Ενσυναίσθηση είναι η ικανότητα κατανόησης και ενίσχυσης της ανάπτυξης των άλλων καθώς και ο σωστός χειρισμός της διαφορετικότητας (Goleman, 1995). Ο όρος είναι άμεσα συνυφασμένος με την κοινωνική επίγνωση, τη δεξιότητα να αντιλαμβανόμαστε τι σκέφτονται οι άλλοι, ακόμα κι αν εμείς δεν αισθανόμαστε το ίδιο. Χωρίς δεύτερη σκέψη, θα έλεγα ότι η ενσυναίσθηση οφείλει να αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της παιδαγωγικής διαδικασίας. Τα παιδιά, από μικρή ηλικία, δείχνουν ότι διαθέτουν την ικανότητα αυτή, αφού υπάρχει εγγενώς, αναπτύσσεται μετά τα δύο χρόνια μερικώς και μετά τα πέντε χρόνια με επάρκεια. Για παράδειγμα, αν ένα παιδί κατανοήσει ότι η μητέρα του είναι στενοχωρημένη, συχνά θα σπεύσει να την αγκαλιάσει. Με άλλα λόγια, η ενσυναίσθηση «μεταφράζεται» στα θέλω, τις ανάγκες και τα συναισθήματα των άλλων, βλέποντας μέσα από τα δικά τους μάτια, χωρίς όμως να ταυτιζόμαστε. Η ταύτιση ενδεχομένως να οδηγεί συχν σε δική μας ψυχική εξάντληση. Η ενσυναίσθηση δεν είναι εμπάθεια με την έννοια της απόκτησης των αρνητικών συναισθημάτων προς κάποιον. Από την άλλη, δεν είναι ούτε συμπάθεια καθώς αυτή υποκινείται από αλτρουιστικούς σκοπούς και προϋποθέτει συμμετοχή και μοίρασμα συναισθημάτων με τους άλλους. Αξίζει να σημειωθεί ότι η ενσυναίσθηση δεν εκπαιδεύεται μέσω της μεταφοράς γνώσεων. Αποτελεί βιωματική διαδικασία, καθώς το παιδί μαθαίνοντας τα δικά του συναισθήματα δύναται να αναγνωρίσει τα συναισθήματα και των άλλων.
Προϋποθέσεις οικοδόμησής της είναι: ο αυτοέλεγχος, η αυτοεπίγνωση, η αυτοπειθαρχία, η αξιοπιστία, η ευσυνειδησία και οι δεξιότητες επικοινωνίας, συνεργασίας και ομαδικότητας. Η ενσυναίσθηση αποτελεί μια αναγκαία δεξιότητα ώστε ο εκπαιδευτικός να επιτύχει το συμβουλευτικό και εκπαιδευτικό έργο του. Σύμφωνα με τον Μπρούζο (1995), η «ενσυναισθητική ταύτιση ή ενεργητική ακρόαση αποτελεί δίαυλο επικοινωνίας μεταξύ εκπαιδευτικού και μαθητή. Η ενσυναίσθηση αποτελεί μια αναγκαία δεξιότητα, ώστε ο εκπαιδευτικός να πετύχει το συμβουλευτικό και εκπαιδευτικό έργο του. Σύμφωνα με τον Μπρούζο (1995), η «ενσυναισθητική ταύτιση ή ενεργητική ακρόαση αποτελεί τον δίαυλο επικοινωνίας μεταξύ του εκπαιδευτικού και του μαθητή. Πρόκειται για την ικανότητα του εκπαιδευτικού να εισχωρεί στον εσωτερικό κόσμο των μαθητών, χωρίς όμως να μπει στη διαδικασία να βιώσει ο ίδιος τα συναισθήματά τους. Όπως υποστηρίζει ο Μπρούζος (1998), όταν ο εκπαιδευτικός κατανοεί, αποδέχεται τις σκέψεις και τα συναισθήματα των μαθητών. Προκύπτουν οι εξής παραδοχές:
(α) Οι μαθητές νιώθουν την αποδοχή από τον εκπαιδευτικό έχοντας ως αποτέλεσμα να αποδέχονται τον ίδιό τους τον εαυτό και να καταλαβαίνουν την αξία τους.
(β) Επιτυγχάνεται η άνεση των μαθητών απέναντι στους εκπαιδευτικούς, καθώς απευθύνονται πιο εύκολα σε εκείνους όταν πρόκειται για πρόβλημα που θέλουν να λύσουν.
(γ) Η εμπιστοσύνη των μαθητών απέναντι στους εκπαιδευτικούς αυξάνεται. Συνεχώς, αναπτύσσεται μια εποικοδομητική σχέση μεταξύ τους.
Η ενσυναίσθηση βοηθά στην οικοδόμηση σχέσεων και προωθεί την επιτυχία στον επαγγελματικό τομέα. Οι έφηβοι με ενσυναίσθηση γίνονται επιτυχημένοι ενήλικες, επειδή είναι περισσότερο επικεντρωμένοι στους στόχους τους. Στα σχολεία της Δανίας μια ώρα τη βδομάδα είναι αφιερωμένη στο μάθημα της ενσυναίσθησης το οποίο αφορά μαθητές ηλικίας 6-16 ετών και είναι υποχρεωτικής παρακολούθησης. Στη διάρκεια του μαθήματος τα παιδιά συζητούν θέματα που τους προβληματίζουν και άπτονται άμεσης επίλυσης ενώ συνάμα προτείνουν δικές τους ιδέες. Στη συνέχεια, μέσω της συνεργατικής μάθησης, η οποία συνιστάται στη συγκέντρωση παιδιών με διαφορετικές δυνατότητες, αναλαμβάνουν διάφορα εκπαιδευτικά προγράμματα. Η μέθοδος αυτή διδάσκει σε παιδιά από νεαρή ηλικία ότι η δυνατότητα συνεργασίας, αλληλοστήριξης οδηγεί σε καλύτερα αποτελέσματα. Αφού είμαστε ένα παγκόσμιο οικουμενικό χωριό γιατί να μην ακολουθήσουμε και εμείς το παράδειγμα της Δανίας; Σε έναν κόσμο που ολοένα βάλλεται από πάμπολλα άγχη και ψυχικές ασθένειες λόγω της πίεσης που καταβάλλει τους ανθρώπους, θαρρώ πως εάν μπορούσαμε να εστιάσουμε στην εκπαίδευση της υπόθεσης που λέγεται ενσυναίσθηση, θα κάναμε ένα βήμα πιο κοντά στην πρόοδο των παιδιών μας.
*Καθηγήτρια Φιλολογίας.
