Το τελευταίο εκατοστάρι πριν την Κυριακή των εκλογών προμηνύεται δύσκολο και επίπονο για όλους όσους συμμετέχουν σ’ αυτή την αναμέτρηση. Η επίθεση των τελευταίων ημερών τόσο με τοποθετήσεις ουσίας όσο και με την κινητικότητα των μηχανισμών έδειξε να κερδίζει πόντους μέσα στην κοινωνία. Η αλλαγή αυτή της εικόνας ήδη άρχισε να προκαλεί εκνευρισμό ανάμεσα στους νεοφανείς σχηματισμούς, οι οποίοι έδειξαν να υποχωρούν σημαντικά μέσα στις τάσεις του εκλογικού σώματος.

Οι κινήσεις των παραδοσιακών κομμάτων φαίνεται να αποδίδουν καρπούς κάτι που αποτυπώνεται και στις μετρήσεις που δημοσιοποιήθηκαν την εβδομάδα που πέρασε. Ωστόσο, οι αποστάσεις είναι στις πλείστες περιπτώσεις τόσο μικρές που όλα μπορούν να ανατραπούν στην κάλπη.

Αυτό που καταγράφεται τις τελευταίες ημέρες είναι το πώς συμπεριφέρονται τα παλαιότερα κόμματα και οι νεοφανείς σχηματισμοί. Από την πλευρά τους τα τρία μεγαλύτερα κόμματα ΔΗΣΥ, ΑΚΕΛ, ΔΗΚΟ ρίχνουν προτάσεις και ασκούν πίεση προς τους πολιτικούς τους αντιπάλους ανεβάζοντας ενίοτε και τους τόνους. Από την άλλη οι νεοφανείς σχηματισμοί, όπως το ΑΛΜΑ, έδειξαν ανέτοιμοι στις πιέσεις και την αμφισβήτηση και κυρίως έδειξαν πως η εμβέλειά τους δεν πάει πιο πέρα από τις κατηγορίες και τις επιθέσεις.

Ο θυμός και η δυσαρέσκεια

Είναι η πρώτη φορά στην πολιτική ιστορία της Κύπρου που μία εβδομάδα πριν τις εκλογές το σκηνικό δεν ήταν αρκούντως ξεκάθαρο. Μια ανάλογη εικόνα είχαμε μερικώς στις ευρωεκλογές του 2024, αλλά σ’ εκείνη την περίπτωση υπήρχε η ιδιομορφία των πολλαπλών εκλογών.

Αυτό εν πολλοίς οφείλεται στο θυμό και τη δυσαρέσκεια του εκλογικού σώματος το οποίο εμφανίζεται τιμωρητικό έναντι του υφιστάμενου κομματικού συστήματος. Καθόλου τυχαίο το γεγονός ότι όλες οι μετρήσεις που είχαν γίνει μέσα στο 2026 κατέγραψαν μια πρωτοφανή δυσφορία έναντι των κομμάτων που ψήφισαν πέντε χρόνια προηγουμένως. Σε διαφορετικό μεν βαθμό αλλά με σχετική ομοιομορφία οι ψηφοφόροι εμφανίζονται να μην είναι ικανοποιημένοι από τη δουλειά που έκαναν τα κόμματά τους, είτε αυτά είναι ή ήταν συμπολίτευση, είτε βρίσκονται για χρόνια στην αντιπολίτευση.

Παράδοση έναντι ρίσκου

Ο Κύπριος ψηφοφόρος δεν είναι εξ αυτών που ρισκάρουν στην κάλπη. Επιλέγει να ψηφίζει αυτό που γνωρίζει, που εμπιστεύεται και που δεν ενέχει κινδύνους για απώλεια κεκτημένων. Επιλέγει να κλειδώνει την απογοήτευσή του και να μην λειτουργεί τιμωρητικά.

Αυτό ήταν που συνέβαινε μέχρι και σήμερα. Γιατί ακόμα και στις εκλογές του 2024 όπου φάνηκε να προκαλείται μια αναταραχή στο εκλογικό σώμα με την ανάδειξη του Φειδία Παναγιώτου στην Ευρωβουλή, στις εκλογές για την τοπική αυτοδιοίκηση όλοι κινήθηκαν παραδοσιακά. Κι αυτό έχει την ερμηνεία και σημασία του: οι αξιωματούχοι της τοπικής αυτοδιοίκησης έχουν μια άμεση σχέση με τους ίδιους ή με την καθημερινότητά τους. Αντίθετα, θεωρούν ότι ένας Ευρωβουλευτής είναι κάτι το απομακρυσμένο και άρα δεν εμπεριέχει κάποιο ρίσκο για τους ίδιους.

