Κατά την πρώτη μέρα ανάληψης της προεδρίας των ΗΠΑ από τον Joe Biden, σε μια συμβολική κίνηση πρώτου δείγματος γραφής, επικυρώνει τη Συμφωνία του Παρισιού για την Κλιματική Αλλαγή και ταυτόχρονα ανατρέπει μια σειρά πολιτικών αποφάσεων της προηγούμενης προεδρίας – συμπεριλαμβανομένων αποφάσεων υψηλής περιβαλλοντικής πολιτικής. Ανάμεσα σε αυτές είναι το κλείσιμο ενός ακόμα πετρελαιαγωγού, του Kingston XL (που σχετίζεται με ένα τεράστιο όγκο οικονομικών δραστηριοτήτων), ενώ παράλληλα επίκειται το κλείσιμο ενός άλλου μεγάλου πετρελαιαγωγού – του Dakota Access Pipeline. Στην τελευταία περίπτωση, το Ομοσπονδιακό Δικαστήριο των ΗΠΑ (Δικαστήριο) διέταξε τον περασμένο Ιούλιο το κλείσιμό του αγωγού αυτού που διασχίζει 3 πολιτείες των ΗΠΑ παρά την ήδη υφιστάμενη λειτουργία του, όπως επίσης διέταξε, προτάσσοντας τον σεβασμό στη δημόσια υγεία και την ποιότητα ζωής, να αδειάσει ο αγωγός από το ήδη ρέον πετρέλαιο, μέχρις ότου ολοκληρωθεί η Μελέτη Εκτίμησης Επιπτώσεων στο Περιβάλλον που σύμφωνα με το Σώμα Μηχανικών του Εθνικού Στρατού των ΗΠΑ μπορεί να διαρκέσει μέχρι και 12 με 15 μήνες. Όλα ξεκίνησαν όταν τα μέλη του οικισμού της φυλής Standing Rock που απέχει λιγότερο από ένα μίλι από τον αγωγό κίνησαν αγωγή στο Δικαστήριο με τον ισχυρισμό ότι μια διαρροή κάτω από τον κοντινό ποταμό Missouri θα μπορούσε να μολύνει το νερό, στο οποίο βασίζονται τόσο για τις πόσιμες ανάγκες τους όσο και για το ψάρεμα – την κύρια πηγή τροφής τους. Σύμφωνα με τον Δικαστή Boasberg το Δικαστήριο «είχε επίγνωση της διαταραχής που θα προκαλούσε ένα τέτοιο κλείσιμο», καθώς και το ενδεχόμενο ότι η απόφαση θα βλάψει την οικονομία του κράτους όμως το Δικαστήριο έπρεπε να θεωρήσει την «πιθανή ζημιά στη δημόσια υγεία για κάθε μέρα που θα λειτουργούσε ο αγωγός». Για το ιστορικό, η απόφαση αυτή ήρθε αφότου προηγούμενα ο Δικαστής διέταξε την Ομοσπονδιακή Κυβέρνηση να πραγματοποιήσει μια νέα εκτεταμένη Μελέτη Εκτίμησης Επιπτώσεων στο Περιβάλλον του αγωγού πρόσβασης στη Ντακότα, διαπιστώνοντας ότι «οι επιπτώσεις του αγωγού στην ποιότητα του ανθρώπινου περιβάλλοντος είναι πιθανότατα εξαιρετικά αμφιλεγόμενες» και ότι η ομοσπονδιακή κυβέρνηση δεν είχε μελετήσει επαρκώς τους κινδύνους μιας ενδεχόμενης διαρροής ή αν το σύστημα ανίχνευσης διαρροών του αγωγού ήταν επαρκές. Έτσι «άδειασε» ουσιαστικά μια ομοσπονδιακή άδεια που είχε επιτρέψει τη λειτουργία του αγωγού, πριν την ολοκλήρωση μιας εκτεταμένης Μελέτη Εκτίμησης Επιπτώσεων στο Περιβάλλον.
