Πληροφορηθήκαμε προ ημερών την παραίτηση του νεαρού Καγκελαρίου της Αυστρίας, Σεμπάστιαν Κουρτς. Ασχέτως της ιδεολογικής του κατεύθυνσης ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι πολιτειακές συνθήκες της παραίτησης. Ο Καγκελάριος υποχρεώθηκε να παραιτηθεί διότι υπήρχαν σοβαρές ενδείξεις ότι χρησιμοποίησε δημόσια κεφάλαια για την εξασφάλιση θετικών για αυτόν δημοσκοπήσεων και, στη συνέχεια, ευνοϊκή δημοσίευσή τους σε συγκεκριμένη αυστριακή εφημερίδα. Προηγήθηκαν σχετικές αστυνομικές έφοδοι στην Καγκελαρία και στο αυστριακό υπουργείο Οικονομικών οι οποίες φαίνεται ότι ενίσχυσαν αυτές τις υποψίες.
Κατ’ αρχάς σημειώνεται ότι, βάσει της αυστριακής νομοθεσίας, φαίνεται να υπάρχει αρχειακό αποτύπωμα κάθε δαπάνης η οποία πραγματοποιείται. Δηλαδή οι δαπάνες καταχωρίζονται σε συγκεκριμένο αρχείο όπου μπορούν να εντοπιστούν και να εξεταστούν. Στην Κύπρο δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι συμβαίνει αυτό. Εξ όσων γνωρίζω, υπάρχουν δημόσια κονδύλια τα οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν με ευρεία ευχέρεια και ελάχιστη καταγραφή από τους πολιτικούς διαχειριστές τους. Προς χρήση, υποτίθεται, για το δημόσιο συμφέρον. Συνήθως όμως προς χρήση από την εκάστοτε κυβερνώσα κομματική παράταξη για ενίσχυση της εκλογικής της θέσης. Θυμάμαι πόση εντύπωση δημιούργησε η απόφαση του αείμνηστου Τάσσου Παπαδόπουλου να θεσμοθετήσει τη δημιουργία αρχείου στο Προεδρικό προς καταχώριση εγγράφων της Προεδρίας –διότι δεν υπήρχε τίποτε προηγουμένως! Ο κάθε νέος Πρόεδρος δεν έβρισκε κανένα αρχείο με την ανάληψη των καθηκόντων του. Η υπογειοποίηση όμως προεδρικών αποφάσεων και χειρισμών εκ των πραγμάτων προάγει αυθαιρεσία και απουσία λογοδοσίας. Και αυτό αφήνοντας κατά μέρους επιχειρήματα ομαλής συνέχειας. Έχω την ισχυρή εντύπωση ότι ακόμα και σήμερα ισχύει αυτή η απαράδεκτη πρακτική.
Ενα δεύτερο στοιχείο στην παραίτηση Κουρτς είναι ακόμη πιο ενδιαφέρον: Η Αστυνομία πραγματοποίησε εφόδους στο υπουργείο Οικονομικών και στην Καγκελαρία. Προφανώς προς εξεύρεση στοιχείων τα οποία θα δυσχέραιναν τη θέση του κυβερνώντος Κιαγκελαρίου. Αυτό στην Κύπρο θα ήταν πρωτάκουστο! Σε καμία, μα καμία, περίπτωση η Αστυνομία δεν έχει διεξαγάγει έρευνα εις βάρος του Προέδρου της Δημοκρατίας ή μελών της Κυβέρνησής του (εκτός αν έγινε κατ’ εντολήν του Προέδρου!). Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας και η κομματική του παράταξη ελέγχουν από Αστυνομία μέχρι Εισαγγελία, μέχρι τον τελευταίο δασοφύλακα. Και όταν λέω ελέγχει δεν εννοώ ότι αντικαθίστανται όλοι με κομματικούς ημέτερους με κάθε αλλαγή Κυβέρνησης. Εννοώ ότι είναι τέτοιο το δίκτυο ελέγχου που ρίχνει το κάθε κυβερνών κόμμα που ακόμα και οι κομματικά αντίθετοι δημόσιοι υπάλληλοι επιλέγουν την αυτολογοκρισία προκειμένου να επιβιώσουν. Μέχρι να γυρίσουν οι καιροί… Μια πρακτική που υιοθετείται και από κάποιους ανέλεγκτους κομματικά υπαλλήλους οι οποίοι θα ήθελαν μεν να λειτουργήσουν διαφορετικά αλλά έχουν στόματα να ταΐσουν. Διότι χωρίς την ύπαρξη θεσμικής κάλυψης κινδυνεύουν να περιθωριοποιηθούν, να χάσουν προαγωγές, να καταλήξουν με δυσμενείς μεταθέσεις…
Ιδίως η κομματική ποδηγέτηση θεσμών όπως η Εισαγγελία και η Αστυνομία έχει οδηγήσει στα ύψη τη διαφθορά στην Κύπρο. Διότι είναι οι θεσμοί οι οποίοι οφείλουν να ενεργοποιηθούν προς διασφάλιση της ισονομίας και του κράτους δικαίου. Όταν αυτοί οι θεσμοί δεν κινούνται ή κινούνται με αλλότρια κριτήρια, τότε εκ των πραγμάτων κάποιοι πολίτες είναι πιο ίσοι από άλλους, όπως είπε ο Όργουελ. Και σίγουρα ο πολίτης που οργώνει το χωράφι του στον Πύργο είναι λιγότερο ίσος από τον πολίτη που… οργώνει το δικό του χωράφι στο Προεδρικό!
