Η Γενοκτονία των Αρμενίων, το  Medz Yeghern-«μεγάλο έγκλημα»-  με αποκορύφωμα τον Απρίλιο του 1915 με τη δολοφονία των ηγετών του Αρμενικού έθνους,   στοίχισε τη ζωή σε 1.500.000 και πλέον ανθρώπους και δημιούργησε αμέτρητους πρόσφυγες που κατέφυγαν σε όλον τον κόσμο,  αποτέλεσε ένα από τα μεγαλύτερα σχέδια εξόντωσης  που γνώρισε ποτέ η ανθρωπότητα.  Οι Νεότουρκοι  και οι Κεμαλικοί, Ακολουθώντας τις ιδέες του εθνικισμού, σχεδίασαν και υλοποίησαν την πρώτη γενοκτονία του 20ου αιώνα, που έμελλε να αποτελέσει και πρότυπο για τη Γενοκτονία των Ελλήνων και δύο  δεκαετίες αργότερα για το  Ολοκαύτωμα, προετοιμάζοντας το ιδεολογικό και πολιτικό περιβάλλον για την εξόντωση των Εβραίων και άλλων λαών πριν και κατά τη διάρκεια του Β΄Παγκοσμίου Πολέμου. Άλλωστε αυτοί που μελέτησαν την Γενοκτονία των Αρμενίων, επισήμαναν τις εκπληκτικές ομοιότητες με άλλα μαζικά εγκλήματα που διαπράχθηκαν τα επόμενα χρόνια. 

Γράφει σχετικά ο προκαθήμενος του Αρμενικού Πατριαρχείου  Αράμ Α’, – η αρμενική εκκλησία αγιοποίησε τα 1.500.000 θύματα της γενοκτονίας-  τα ακόλουθα:“Να θυμόμαστε, να υπενθυμίζουμε και να διεκδικούμε. Εμείς επί 100 χρόνια θυμηθήκαμε και υπενθυμίσαμε. Έχει φτάσει ο καιρός πλέον για να δώσουμε έμφαση στην διεκδίκηση. Ζητάμε δικαιοσύνη από την Τουρκία. Έχει χυθεί το αίμα 1,5 εκατομμυρίου Αρμενίων. Πραγματοποιήθηκε μία οργανωμένη Γενοκτονία. Οι εκκλησιαστικές μας περιουσίες, οι εκκλησίες, οι μονές έχουν κατασχεθεί και καταστραφεί. Δεν μπορούμε να παραμένουμε αδιάφοροι ενώπιον αυτής της κατάστασης, ούτε η διεθνής κοινωνία πρέπει να μείνει αδιάφορη. Όταν δεν τιμωρείται μια γενοκτονία, ανοίγει το δρόμο για κάποια άλλη γενοκτονία. Εμείς δεν έχουμε εχθρούς ως Αρμένιοι, αλλά έχουμε απαιτήσεις και διεκδικήσεις. Η Τουρκία πρέπει να αναγνωρίσει και να αποζημιώσει την Αρμενία”.

Η άρνηση της Γενοκτονίας των Αρμενίων από την τουρκική κυβέρνηση, Γενοκτονία την οποία την έχουν αναγνωρίσει κοινοβούλια, διεθνείς οργανισμοί, πολιτείες των ΗΠΑ και άλλοι θεσμικοί φορείς    επικεντρώνεται σε τέσσερα ζητήματα: τη μείωση του αριθμού των φονευθέντων, την αναγκαιότητα της εκτόπισης, την κατηγορία απόπειρας γενοκτονίας του τουρκικού πληθυσμού από τους Αρμενίους  και κυρίως την άρνηση της προμελέτης του εγκλήματος.

Η στά­ση της, ό­ταν δεν εί­ναι θρα­σύδει­λη και θε­α­τρι­κή (α­νά­κλη­ση δι­πλωμα­των κλπ)   απειλές για απέλαση των Αρμενίων πολιτών από την Τουρκία, κ.ά- δεί­χνει έ­να κα­θε­στώς που λει­τουργεί με φό­βο και με σπα­σμω­δι­κές κι­νή­σεις (συλ­λή­ψεις α­κτι­βι­στών, φυ­λα­κί­σεις, κα­τα­δί­κες,  δο­λο­φο­νί­ες όπως του Αρμένιου δημοσιογράφου  Χραντ Ντινκ, κ.ά). Δεν μπορεί, το κα­θε­στώς αυ­τό, να δια­νο­η­θεί και κυ­ρί­ως να δει τί­πο­τα άλ­λο πέ­ραν του τουρ­κι­κού ως α­λη­θές. Ω­στό­σο στην τουρ­κι­κή κοι­νω­νί­α γί­νε­ται μί­α «ε­πα­νά­στα­ση», τη­ρου­μέ­νων των α­να­λο­γιών και των ο­ρί­ων της κοινω­νί­ας στο ε­σω­τε­ρι­κό της.

Η τουρ­κι­κή κοι­νω­νί­α δεί­χνει μί­α στά­ση α­πο­δο­χής της α­λή­θειας. Εί­ναι βέ­βαιο ότι αυ­τοί που γνω­ρί­ζουν α­γω­νί­ζο­νται ώ­στε ο τουρ­κι­κός λα­ός να ζη­τή­σει συ­γνώ­μη και να α­παλ­λα­γεί α­πό την ευ­θύ­νη του. Εί­ναι  μί­α α­πε­λευ­θε­ρω­τι­κή κί­νη­ση που τη χρειά­ζε­ται η κοινωνί­α στην Τουρ­κί­α και σύντομα μαζί με αυτήν  να την κάνει  πρά­ξη,  σύ­ντο­μα, και η τουρ­κι­κή πο­λι­τι­κή τά­ξη.