Ποια σχέση μπορεί να έχει η πολύ μακρινή μας Ντακότα με την Κύπρο και το Δάλι;
Τους τελευταίους μήνες παρακολουθούμε σχεδόν καθημερινά μέσα από δημόσιες συζητήσεις τις έντονες διαμαρτυρίες των κατοίκων και οργανωμένων συνόλων στο Δάλι για την καταβαράθρωση της ποιότητας ζωής τους από τις αποπνικτικές οσμές ασφάλτου και που προκύπτει από τη λειτουργία τριών βιομηχανικών μονάδων παραγωγής ασφαλτικού σκυροδέματος στη γύρω περιοχή, και μάλιστα με κατά πολύ αυξημένα κρούσματα καρκίνου όπως μαρτυρούν οι κάτοικοι της περιοχής.
Για το σύντομο ιστορικό, διευκρινίζουμε ότι οι εν λόγω εργοστασιακές μονάδες παραγωγής ασφαλτικού σκυροδέματος λειτουργούν χωρίς οποιαδήποτε μέχρι στιγμής Μελέτη Εκτίμησης Επιπτώσεων στο Περιβάλλον, γιατί κατά την πρώτη αδειοδότηση τους δεν προβλεπόταν από το τότε νομοθετικό πλαίσιο. Επίσης, οι βιομηχανικές αυτές μονάδες παραγωγής ασφαλτικού σκυροδέματος, ακόμα και όταν εισήχθηκε η πρόνοια στο νομοθετικό πλαίσιο για έλεγχο των εκπομπών ρύπων από βιομηχανικές εγκαταστάσεις, εξαιρέθηκαν ενός τέτοιου ελέγχου. Με άλλα λόγια, ενώ συγγενικές βιομηχανίες (π.χ. σκυροδέματος) κατηγοριοποιήθηκαν ως βιομηχανίες για απαιτούμενο έλεγχο των εκπομπών ρύπων τους για την αδειοδότησή τους, η βιομηχανική αυτή δραστηριότητα παραγωγής ασφαλτικού σκυροδέματος, μία πιο βεβαρημένη δραστηριότητα αφού γίνεται με χρήση μαζούτ σε υψηλές θερμοκρασίες (και με ένα ποσοστό επεξεργασμένων μηχανέλαιων εν έτει 2021) παράγοντας μια οικογένεια από τους πιο καρκινογόνους ρύπους – τους πολυκυκλικούς αρωματικούς υδρογονάθρακες, έχει εξαιρεθεί. Ενδιαφέρον επίσης προκαλεί το γεγονός ότι μια οικιστική περιοχή των 6000 περίπου κατοίκων με δύο από τα μεγαλύτερα σχολεία (δημοτικό και νηπιαγωγείο) της Κύπρου, περιβάλλεται από 5 βιομηχανικές ζώνες (εκ των οποίων οι 2 είναι οχληρές και η τρίτη εν μέρει οχληρά), εντός μιας απόστασης 2km, χωρίς να παρεμβάλλεται μεταξύ τους κάποια ενδιάμεση, ουδέτερη ζώνη, ως προνοεί ένας συγκροτημένος πολεοδομικός σχεδιασμός.
Παρά την απαιτούμενη υποχρέωση μας για εναρμόνιση με το Ευρωπαϊκό Δίκαιο, και μια σειρά άλλων διεθνών συμβάσεων, αυτές οι ρυπογόνες βιομηχανικές εγκαταστάσεις εν μέσω Φεβρουαρίου 2021, εξακολουθούν να λειτουργούν (μάλιστα η μία εκ των δύο, από ότι διαφαίνεται, χωρίς άδεια λειτουργίας μέχρι σήμερα) προκαλώντας έντονη οχληρία, δυσμενή, και αβάσταχτη, κατά τη μαρτυρία ενηλίκων και παιδιών, επιβάρυνση του ατμοσφαιρικού αέρα, προκαλώντας έντονα συμπτώματα δυσφορίας, δυσκολίας αναπνοής και πονοκεφάλους…
Γράφει μια μαθήτρια του Γ’ Δημοτικού Ιδαλίου: «Συνεχώς εσείς οι μεγάλοι μας λέτε για τα δικαιώματα που έχουμε εμείς τα παιδιά. Όμως μας στερείτε το πιο σημαντικό δικαίωμα. Το δικαίωμα μας να αναπνέουμε καθαρό αέρα. Ξέρετε τι σημαίνει να πηγαίνουμε σχολείο κάθε πρωί και να αναπνέουμε τα καυσαέρια από τα εργοστάσια; Αμέσως πονούμε το κεφάλι μας, ζαλιζόμαστε, κάποια παιδιά πονούν το λαιμό τους, το στήθος τους ή έχουν τάση για εμετό. Γιατί επιτρέπετε να συνεχίζεται αυτή η κατάσταση; Λόγω των καυσαερίων, πολλές φορές δεν μας αφήνουν να πάμε διάλειμμα στην αυλή και είμαστε αναγκασμένοι να μείνουμε στην τάξη. Επίσης, αρκετές φορές χάνουμε τη γυμναστική και λυπούμαστε πολύ. Ακόμη, δεν είναι λίγες οι φορές, που είμαστε αναγκασμένοι να κλείνουμε πόρτες και παράθυρα για να προστατευόμαστε αλλά πάλι κάτι μας μυρίζει κι εμείς βήχουμε».