Ένα τρίτο στοιχείο από την παραίτηση Κουρτς είναι σημαντικό: Η ίδια η παραίτηση! Ο Κουρτς παραιτήθηκε παρά το γεγονός ότι διατυμπανίζει την αθωότητά του την οποία γυρεύει να αποδείξει. Εκτός εξουσίας όμως πλέον. Βεβαίως το πολιτειακό σύστημα της Αυστρίας είναι διαφορετικό και η διακυβέρνηση Κουρτς στηριζόταν και στην κοινοβουλευτική στήριξη των Πρασίνων. Και αυτοί έθεσαν ζήτημα απομάκρυνσης του Κουρτς προκειμένου να συνεχίσουν να στηρίζουν τον κυβερνητικό συνασπισμό.
Στην Κύπρο είναι δυστύχημα ότι ο Πρόεδρος είναι σχεδόν συνταγματικά απρόσβλητος. Επειδή το σύστημά μας είναι προεδρικό δεν προαπαιτείται κοινοβουλευτική στήριξη. Υπάρχουν μόνο δύο συνταγματικοί τρόποι να απομακρυνθεί ένας Πρόεδρος, παρά τη θέλησή του, βάσει του άρθρου 44 του Συντάγματος: Είτε λόγω καταδίκης του επί εσχάτη προδοσία ή λόγω αδικήματος ατιμωτικού ή ηθικής αισχρότητας είτε λόγω διαρκούς σωματικής ή διανοητικής ανικανότητας ή απουσίας του.
Αυτή η συνταγματική θωράκιση του Προέδρου επέτρεψε στον ίδιο μετά τον τελευταίο σεισμό των εγγράφων Πανδώρα να δηλώνει αυτοαθωωτικά και περιφρονητικά: «ουδέν μεμπτόν». Δηλαδή μόνος του έκρινε και αθώωσε τον εαυτό του παρά την παγκόσμια κατακραυγή.
Στην Κύπρο ο Πρόεδρος είναι συνταγματικά παντοδύναμος και οι ελεγκτικοί θεσμοί είναι σχεδόν ανύπαρκτοι. Ιδίως όταν λάβει κανείς υπόψη ότι ο κομματισμός λειτουργεί οριζόντια στους θεσμούς και εξομαλύνει αντιθέσεις που έπρεπε να υπάρχουν για να ελέγχονται οι θεσμοί. Ετσι ο κομματισμός αμβλύνει τον ελεγκτικό ρόλο της Βουλής διότι ο Πρόεδρος συνήθως προέρχεται από κόμμα με ισχυρή κοινοβουλευτική παρουσία. Ο κακώς νοούμενος κομματισμός πατριωτισμός όχι απλώς ενθαρρύνει. Επιβάλλει τη στήριξη ημεδαπού κομματικά Προέδρου.
Τι γίνεται με τους ανεξάρτητους αξιωματούχους; Ή το Υπουργικό Συμβούλιο το οποίο συνταγματικά έχει τον τελευταίο λόγο σε θέματα Εκτελεστικής Εξουσίας; Στην παρούσα συγκυρία ο Πρόεδρος έχει καταφέρει να περιορίσει τους ανεξάρτητους αξιωματούχους στον εξής ένα, δηλαδή στον Γενικό Ελεγκτή. Ο Πρόεδρος αντελήφθη τον κομβικό ρόλο του Γενικού Εισαγγελέα μετά τα παθήματά του επί Κληρίδη. Ως αποτέλεσμα στη λήξη της θητείας του τον αντικατέστησε με συνεργάτη του. Αν κρίνει κανείς από τις φορές που έχει συγκρουστεί ο νυν Γενικός Εισαγγελέας με τον Πρόεδρο (ποτέ), τότε καταλαβαίνει κανείς πόσο ελεγκτικά ασκεί τον ρόλο του ο κ. Σαββίδης. Ποτέ δεν έχει εγείρει ανάστημα έναντι του Προέδρου παρά τις τόσες ευκαιρίες που του παρέχει ο κ. Αναστασιάδης. Συνεπώς αυτόν τον θεσμό μπορούμε επί του παρόντος να τον ξεχάσουμε. Το Υπουργικό Συμβούλιο που έχει -υποτίθεται- Εκτελεστική Εξουσία; Απόν και αυτό. Προφανώς λόγω της δυνατότητας του Προέδρου να διορίζει και να αποπέμπει τα μέλη του Υπουργικού Συμβουλίου. Αυτό όμως δεν έπρεπε να επηρεάζει την κρίση ακεραίων ανθρώπων που προτάσσουν το δημόσιο συμφέρον. Ή μήπως τελικά πολλά ζητούμε;
* Δικηγόρος.
