζεται στη διάκριση του Κτιστού και του Ακτίστου. Ο Ιησούς Χριστός ως τέλειος Θεάνθρωπος περιχωρείται ασυγχύτως, σε ένα Πρόσωπο και δύο Φύσεις, για να καταστήσει τον άνθρωπο μέτοχο και συμμέτοχο στη σχέση και την ενέργεια, τη ζωή: τη βιολογική ζωή, με όλες της τις διαστάσεις και την πνευματική ζωή. Τίποτα δεν συγχέεται, τίποτα δεν κατακερματίζεται, τίποτα δεν υποβαθμίζεται στην εν Χριστώ καινή ζωή, την Εκκλησία. Το Κτιστό και το Άκτιστο αρμολογούνται.
Ο κτιστός άνθρωπος, η ψυχοσωματική «εικόνα Θεού» μετέχει δυνάμει, ελεύθερα κι αγαπητικά στην πορεία προς την ομοίωση με το άκτιστο, το αρχέτυπο. Την ανόθευτη γραμμή των Καππαδοκών τηρεί και διατηρεί ο Γεώργιος Φλορόφσκυ (σελ.184) χρησιμοποιώντας το πατερικό χωρίο του Γρηγορίου Ναζιανζηνού (Ε.Π.36, 633-636: τεσσαρακοστό πέμπτο λόγο του στο Άγιο Πάσχα).
«Αυτός ο του Θεού Λόγος, ο προαιώνιος, ο αόρατος, ο απερίληπτος, ο ασώματος, ο εκ της αρχής αρχή, το εκ του φωτός φως, η πηγή της ζωής και της αθανασίας, το εκμαγείον του αρχετύπου κάλλους, η μη κινουμένη σφραγίς, η απαράλλακτος εικών, ο του Πατρός λόγος επί την ιδίαν εικόναν χωρεί και σάρκαν φορεί δια την σάρκα και ψυχή νοερά δια την εμήν ψυχήν μίγνυται, τω ομοίω το όμοιον ανακαθαίρων και πάντα γίνεται, πλην της αμαρτίας άνθρωπος…»
Αντλώντας από την ανθρωπολογία του Ναζιανζηνού από την Προς Κληδόνιον επιστολή σε άλλο σημείο του έργου του, ο Φλορόφσκυ καταθέτει:
Στην Πρώτη Προς Κληδόνιον Πρεσβύτερον επιστολή, ο Γρηγόριος ο Ναζιανζηνός, στρεφόμενος κατά του Απολλιναρισμού τονίζει εμφαντικά (σελ. 184) «Ουδέ γαρ τον άνθρωπον χωρίζομεν της θεότητος, αλλ’ ένα και τον αυτόν δογματίζομεν, πρότερον μεν ουκ άνθρωπον αλλά Θεόν και Υιόν μόνον και προαιώνιον αμιγή σώματος και των όσα σώματος, 101.14, επί τέλει δε και άνθρωπον, προσληφθέντα υπέρ της σωτηρίας της ημετέρας […] ιν΄ όλω ανθρώπω τω αυτώ και Θεώ όλος άνθρωπο; αναπλασθή πεσών υπό την αμαρτίαν. 101.16, Ει τις ου Θεοτόκον την αγίαν Μαρίαν υπολαμβάνει, χωρίς εστί της θεότητος».
Σε ένα άλλο σημείο της επιστολής, τονίζει: «Το γαρ απρόσληπτον, αθεράπευτον. Ό δε ήνωται τω Θεώ τούτο και σώζεται 101.33. Ει ήμισυς έπταισεν ο Αδάμ, ήμισυ και το προσειλημμένον και το σωζόμενον. Ει δε όλος, όλω τω γεννηθέντι ήνωται και όλως σώζεται […] 101.34».
Όπως εκτιμά ο Φλορόφσκυ:
«Από την άλλη πλευρά δεν θα ήταν σωστό να ισχυριστούμε ότι οι Πατέρες θεωρούσαν αυτό τον λυτρωτικό σκοπό ως τη μόνη αιτία για την Ενανθρώπιση, έτσι ώστε η Ενανθρώπιση να μην είχε συμβεί καθόλου αν δεν είχε αμαρτήσει ο άνθρωπος.
Η ερώτηση με αυτή τη μορφή ποτέ δεν τέθηκε από τους Πατέρες. Το θέμα για το ύψιστο Κίνητρο της Ενανθρώπισης δεν τέθηκε επίσημα (formally) κατά την εποχή των Πατέρων.[… ] Πολλές από αυτές τις φράσεις ήταν μόνο περιστασιακές διατυπώσεις (occasional statements) και πρέπει να χρησιμοποιούνται μόνο με μεγάλη προσοχή και σύνεση. Η σωστή σημασία μπορεί να εξακριβωθεί μόνο όταν διαβαστούν μέσα στα συμφραζόμενα, δηλαδή μέσα στην προοπτική της σκέψεως του κάθε επιμέρους συγγραφέα» (σελ. 185). Στην υποσημείωση 15: 373 ο Φλορόφσκυ σημαίνει επί λέξει πως «Ο μόνος μελετητής του προβλήματος που χρησιμοποίησε τη σωστή ιστορική μέθοδο κατά τη χρήση των κειμένων ήταν ο DeSpindler».
Κατά τον Φλορόφσκυ, το θέμα του Κινήτρου της Ενανθρώπισης «κατά περίεργο τρόπο παραγνωρίζεται (σελ. 188) από τους Πατέρες με εξαίρεση τον Μάξιμο τον Ομολογητή, ο οποίος θέτει με σαφήνεια την οντολογική διάκριση ανάμεσα στην αδιάλειπτη ύπαρξη του Λόγου εντός της Ουσίας της αιωνίου Τριάδας και την «οικονομία» της σαρκώσεώς του χάριν σε εμάς, ως Πρόγνωση (σελ. 190) όπου η «Πρόγνωση» σχετίζεται με τη Σάρκωση σύμφωνα με την τελική οικονομία (Μ.P.G.,X.C,624D)».
Επομένως, ο Ιησούς Χριστός προγνώστηκε όχι όπως ήταν κατά τη Φύση Του, κατά την Ουσία, αλλά όπως αργότερα σαρκωμένος εμφανίστηκε χάριν υμών.
*Θεολόγος