Αυτό που πιστεύει ή αυτό που αποδίδει;

Δημοκρατικός Συναγερμός και ΑΚΕΛ μπήκαν στην τελική ευθεία εμφανώς ενισχυμένα σε σχέση με το τι επικρατούσε ακόμα και πριν τρεις ή τέσσερις μήνες, για να μην πάμε πριν ένα χρόνο. Μπορεί να θεωρείται παραδοξότητα αλλά είναι ο άτυπος νόμος των μεγάλων εκλογικών αναμετρήσεων και δεν έχει να κάνει με οτιδήποτε άλλο.

Καθώς η κάλπη πλησιάζει, ο ψηφοφόρος αντιμετωπίζει ένα άτυπο αλλά ισχυρό ψυχολογικό δίλημμα: να ψηφίσει αυτό που πιστεύει ή αυτό που αποδίδει. Για πολλούς, ιδίως για εκείνους που έχουν εμπλοκή στην πολιτική – τα πολιτικοποιημένα άτομα – η τελική επιλογή είναι ψήφος αποτελεσματικότητας. Ψηφίζουν αυτό που έχει τις μεγαλύτερες πιθανότητες να κάνει πράγματα. Βάζοντας στο πλάι τις όποιες τάσεις δυσφορίας ή καταγγελίες. Η εκλογική επιτυχία του Νίκου Αναστασιάδη το 2018 είναι ένα τέτοιο παράδειγμα.  

Πρώτος μεν αλλά υπό πίεση

Ο ΔΗΣΥ εισέρχεται στα τελευταία εκατό μέτρα με ένα ελαφρύ προβάδισμα και δείχνει να έχει περισσότερες δυνάμεις έναντι των αντιπάλων του. Κατάφερε να κλείσει την κάνουλα διαρροών κυρίως προς το ΕΛΑΜ αλλά και προς νεοφανείς σχηματισμούς. Δεύτερο σημαντικό στοιχείο ενίσχυσης είναι τα μηνύματα που είχαν να κάνουν με τις σχέσεις του κόμματος με την κυβέρνηση Χριστοδουλίδη.

Το γεγονός ότι έπεσαν οι τόνοι, και υπάρχει μια αίσθηση ότι μετεκλογικά οι δύο πλευρές μπορεί να συνεργαστούν προς όφελος του τόπου, παραγκωνίζοντας τις όποιες πικρίες του παρελθόντος, φαίνεται να λειτουργεί θετικά για την Πινδάρου. Είναι επίσης εμφανές ότι το εκλογικό σώμα, που κινείται στο χώρο της παραδοσιακής δεξιάς, έδειξε να αντιδρά κατά τρόπο θετικό απέναντι σε δημοσιεύματα και πληροφορίες που αφορούν μια μελλοντική συμμαχία.

Το 2021, το ΔΗΣΥ είχε επικρατήσει με 27,77%, έχοντας προβάδισμα 5,4 μονάδων έναντι του ΑΚΕΛ. Η εκλογική εικόνα που έχει διαμορφωθεί ενόψει της 24ης Μαΐου δείχνει ποσοστό κοντά στο 19–20% και προβάδισμα μόλις μιας μονάδας έναντι του ΑΚΕΛ. Στην πράξη, μιλάμε για ισοπαλία, κάτι που σημαίνει ότι η πρώτη θέση θα κριθεί στις λεπτομέρειες: στη συγκέντρωση ψηφοφόρων ανά επαρχία, στην κινητοποίηση ψηφοφόρων της τελευταίας στιγμής, στο πόσο καλά θα αποδώσει η κομματική οργάνωση.

