Η εγκληματικότητα σε μία χώρα έχει άμεση σχέση με την ποιότητα της ζωής και είναι και ένα πολύ ενδιαφέρον και πάντα επίκαιρο θέμα για διάφορους λόγους. Κατ’ αρχάς έχει ένα τεράστιο οικονομικό κόστος αν αναλογιστεί κανείς τί κόστος έχουν μαζί η Νομική Υπηρεσία, η Αστυνομία, τα Δικαστήρια, οι Φυλακές και τέλος οι κοινωνικές υπηρεσίες που επιτηρούν δικαστικά διατάγματα μη στερητικά της προσωπικής ελευθερίας. Επίσης η εγκληματικότητα επηρεάζει άμεσα την ποιότητα της καθημερινής ζωής και τον τουρισμό. Όσον αφορά στον όγκο και τα ποινικά αδικήματα που καταγράφονται στις επίσημες εγκληματολογικές στατιστικές των περισσοτέρων κρατών, είναι γενικά αποδεκτό στην εγκληματολογία ότι ένα μεγάλο ποσοστό των εγκλημάτων που διαπράττονται δεν αναφέρονται στην Αστυνομία – γνωστό ως το «αφανές έγκλημα». Έτσι για εγκλήματα όπως ο βιασμός και ποινικά αδικήματα «χωρίς θύματα»/victimless crimes, αυτά που βρίσκουμε στις εγκληματολογικές στατιστικές είναι η μύτη του παγόβουνου. Λίγα γνωρίζουμε για την εγκληματικότητα στα κατεχόμενα, αλλά η ανάλυση που ακολουθεί στοχεύει να συμπληρώσει λίγο το κενό αυτό χωρίς όμως να γνωρίζουμε τον ακριβή πληθυσμό στα κατεχόμενα.
Όσον αφορά την περίοδο 2012-2015 εξετάζοντας προσεκτικά τα υφιστάμενα στατιστικά στοιχεία της «αστυνομίας» του ψευδοκράτους ανά κατηγορία βγαίνουν ενδιαφέροντα συμπεράσματα. Το σύνολο των ποινικών αδικημάτων που αναφέρθηκαν και καταγράφηκαν στην κατεχόμενη Λευκωσία, Αμμόχωστο, Λεύκα και Μόρφου, Κερύνεια και Τρίκωμο την πενταετία 2012-2015, ήταν 25.011. Ανά έτος ήταν το 2012 (8.394) και 2015 (4.937). Φαίνεται, λοιπόν, ότι την ίδια περίοδο το έγκλημα στα κατεχόμενα μειώθηκε κατά 41%. Το 2015 τα αδικήματα κατά του προσώπου αποτελούσαν το 16% του συνόλου, τα αδικήματα κατά της περιουσίας το 19% και τα αδικήματα κατά της κοινής ηθικής (τα περισσότερα των οποίων συνήθως δεν αναφέρονται στην αστυνομία) το 1,5%. Οι περιοχές που συνείσφεραν περισσότερο στην εγκληματικότητα στα κατεχόμενα την ίδια περίοδο ήταν η Λευκωσία (31%), Κερύνεια (30%) και Αμμόχωστος 23%. Είναι αξιοσημείωτο ότι την ίδια τετραετή περίοδο υπήρχαν 4.458 αδικήματα κατά της περιουσίας από τα οποία 980 (22%) ήταν διαρρήξεις, ενώ καταγράφτηκαν επίσης 3.007 αδικήματα κατά του προσώπου (12% του συνόλου) περιλαμβανομένων 1.565 επιθέσεων κατά του ατόμου, 383 πρόκλησης σωματικής βλάβης, 315 απόσπασης χρημάτων με δόλο. Επίσης διαπράχθηκαν 64 φόνοι ή απόπειρες και 126 απόπειρες αυτοκτονίας, 237 υποθέσεις παράνομης κατοχής μαχαιριού ή άλλου αιχμηρού όπλου, 85 άσεμνες επιθέσεις, 86 ληστείες και εκβιασμοί, 36 διακορεύσεις κορασίδων κάτω των 16 ετών και 22 απαγωγές κοριτσιών κάτω των 16 ετών.
