Με τον όρο «Πληροφορίες για τη Χώρα Καταγωγής» (ΠΧΚ) [Country of Origin Information-COI] αναφερόμαστε στις πληροφορίες σχετικά με τη χώρα καταγωγής, συνήθους διαμονής καθώς και τις χώρες που διήλθαν ή χώρες επιστροφής των προσώπων που υποβάλλουν αίτηση ασύλου. Αυτές οι πληροφορίες χρησιμοποιούνται για την εξατομικευμένη αξιολόγηση του αιτήματος χορήγησης καθεστώτος διεθνούς προστασίας και την υποβοήθηση στη λήψη απόφασης επί αυτού. Περαιτέρω, δυνατόν να αξιολογηθούν και στο πλαίσιο άλλων διαδικασιών, μη συνδεδεμένες με το άσυλο, που σχετίζονται όμως με μεταναστευτικό περιεχόμενο (π.χ. χορήγηση άδειας παραμονής).

Ο στόχος είναι μέσω των ΠΧΚ να απαντηθούν ερωτήματα εν σχέσει, για παράδειγμα, με τη χώρα καταγωγής ενός αιτητή ασύλου που άπτονται της κοινωνικο-οικονομικής, πολιτικής, νομικής ή ανθρωπιστικής κατάστασης, ή μιας κατάστασης ένοπλης σύρραξης, ασφάλειας κ.λπ. κατά τον ουσιώδη χρόνο εξέτασης του αιτήματος ανάλογα και με το υπόβαθρο στο οποίο αυτό στηρίζεται. Ενδεικτικά, οι ΠΧΚ μπορούν να μας διαφωτίσουν ως προς τις συνθήκες ασφαλείας ή ένοπλης σύρραξης σε περιοχές της Συρίας, ποια είναι η κατάσταση των ανήλικων κοριτσιών στη Σομαλία σχετικά με το ζήτημα του ακρωτηριασμού γεννητικών οργάνων, πώς αντιμετωπίζονται τα μέλη ενός αντιπολιτευόμενου πολιτικού κόμματος από το κυβερνών κόμμα στο Μπανγκλαντές, ή ποια είναι η μεταχείριση των Αγγλόφωνων στις Γαλλόφωνες περιοχές του Καμερούν. Πρόσφατα, ένα ιταλικό δικαστήριο αποφάσισε λαμβάνοντας υπόψη σχετικές ΠΧΚ πως τα πρόσωπα που πάσχουν από επιληψία στη Γουινέα ανήκουν σε «ιδιαίτερη κοινωνική ομάδα» τα μέλη της οποίας αντιμετωπίζουν δίωξη λόγω σωρευτικών διακρίσεων και παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων, χωρίς κρατική προστασία, χορηγώντας στον αιτητή καθεστώς πρόσφυγα.

Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης η υποχρέωση από τις εθνικές Αρχές των κρατών-μελών για τη συλλογή και αξιολόγηση ΠΧΚ εδράζεται στις Ευρωπαϊκές Οδηγίες 2011/95/ΕΕ και 2013/32/ΕΕ με τις οποίες έχει εναρμονιστεί το κυπριακό εθνικό δίκαιο όπως κωδικοποιείται στον Περί Προσφύγων Νόμο του 2000. Στη μεν πρώτη Οδηγία το Άρθρο 4(3)(α), για την αξιολόγηση των γεγονότων και περιστάσεων, διαλαμβάνει πως κατά την εξατομικευμένη αξιολόγηση μιας αίτησης διεθνούς προστασίας θα πρέπει να συνεκτιμούνται, ανάμεσα σε άλλα, συναφή στοιχεία που σχετίζονται με τη χώρα καταγωγής κατά τον χρόνο λήψης της απόφασης συμπεριλαμβανομένων των νόμων και των κανονισμών και του τρόπου εφαρμογής τους. 

Στη δε δεύτερη Οδηγία το Άρθρο 10(3))β) αναφέρει πως θα πρέπει οι αποφάσεις να λαμβάνονται έπειτα από διενέργεια δέουσας εξέτασης και για το σκοπό αυτό τα κράτη-μέλη πρέπει να μεριμνούν όπως λαμβάνουν συγκεκριμένες και ακριβείς πληροφορίες από διάφορες πηγές, όπως η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Υποστήριξης για το Άσυλο (EASO) και η Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες (UNHCR), και τις σχετικές διεθνείς οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων (π.χ. Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, Διεθνής Αμνηστία) ως προς τη γενική κατάσταση στις χώρες καταγωγής των αιτούντων και, όπου χρειάζεται, στις χώρες μέσω των οποίων διήλθαν. 

Οι ανωτέρω πληροφορίες πρέπει να καθίστανται διαθέσιμες στο προσωπικό που εξετάζει και λαμβάνει την απόφαση επί της αίτησης διεθνούς προστασίας για να διασφαλίζεται η αντικειμενικότητα και η αμεροληψία. Σίγουρα η αξιολόγηση της εγκυρότητας των πηγών πληροφόρησης θα πρέπει να γίνεται πάντα εφαρμόζοντας τα σχετικά ποιοτικά κριτήρια βάσει των κατευθυντήριων μεθοδολογικών αρχών που καταγράφονται στις εκθέσεις-οδηγούς της EASO αλλά και στα εγχειρίδια της UNHCR.

Αποτελεί, συνεπώς, έκδηλα σημαντική παράμετρο η ενδοσκόπηση των εν λόγω πληροφοριών στο πρωτοβάθμιο επίπεδο εξέτασης και απόφασης επί του αιτήματος ασύλου από την αρμόδια αρχή, ήτοι την Υπηρεσία Ασύλου, αλλά και στο δευτεροβάθμιο επίπεδο (σε περίπτωση προσφυγής), ήτοι το Διοικητικό Δικαστήριο Διεθνούς Προστασίας που λειτουργεί ως το δικαιοδοτικό όργανο εκδίκασης των υποθέσεων ασύλου ασκώντας τόσο έλεγχο νομιμότητας όσο και ουσίας. Η αξιοπιστία των δηλώσεων / θέσεων ενός αιτητή ασύλου αξιολογείται, ανάμεσα σε άλλα, με βάση τη συνοχή, συνέπεια και αντιστοίχιση που αυτές παρουσιάζουν με τις πληροφορίες για τη χώρα καταγωγής, δηλαδή με το κατά πόσον οι δηλώσεις / θέσεις του αιτητή επιβεβαιώνονται ή αντιβαίνουν με τα όσα διαπιστώνεται πως ισχύουν στη χώρα καταγωγής.

Υπο το φως των άνω, είναι εμφανές πως η συλλογή-αξιολόγηση ΠΧΚ στις διαδικασίες ασύλου διαδραματίζει καταλυτικό ρόλο στην έκβαση της πορείας της αίτησης για χορήγηση διεθνούς προστατευτικού καθεστώτος πρόσφυγα ή συμπληρωματικής προστασίας. Η ενίσχυση και ενδυνάμωση των εθνικών θεσμικών υποδομών τόσο σε επίπεδο Υπηρεσίας Ασύλου όσο και σε δικαστικό επίπεδο με εστίαση στην επαρκή στελέχωση, αδιάλειπτη κατάρτιση και υιοθέτηση βέλτιστων πρακτικών σε αυτό το πεδίο είναι απαραίτητες προϋποθέσεις για την καλύτερη λειτουργία του κυπριακού συστήματος ασύλου.

*Νομικός – Ερευνητής (LLB Law, LLM International Law)