Αντιπολίτευση χωρίς αντίκρισμα

Το ΑΚΕΛ δεν αμφισβητείται από κανένα ότι είναι το κατ’ εξοχήν κόμμα της αντιπολίτευσης. Εδώ και 13 χρόνια βρίσκεται απέναντι σε διαδοχικές κυβερνήσεις που προέρχονται από το χώρο της δεξιάς. Το γεγονός αυτό όμως δεν έδειξε να έχει αντίκρισμα μέσα στην κυπριακή κοινωνία και το εκλογικό σώμα. Γιατί την ίδια περίοδο, ως αντιπολίτευση, το ΑΚΕΛ όχι μόνο δεν ενισχύθηκε αλλά αντίθετα βλέπει τα ποσοστά του σε κάθε εκλογική αναμέτρηση να μειώνονται ακόμα περισσότερο. Καταφέρνει μεν να κρατήσει τους υφιστάμενους ψηφοφόρους του αλλά αδυνατεί να κερδίσει καινούργιους.

Η εικόνα που παρουσιάζει σήμερα το κόμμα της κυπριακής Αριστεράς δεν απέχει πολύ από το 22,34% που εξασφάλισε στις βουλευτικές εκλογές του 2021. Γι’ αυτό και δείχνει να κινείται με περισσότερη ασφάλεια, χωρίς να αγχώνεται ιδιαίτερα για το ότι δεν καταφέρνει να συγκεντρώσει πάνω του όλες τις φωνές διαμαρτυρίας.

Έκανε πάντως στοχευμένες κινήσεις, κυρίως προς την κατεύθυνση του Άλματος, προκειμένου να σταματήσει τις όποιες διαρροές, οι οποίες οφείλονταν εν μέρει στη μεταγραφή της Ειρήνης Χαραλαμπίδου.

Η διατήρηση κεκτημένων ήταν και παραμένει το πρώτο μέλημα για την Εζεκία Παπαϊωάννου και απ’ εκεί και πέρα ό,τι άλλο προκύψει θα είναι κέρδος.

Η μεγάλη άνοδος του ΕΛΑΜ

Το ΕΛΑΜ είναι η σαφέστερη ανοδική ιστορία αυτής της εκλογικής περιόδου. Από 6,78% το 2021 σε ποσοστά που προσεγγίζουν το 10–12%, δηλαδή καταγράφει μια αύξηση που φτάνει τις πέντε μονάδες. Όλες οι ενδείξεις και μετρήσεις δείχνουν το ΕΛΑΜ να βρίσκεται καθαρά στην τρίτη θέση.

Το 2021, το ΕΛΑΜ κατέλαβε τέταρτη θέση με τέσσερις έδρες. Αν οι σημερινές τάσεις επιβεβαιωθούν, το 2026 μπορεί να ολοκληρώσει με έξι ή επτά έδρες – αναβάθμιση που αλλάζει τον ρόλο του μέσα στη νέα Βουλή.

Η κομματική γεωγραφία του ΕΛΑΜ είναι το πιο εντυπωσιακό χαρακτηριστικό του. Στην Αμμόχωστο, το κόμμα φαίνεται να είναι μπροστά σπάζοντας έτσι το παραδοσιακό δίπολο ΔΗΣΥ-ΑΚΕΛ σε όλες τις επαρχίες. Στη Λάρνακα εμφανίζει αξιόλογη δύναμη και γενικά σε όλες τις επαρχίες, η εσωτερική συσπείρωση των ψηφοφόρων του είναι μεταξύ των υψηλότερων όλων των κομμάτων – σήμα κόμματος με ξεκάθαρη ταυτότητα και σταθερό κοινό που δεν αμφιταλαντεύεται.

Ταυτόχρονα, η ροή ψηφοφόρων ΔΗΣΥ προς το ΕΛΑΜ έχει επιβραδυνθεί αισθητά σε σχέση με προηγούμενες περιόδους. Αυτό υποδηλώνει ότι το ΕΛΑΜ έχει πλέον ολοκληρώσει σε μεγάλο βαθμό τη διεύρυνση που επέτυχε εις βάρος της δεξιάς πτέρυγας του ΔΗΣΥ.

ΔΗΚΟ: Η μεγάλη επιστροφή

Το Δημοκρατικό Κόμμα αποτελεί ένα από τα πιο ενδιαφέροντα κεφάλαια αυτής της εκλογικής αναμέτρησης. Καταγράφει εδώ και μια πενταετία συνεχή πτώση, βρισκόμενο πολύ χαμηλότερα από το 11,29% του 2021. Η συμμετοχή του στην κυβέρνηση Χριστοδουλίδη δεν έδειξε να βοηθά το κόμμα ιδιαίτερα. Σε όλες τις μετρήσεις που είχαν γίνει τουλάχιστον τον τελευταίο χρόνο το ΔΗΚΟ κινήθηκε πολύ χαμηλά καταγράφοντας σημαντικές απώλειες.