Ας εξετάσουμε στη συνέχεια την εικόνα του εγκλήματος στα κατεχόμενα την επόμενη τετραετία. Την περίοδο 2016-2019 το σύνολο των ποινικών αδικημάτων που αναφέρθηκαν και καταγράφηκαν στην κατεχόμενη Λευκωσία, Αμμόχωστο, Λεύκα και Μόρφου, Κερύνεια και Τρίκωμο ήταν 21.129. Ανά έτος ήταν το 2016 (4.740) και το 2019 (5.870). Φαίνεται λοιπόν ότι αυτή την τετραετία το έγκλημα αυξήθηκε κατά 24%. Το 2019 τα αδικήματα κατά του προσώπου αποτελούσαν το 17% του συνόλου, τα αδικήματα κατά της περιουσίας το 16% και τα αδικήματα κατά της κοινής ηθικής (τα περισσότερα των οποίων συνήθως δεν αναφέρονται στην αστυνομία) το 2%. Οι περιοχές που συνείσφεραν περισσότερο στην εγκληματικότητα στα κατεχόμενα την ίδια περίοδο ήταν η Λευκωσία (33%), Κερύνεια (25%) και Αμμόχωστος 26%. Την ίδια τετραετή περίοδο 2016-2019 υπήρχαν 4.095 αδικήματα κατά της περιουσίας (από τα οποία 668 (16%) διαρρήξεις) που αποτελούσαν το 19% του συνολικού όγκου και 3.327 κατά του προσώπου (16% του συνολικού όγκου) που περιλάμβαναν 736 υποθέσεις κακόβουλης ζημιάς ή εμπρησμού, 66 φόνους ή απόπειρες, 346 υποθέσεις απόσπασης χρημάτων με δόλο, 75 απόπειρες αυτοκτονίας, 379 αδικήματα κατά της ηθικής, 269 υποθέσεις άσεμνης επίθεσης, 480 αδικήματα πρόκλησης σωματικής βλάβης, 318 υποθέσεις παράνομης κατοχής μαχαιριού ή άλλου αιχμηρού όπλου, 30 διακορεύσεις κορασίδων κάτω των 16 ετών και 25 απαγωγές κοριτσιών κάτω των 16 ετών, 143 περιπτώσεις ψευδορκίας και αντίφασης από μάρτυρες στο δικαστήριο, 642 αδικήματα καταφρόνησης ή περιφρόνησης ή παρακοή διατάγματος δικαστηρίου, 251 παράνομης χρήσης ή κατοχής πυροβόλου όπλου και 1.063 υποθέσεις κυβείας.
Συμπεράσματα: Από τα πιο πάνω στοιχεία θα μπορούσε κανείς να εξαγάγει και τα ακόλουθα συμπεράσματα:
1. Χωρίς να παραγνωρίζεται η σημασία του αφανούς εγκλήματος και ότι οι επίσημες εγκληματολογικές στατιστικές για ορισμένα ποινικά αδικήματα δεν είναι ένας βάσιμος δείχτης και επίσης η ιδιάζουσα κατάσταση που επικρατεί στα κατεχόμενα, η εγκληματικότητα στην άλλη πλευρά μειώθηκε την περίοδο 2011-2015 (που περιλαμβάνει την περίοδο της οικονομικής κρίσης) αλλά αυξήθηκε σημαντικά την περίοδο 2016-2019.
2. Διπλασιάστηκαν τα αδικήματα κατά της ηθικής και αυξήθηκαν σημαντικά οι υποθέσεις παράνομης κατοχής μαχαιριού ή άλλου αιχμηρού όπλου (25%).
3. Μειώθηκαν σημαντικά την περίοδο 2016-2019 οι απόπειρες αυτοκτονίας.
4. Παρέμειναν περίπου στα ίδια επίπεδα οι διακορεύσεις κορασίδων κάτω των 16 ετών και οι απαγωγές κοριτσιών κάτω των 16 ετών.
5. Είναι εμφανής η ετοιμότητα χρήσης βίας για τη διάπραξη διαφόρων ποινικών αδικημάτων.
6. Τέλος, ο μεγάλος αριθμός αδικημάτων κατά των δικαστηρίων του ψευδοκράτους είναι ενδεικτικός της έλλειψης σεβασμού προς τον νόμο και το «δικαστικό σώμα».
Η εγκληματικότητα στα κατεχόμενα που σε μεγάλο βαθμό αντανακλά τη σύνθεση του πληθυσμού εκεί, θυμίζει κάπως το έγκλημα στην Κύπρο σε παλιές εποχές και δεν αφήνει ανεπηρέαστο το έγκλημα στις ελεύθερες περιοχές. Εγκληματικές ομάδες εκατέρωθεν της πράσινης γραμμής, περιλαμβανομένου και του οργανωμένου εγκλήματος, συνεργάζονται στη διάπραξη διαφόρων εγκλημάτων εδώ και δεκαετίες. Στην εγκληματικότητα στα κατεχόμενα θα πρέπει επίσης να προστεθεί και η διακίνηση επί πληρωμή από εγκληματικές ομάδες, χιλιάδων παρανόμων μεταναστών κάθε χρόνο προς τις ελεύθερες περιοχές της Κυπριακής Δημοκρατίας. Σύμφωνα με την Υπηρεσία Αλλοδαπών και Μετανάστευσης της Αστυνομίας Κύπρου την τετραετή περίοδο 2017-2020 από τους 25.503 παράνομα διαμένοντες στην Κύπρο, ποσοστό 72% είχαν εισέλθει παράνομα από τα κατεχόμενα. Η αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση του εγκλήματος σε όλη την επικράτεια της Κυπριακής Δημοκρατίας προς όφελος και των δύο κοινοτήτων θα πρέπει να αναμένει την πολυπόθητη λύση του Kυπριακού.
*Ph.D (Cambridge)- Ομότιμος Καθηγητής, Τμήμα Νομικής, Πανεπιστήμιο Κύπρου και Επίτιμος Επισκέπτης Καθηγητής Cambridge University.
