Ο ρόλος του εκπαιδευτικού είναι μια ιδιότητα η οποία λειτούργησε καταλυτικά μέσα στους αιώνες. Ο ρόλος ενός εκπαιδευτικού δεν θα πρέπει να περιορίζεται στην τάξη ή αυστηρά στη διδασκαλία της προκαθορισμένης σχολικής ύλης.
Ο εκπαιδευτικός, ως κινούσα δύναμη της μαθητικής δράσης και φορέας αξιών, οφείλει να ανακαλύπτει τις έμφυτες κλίσεις του μαθητή, δίνοντας κίνητρα, κατευθύνσεις και μέσα, ώστε και ο ίδιος ο μαθητής να αισθάνεται μια πληρότητα, να έχει ένα στόχο και ένα όραμα.
Ας βάλουμε τη θέση μας, ως έμπειροι δάσκαλοι και καθηγητές, στη θέση ενός νέου παιδιού που ακόμα δεν βίωσε εικόνες και παραστάσεις ζωής. Προφανώς όλα μπροστά του θα φαντάζουν δύσκολα και πελώρια. Η αυτοπεποίθηση και οι γνώσεις παίζουν τεράστιο ρόλο σε έναν άνθρωπο. Συγκεκριμένα όμως, η προσέγγιση της Τέχνης είναι ακόμα ένα μικρό σκαλοπάτι. Χρειάζεται ένα επιπλέον βήμα ώστε να φτάσουμε κοντά της.
Η Τέχνη προσφέρει μια δυνατότητα αυτοέκφρασης. Είναι μια γέφυρα που ενώνει ανθρώπους, πολιτισμούς και εξομαλύνει διαφορές. Μάλιστα, δεν είναι καθόλου τυχαίο πως στον αρχαίο κόσμο η Τέχνη κρατούσε σταθερά τη θέση της στον κορμό της Παιδείας.
Ο Πλάτων αναφέρει στην «Πολιτεία» του: Ό,τι είναι για το σώμα η γυμναστική, είναι για την ψυχή η μουσική». Συνεπώς, είναι σημαντικό να αναφέρουμε ότι όλες οι μορφές της Τέχνης, όπως η μουσική, η ποίηση, ο αθλητισμός, οι εικαστικές τέχνες, το θέατρο κ.λπ. συμβάλλουν στην καλλιέργεια του μαθητή. Μέσα από κάθε μορφή τέχνης, τονίζεται το πόσο τελικά οι μαθητές είναι ενεργοί στην ψυχαγωγία, εννοώντας την αγωγή της ψυχής και τη δημιουργική φόρτισή της.
«Μουσικήν ποίει και εργάζου», ήταν ακριβώς η εντολή που έλαβε ο Σωκράτης στο όνειρό του και το αναφέρει ο Πλάτων στο έργο του «Φαίδων» (παράγραφοι, 60 – 62γ). Εντολή που θα μπορούσε να εκληφθεί και ως υποδήλωση της αξίας της Τέχνης στην Παιδεία, νοουμένου ότι η Παιδεία έχει πρωτεύοντα στόχο την ανύψωση του ανθρώπου από άτομο σε πρόσωπο με αξίες, ιδανικά, γνώση, ευαισθησία, ανθρωπιά και κοινωνική συνείδηση.
Αν αναλογιστούμε την κοινωνική και μορφωτική αξία της Τέχνης, η επίδραση των καλλιτεχνικών μαθημάτων στην εκπαίδευση είναι ζωτικής σημασίας για την εξέλιξη του μαθητή. Η Τέχνη τονώνει την αυτοπεποίθηση, τη δημιουργικότητα και κινητοποιεί τη φαντασία και τις δεξιότητες των παιδιών. Κάθε παιδί μπορεί να αισθανθεί περήφανο για τις πρωτότυπες καλλιτεχνικές δημιουργίες του, ακόμα κι αν αντιμετωπίζει σωματικές, συναισθηματικές ή μαθησιακές προκλήσεις. Τα παιδιά δεν είναι απαραίτητο να δημιουργήσουν αριστουργήματα για να έχουν καλλιτεχνική εμπειρία. Παράλληλα, η Τέχνη αποτελεί μια ισχυρή μορφή κοινωνικοποίησης, ενώ συχνά συναντά τον εθελοντισμό, γεγονός το οποίο καθιστά τον μαθητή ενεργό και δημιουργικό στο πλαίσιο της ανιδιοτελούς προσφοράς. Άλλωστε ο Σεφέρης είπε πως «Τίποτε δεν μας ενώνει καλύτερα από μια κοινή καλλιτεχνική συγκίνηση». Μελέτες δείχνουν ότι τα παιδιά τα οποία συμμετέχουν σε καλλιτεχνικές δραστηριότητες μπορούν να αποκτήσουν καλύτερη σχολική επίδοση, αυξημένη συγκέντρωση και, ακόμη, μαθαίνουν ευκολότερα μια ξένη γλώσσα.
«Η αισθητική αγωγή δεν είναι πολυτέλεια -είναι ανάγκη», σύμφωνα με τον Κ. Τσάτσο. Η Τέχνη μιλά με το συναίσθημα και στο συναίσθημα. Είναι η έκφραση του συναισθηματικού μας κόσμου. Η Τέχνη είναι η διαδικασία της δημιουργίας, της ουσιαστικής εξερεύνησης, της ανακάλυψης, της πληρότητας και αυτό έχει την ύψιστη αξία.
Δεν υπάρχει επαρκής χρόνος, ενώ οι εξετάσεις ή και άλλα χαρακτηριστικά του εκπαιδευτικού μας συστήματος εμποδίζουν τη συστηματική ενασχόληση των μαθητών με καλλιτεχνικά ζητήματα. Πάντως, ακόμη και έτσι, μέσα στο τρέχον εκπαιδευτικό μας σύστημα είναι δυνατό να διαμορφωθούν οι κατάλληλες προϋποθέσεις για να εμπλακεί με νόημα και όχι ευκαιριακά η Τέχνη στη σχολική πραγματικότητα.
Θεατρικά έργα, μουσικές παραστάσεις, ζωγραφική, γλυπτική, χορός, ποίηση και ένα σωρό άλλες δημιουργικές ενασχολήσεις μέσα και έξω από τον εκπαιδευτικό χώρο είναι το τοπίο πάνω στο οποίο ξυπνούν οι αισθήσεις και η ευαισθησία του ανθρώπου. Ιδιαίτερα δε εάν όλα αυτά διδαχθούν από έμπειρους δασκάλους και καθηγητές.
Χρειάζεται όμως ένα ειδικό σχέδιο δράσης και εφαρμογής μέσα σε μια ποιοτική αναβάθμιση των στόχων του υπουργείου Παιδείας, για να μη μένουμε μόνο στη θεωρία, αλλά να περνούμε στην πράξη. Χρειάζεται να ακούσουμε τους Νέους στο «Ευ αγωνίζεσθαι», στο «Συμμετέχειν», στο «Συναγωνίζεσθαι» με ευγενή άμιλλα.
*Φιλόλογος, ερευνήτρια σε θέματα Νεολαίας και Πολιτισμού.