Η συσπείρωση του κόμματος ήταν χαμηλή στην έναρξη της προεκλογικής περιόδου φαίνεται να ενισχύεται ουσιαστικά τις τελευταίες εβδομάδες. Σίγουρα η κατάκτηση της τρίτης θέσης φαίνεται εξωπραγματική, αλλά φαίνεται ότι καταφέρνει να κρατηθεί και να μην υποχωρήσει πίσω από νέα πολιτικά σχήματα. Η αμφισβήτηση του Οδυσσέα Μιχαηλίδη των τελευταίων ημερών φαίνεται να είχε θετικό αντίκτυπο μέσα στο εκλογικό σώμα και ιδιαίτερα ανάμεσα σ’ εκείνες τις μάζες των Δηκοϊκών στελεχών που ενοχλούνταν από την κατά καιρούς στήριξη που έδινε το κόμμα στο πρώην Γενικό Ελεγκτή.

ΕΔΕΚ, Οικολόγοι, ΔΗΠΑ, ΒΟΛΤ στο όριο για είσοδο στη νέα Βουλή

Τέσσερις κομματικοί σχηματισμοί βρίσκονται στο όριο για να μπουν στη νέα Βουλή.

Η ΕΔΕΚ έχει τη δική της ιδιαιτερότητα: τα ποσοστά της έχουν καταρρεύσει σε σχέση με το 2021 (6,72% τότε, γύρω στο 2% στην τρέχουσα εικόνα), αλλά ο πυρήνας που έχει απομείνει είναι αποφασιστικός. Σχεδόν όλοι όσοι δηλώνουν ψηφοφόροι ΕΔΕΚ είναι βέβαιοι για αυτή την επιλογή – η υψηλότερη βεβαιότητα μεταξύ όλων των κομμάτων. Αυτός ο κομματικός πατριωτισμός των ΕΔΕΚιτών ίσως αποβεί σωτήριος για το κίνημα των σοσιαλιστών.  Είναι η πρώτη φορά που η ΕΔΕΚ βρίσκεται απέναντι σε ένα τόσο σοβαρό κίνδυνο στην ιστορία της και αυτό ίσως λειτουργήσει ως καμπανάκι για τους ψηφοφόρους της.

Οι Οικολόγοι βρίσκονται στην ίδια ζώνη αβεβαιότητας. Το 2021 κατέγραψαν 4,41% και κέρδισαν τρεις έδρες. Τώρα, με ποσοστά γύρω στο 2%, η βουλευτική παρουσία δεν είναι δεδομένη. Η αξιοσημείωτη βελτίωση της εσωτερικής συσπείρωσης στις τελευταίες εβδομάδες αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο ιδιαίτερα καλής επίδοσης σε ορισμένες επαρχίες, που θα εξασφάλιζε έστω μία έδρα.

Η ΔΗΠΑ αποτελεί το πιο δραματικό παράδειγμα εκλογικής πτώσης. Από 6,10% στις πρώτες εκλογές της ιστορίας της, βρίσκεται τώρα γύρω στο 1,1% – τέσσερις ολόκληρες έδρες στον βουλευτικό κύκλο 2021–2026 και τώρα μπροστά στο ενδεχόμενο μηδενικής βουλευτικής παρουσίας. Μια σειρά από γεγονότα και δεδομένα οδήγησαν στην παρούσα κατάσταση. Έδειξε και στις προηγούμενες αναμετρήσεις ότι έχει το δικό της παραδοσιακό μηχανισμό που μπορεί να λειτουργήσει σωτήρια για το κόμμα του Μάριου Καρογιάν, ο οποίος επέλεξε να μην είναι υποψήφιος.

Το ΒΟΛΤ είναι ο ιδιαίτερος παίκτης αυτής της εκλογής. Με ποσοστά γύρω στο 3%, βρίσκεται σε ζώνη αβεβαιότητας ως προς τη βουλευτική εκπροσώπηση. Ωστόσο, τοπικά φαίνεται να κινείται αρκετά καλά. Είναι ένα από τα μεγάλα ερωτηματικά αυτής της εκλογικής αναμέτρησης και θα διαφανεί εάν τελικά μια σειρά από πρόσφατα γεγονότα θα λειτουργήσουν ενισχυτικά προς το πολιτικό σχήμα.