Οι Αρ­μένιοι στην Διασπορά, κυρίως, ανέδειξαν  ό­πως εί­χαν το χρέ­ος και την ευ­θύ­νη να πρά­ξουν και α­νέ­δει­ξαν έ­να α­πο­σιω­πη­μέ­νο έ­γκλη­μα. Είναι  πραγ­μα­τι­κά αξιοθαύμαστος  ο λα­ός αυ­τός, ο οποίος μέ­σα σε κοι­νω­νι­κές και οι­κο­νο­μι­κές δυ­σκο­λί­ες και πά­μπολ­λες πο­λι­τι­κές Συ­μπλη­γά­δες μπόρε­σε και έ­φτα­σε το ζή­τη­μα σε τό­σο υ­ψη­λό ε­πί­πεδο. Α­να­γνω­ρί­σεις, πα­γκόσμιο εν­δια­φέ­ρον, ιν­στι­τού­τα, μου­σεί­α και πα­νε­πι­στη­μιακές έ­δρες, βι­βλί­α και κι­νη­μα­το­γρα­φι­κές ται­νί­ες, και κυ­ρί­ως βιω­μα­τι­κή – ψυ­χι­κή σχέ­ση του αρ­με­νι­κού λα­ού με το ζήτη­μα της Γε­νο­κτο­νί­ας.

Έτσι η Γενοκτονία ζήτημα διεθνοποιείται  από τους Αρμένιους, οι οποίοι  με αίσθηση του καθήκοντος και έχοντας απέναντί τους κράτη, συμφέροντα, διπλωμάτες, λόμπυ και προπαγάνδα, οδηγούν σε αναγνωρίσεις της Γενοκτονίας. Από τα κρατικά και περιφερειακά κοινοβούλια και  πολιτείες, μέχρι  τους  διεθνείς οργανισμούς (Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών, Οργανισμός για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη, Ευρωπαϊκή Ένωση, Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο).  Η δήλωση του Προέδρου των ΗΠΑ την 24η Απριλίου 2021,  αποδεικνύει ότι ο αγώνας αυτός δεν πάει χαμένος.

Νιώθω, διαχρονικά,  μεγάλη  εκτίμηση για τον Αρμενικό Λαό. Πέρα από τις προσωπικές αναφορές, αφού στην Αλεξανδρούπολη   μεγάλωσα με Αρμένιους φίλους, η επισήμανση  αφορά  την μεγάλη   προσφορά της πνευματικής ηγεσίας  στον αγώνα ανάδειξης της Γενοκτονίας, καθώς τις σημαντικές στιγμές που έζησα σε διάφορες χώρες του πλανήτη μαζί με αυτούς τους Αρμένιους (συν)αγωνιστές. Μία από αυτές ιδιαίτερα συγκινητική ήταν στο Ερεβάν, όταν συν τοις άλλοις,  φύτεψα  και ένα δέντρο  στον ειδικό χώρο στο μνημείο της Γενοκτονίας  στο Τσιτσερναγκαπέρτ.  Είναι βέβαιο ότι χωρίς αυτούς τους ανθρώπους στην Αρμενία και τη Διασπορά, η περιοχή της Μικράς Ασίας, του Καυκάσου, του Εύξεινου Πόντου, της Θράκης,  που γνώρισε πολλά και συνεχή εγκλήματα,  αλλά και ολόκληρος ο κόσμος θα μάθαινε τη συρρικνωμένη εκδοχή της Αρμενικής ιστορίας. Και το χειρότερο: θα γνώριζε την Νεοτουρκική και τη Κεμαλική της εκδοχή, δηλαδή το φασισμό, τον ολοκληρωτισμό  και την ιδεολογία του θανάτου.

Σύντομα, μετά από το σεβασμό και τη συνέπεια  που δείχνει   ο  Αρμενικός λαός και οι συμπαραστάτες του, στην μνήμη και τα θύματα της Γενοκτονίας,  ως αποτέλεσμα της σοβαρής προσπάθειας  που κάνουν, θα δουν τους καρπούς της αγωνιστικότητάς τους.Ο Αρ­με­νι­κός λαός θα ζή­σει τα επό­με­να χρό­νια ι­διαί­τε­ρες και μο­να­δι­κές στιγ­μές ως απο­τέ­λε­σμα των προ­σπα­θειών του για α­να­γνώρι­ση της Γε­νο­κτο­νίας,  θα νιώσει τις ψυχές των εκατομμυρίων θυμάτων να αναπαύονται.  Έσχατο αλλά όχι τελευταίο : Η  δήλωση του Προέδρου των ΗΠΑ για το μαζικό έγκλημα εναντίον των Αρμενίων επικύρωσε το ψήφισμα του Κογκρέσου του Νοεμβρίου του 2019 που αναφερόταν και στη Γενοκτονία των Ελλήνων. Άρα αρκεί το αίτημα προς τον Πρόεδρο για να γίνει πράξη  η αναγνώριση και της Γενοκτονίας των Ελλήνων ! Έτσι θα ανοίξει  μία περίοδος Δημοκρατίας και Ελευθερίας, Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και Συνεργασίας στην ανατολική Μεσόγειο και τη Μικρά Ασία. Με την αποκατάσταση της Ιστορίας έρχεται  η Άνοιξη των Λαών !

*Ο Θεοφάνης Μαλκίδης είναι  διδάκτορας του Παντείου Πανεπιστημίου Αθηνών,  μέλος της Διεθνούς Ένωσης Ακαδημαϊκών για τη Μελέτη  των Γενοκτονιών η οποία το 2007 αναγνώρισε τη Γενοκτονία των Αρμενίων, των Ελλήνων και των Ασσυρίων, συγγραφέας βιβλίων για τη Γενοκτονία των Αρμενίων και των Ελλήνων.