Αίτηση για έκδοση διατάγματος για άμεση αναστολή της λειτουργίας των οχληρών μονάδων παραγωγής ασφαλτικού σκυροδέματος που δραστηριοποιούνται στην περιοχή Ιδαλίου καταχωρήθηκε στο Δικαστήριο από τον Γενικό Εισαγγελέα στα τέλη του περασμένου μήνα. Αναμένουμε λοιπόν το προφανές…: ένα διάταγμα του δικαστηρίου για την αναστολή λειτουργίας αυτών των εργοστασίων…μέχρι, και για να διασφαλιστούν οι συνθήκες για πρόσβαση των κατοίκων της περιοχής, σε ένα υγιές, ασφαλές και χωρίς όχληση περιβάλλον.
Σημειώνουμε ότι ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας κατατάσσει ως στοιχειώδες το ανθρώπινο δικαίωμα των παιδιών να αναπνέουν καθαρό αέρα στο σπίτι τους, στο σχολείο τους και την κοινότητά τους. Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων έχει ήδη αναγνωρίσει το δικαίωμα διαβίωσης σε ένα ασφαλές και υγιές περιβάλλον το οποίο περιλαμβάνεται στο δικαίωμα σεβασμού της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής που κατοχυρώνει η Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την Προστασία των Δικαιωμάτων και Θεμελιωδών Ελευθεριών. Ταυτόχρονα, η Επιτροπή του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού επισημαίνει στη σχετική του Σύμβαση πως τα κράτη πρέπει να λαμβάνουν μέτρα για την αντιμετώπιση των κινδύνων στην υγεία των παιδιών από την τοπική περιβαλλοντική ρύπανση. Παράλληλα με αυτά, επισημαίνουμε και το Δικαίωμα το κατοίκων στην Περιουσία (και την επίπτωση σε αυτήν από την λειτουργία των βιομηχανικών μονάδων) που ενσωματώνεται και στο Κυπριακό Σύνταγμα ως βασικό θεμελιώδες ατομικό δικαίωμα.
Παρά το ότι η λειτουργία αυτών των βιομηχανικών μονάδων αναμφισβήτητα συνδράμει ζωτικά στην οικονομική ανάπτυξη της χώρας, δεν μπορεί η λειτουργία τους να αποβαίνει εις βάρος των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, αλλά, τουναντίον, τα δικαιώματα των παιδιών σε ένα ασφαλές και υγειές περιβάλλον, όπως και η δημόσια υγεία, υπερέχουν των όποιων οικονομικών ζητημάτων εγείρονται.
Η πολιτεία οφείλει, τουλάχιστον, και να είναι, αλλά και να δρα ανάλογα όπως διαφαίνεται μέσα από τις πράξεις της, αυτό που αναμένει τόσο από τους πολίτες της όσο και από άλλες χώρες: να σέβεται τα στοιχειώδη ανθρώπινα δικαιώματα των πολιτών της. Εκτός αυτού, όλοι γνωρίζουμε ότι… «αν γλυτώσει το παιδί, υπάρχει ελπίδα…»
* Καθηγήτρια, Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών και Μηχανικών Περιβάλλοντος, Πολυτεχνική Σχολή, Πανεπιστήμιο Κύπρου.