Πού θα κριθεί τελικά η μάχη των εκλογών

Έξι είναι τα πεδία που θα κριθεί το αποτέλεσμα των εκλογών της 24ης Μαΐου.

Πρώτο: Αν ο ΔΗΣΥ καταφέρει να διατηρήσει μια απόσταση ασφαλείας από το ΑΚΕΛ, κυρίως σε περιοχές όπου εμφανίζεται πιο ισχυρός  από τον βασικό του αντίπαλο. Καθοριστικός παράγοντας και για τις δύο δυνάμεις είναι η συσπείρωση των ψηφοφόρων τους.

Δεύτερο: Αν το ΑΛΜΑ και η Άμεση Δημοκρατία γλυτώσουν από το ψαλίδισμα ψηφοφόρων. Και οι δύο σχηματισμοί έχουν ρευστό εκλογικό σώμα, με υψηλότερο ποσοστό αβεβαιότητας σε σχέση με άλλα κόμματα. Αν ένα αξιόλογο τμήμα αποφασίσει την τελευταία στιγμή να στραφεί στα μεγάλα κόμματα, τότε τα δεδομένα μπορεί να διαφοροποιηθούν άρδην.

Τρίτο: Αν ΕΔΕΚ, Οικολόγοι και ΔΗΠΑ τα καταφέρουν. Αυτά τα κόμματα μπορεί να έχουν εκπλήξεις και προς τις δύο κατευθύνσεις. Και από τη δική τους επιτυχία ή αποτυχία θα εξαρτηθεί εάν θα προκύψει επτακομματική, οκτακομματική ή δεκακομματική Βουλή.

Τέταρτο: Αν το ΒΟΛΤ καταφέρει να εκπροσωπηθεί κοινοβουλευτικά. Εμφανίζει ένα εντελώς διαφορετικό σχήμα που κατάφερε να έχει δική του δυναμική. Θα φανεί εάν τελικά αυτή η δυναμική μπορεί να δώσει ψήφους και εισιτήριο για τη νέα Βουλή.

Πέμπτο: Αν η αυξημένη συμμετοχή λειτουργήσει υπέρ των νέων κομμάτων ή υπέρ των παραδοσιακών. Συνήθως οι ψηφοφόροι που επιστρέφουν από αποχή τείνουν να επιλέγουν εναλλακτικά. Αν ισχύσει αυτό και εδώ, τα νέα κόμματα ωφελούνται. Αν οι αναποφάσιστοι καταφύγουν στις μεγάλες επιλογές, τα νέα κόμματα ζημιώνονται.

Έκτο και ίσως το πιο καθοριστικό: Η ποιότητα της επαρχιακής κομματικής οργάνωσης. Σε εκλογή όπου πολλά ποσοστά είναι ισχνά, όπου κόμματα διαγωνίζονται για έδρες που κρίνονται στο εκατοστό του ποσοστού, η ικανότητα κάθε κόμματος να κινητοποιήσει το τοπικό στέλεχος και τον δηλωμένο ψηφοφόρο και να τον οδηγήσει φυσικά ώς την κάλπη μπορεί να κάνει όλη τη διαφορά.

Αν οι τρέχουσες τάσεις επαληθευθούν στην κάλπη, η νέα Βουλή των Αντιπροσώπων θα είναι η πιο κατακερματισμένη στη νεότερη ιστορία της Κύπρου.

Μια εβδομάδα πριν από την 24η Μαΐου, το κυπριακό εκλογικό τοπίο είναι ανοιχτό σε περισσότερες εκπλήξεις από όσο φαίνεται. Η μεγάλη εικόνα είναι ευδιάκριτη: ΔΗΣΥ πρώτο, ΑΚΕΛ δεύτερο, ΕΛΑΜ τρίτο. Απ’ εκεί και πέρα η κάθε μάχη είναι αμφίρροπη και αβέβαιη.

Αυτή η αβεβαιότητα είναι η ίδια η φύση της δημοκρατικής εκλογής. Ο ψηφοφόρος είναι αυτός που μιλά πάντα τελευταίος και θα μιλήσει στις 24 του Μάη.