Ένας άνθρωπος επιβάλλεται να ασχολείται με δραστηριότητες που μόνο ωφέλιμες μπορεί να είναι για τη ζωή του. Αυτές, δύνανται να τον προστατεύουν, να τον βελτιώνουν και, γενικότερα, να του δίνουν ποιότητα. Μια γενικότερη ποιότητα που να εμπεριέχει τα στοιχεία της σωματικής υγείας, της καλαισθησίας, της ψυχαγωγίας αλλά και της ηθικοπνευματικής καλλιέργειας.
Με ετυμολογική ρίζα που περιστρέφεται γύρω από τη λέξη «άθλος», και η οποία με τη σειρά της περιστρέφεται εννοιολογικά γύρω από τις λέξεις «αγώνας», «κόπος», «άμιλλα», ο αθλητισμός είναι η σύσσωμη -συμπεριλαμβανομένης και της πνευματικής- προσπάθεια ενός ατόμου για υπεροχή σε ένα αγώνισμα / άθλημα εντός των συγκεκριμένων κανόνων του. Με την ολοκλήρωση, θα καταμετρηθεί η επίδοση και θα διαφανεί μια σειρά κατάταξης.
Θα ήταν αφοριστικό από οποιονδήποτε, να αποπειραθεί να μειώσει την αξία του αθλητισμού, και δια μέσου όλων των παγκόσμιων πολιτισμών, αλλά και διαμέσου όλων των αιώνων, χιλιετιών που έχει διανύσει η ανθρωπότητα. Ο κάθε πολιτισμός που εκτιμούσε τον αθλητισμό, συγχρόνως σεβόταν και την ανθρώπινη ζωή – με ελάχιστες πάντα εξαιρέσεις. Ο αρχαίος ελληνικός πολιτισμός, είχε ενσωματώσει τον αθλητισμό ως μέρος της καθημερινής αγωγής του. Οι αρχαίοι Έλληνες είχαν θεσμοθετήσει τον αθλητισμό και τον θεωρούσαν αλληλένδετο, ακόμα και αλληλέγγυο με ό,τι πιο ιερό είχαν στις ζωές τους, τη λατρεία του Δωδεκάθεου. Και είναι εκεί, στην αρχαία Ελλάδα που έννοιες όπως το αθλητικό ιδεώδες άρχισαν να αποτελούν έκφραση σεβασμού προς την ανθρώπινη ζωή, σεβασμού προς τον αντίπαλο, έκφραση θαυμασμού προς τη σωματική ομορφιά, και έκφραση πειθαρχίας ως προς την ευγενή άμιλλα. Εκεί, γεννήθηκε το «ευ αγωνίζεσθαι». Ιδιαίτερα στις ζωές νέων ανθρώπων, η άθληση θα πρέπει να αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της σωματικής και νοητικής τους ανάπτυξης. Δυστυχώς όμως, η ύπαρξη και διάθεση στην κοινωνία μας εξαρτησιογόνων ουσιών όπως αλκοόλ, ναρκωτικά, νικοτίνη, καθώς και κάποιων φαρμάκων, σε συνέργεια με άλλες τοξικές συμπεριφορές όπως η χρήση αναβολικών κατά τη γύμναση ή το χάσιμο του ελέγχου στον τζόγο, δημιουργεί μια εν δυνάμει ψυχοσωματική ανάγκη, η οποία ανεξέλεγκτη, μετατρέπεται σε εθισμό.
Αντιθέτως, η ενασχόληση των νέων με τον αθλητισμό, εμπλουτίζει τον κάθε ένα τους με αυτοπεποίθηση και ψυχοσωματικές, συναισθηματικές, πνευματικές δυνάμεις, οι οποίες με τη σειρά τους γίνονται σπαθιά ενάντια στις έξεις της ζωής.
Πολύ πιθανόν να είναι με καθυστέρηση που συμπεραίνεται ότι μια πλήρης αποστασιοποίηση του αθλητισμού, όσο πιο μακριά γίνεται, από την εμπορευματοποίηση του και την οικονομική εκμετάλλευση του, αποτελέσματα της θεωρούμενης αναγκαίας επαγγελματοποίησης του, είναι ανέφικτη. Όμως, αυτό δεν πρέπει να πτοεί. Θα αντίβαινε, εξ ορισμού, και στα όσα διδάσκει ο αθλητισμός- να μην τα παρατάς δηλαδή. Η επιστροφή στις ρίζες, η επιστροφή στο ιδεώδες, η επιστροφή στην αθλητική αγνότητα, αυτά είναι τα εχέγγυα που θα βοηθήσουν, έστω, να ελαττωθεί ο εκφυλισμός του αθλητισμού. Ενδεχομένως, με την απομάκρυνση του από τα οικονομικά συμφέροντα που προσφέρονται σε επίπεδα αμύθητων ποσών, το θέαμα και οι εκπληκτικές αποδόσεις που σημειώνονται, να χρειαστεί να θυσιαστούν. Δεν είναι ανακρίβεια να πει κάποιος ότι οι εντυπωσιακές άνοδοι στις επιδόσεις των αθλητών, είναι άρρηκτα συνδεδεμένες με την ανεξέλεγκτη οικονομική πλημμύρα στην οποία πνίγεται πλέον ο αθλητισμός. Αυτή η θυσία είναι σωσίβιο, όμως, και η σταδιακή, έστω, μείωση της στάθμης της πλημμύρας, της εξάρτησης του αθλητισμού από τοξικές οικονομικές ενέσεις, θα επιτρέψει να επιστρέψει, για αρχή τουλάχιστον, η καθαρότητα και η αγνότητα στον αθλητισμό εν γένει.
Τέτοιες αποφάσεις, για κάποιους εξωφρενικές και μη πρακτέες, χρειάζονται βούληση και τόλμη από μέρους των επαϊόντων, διεθνώς και κατά κράτος. Απαιτείται βούληση για απεμπλοκή του αθλητισμού από τα νοσηρά φαινόμενα αποπειρών πολιτικοποίησης του. Οι πολιτικές σκοπιμότητες που εν πολλοίς έχουν ως στόχο το παράνομο οικονομικό όφελος, την εμπορευματοποίηση και τον ανήθικο ανταγωνισμό, χρειάζεται να σταματήσουν. Επιβάλλεται, έστω αργά, η παραδειγματική τιμωρία όσων προσπαθούν να ξεγελάσουν τον μεταφορικό αφέτη, τον μεταφορικό διαιτητή, τον ελλανοδίκη, τον κριτή.
Επιβάλλεται, επιτέλους, να επιστρέψει ο αθλητισμός στη γραμμή εκκίνησης. Μόνο έτσι θα ξαναγίνει χρήσιμος, και σύμφωνος, με το ίδιο του το ιδεώδες. Καμιά άλλη αξία δεν μπορεί να υποκαταστήσει την ανθρωπιστική. Ο αθλητισμός οφείλει να διατηρεί μια αμοιβαίως εξαρτώμενη σχέση με την ίδια τη ζωή του ανθρώπου, και αν αυτό γίνει συνείδηση και βίωμα του σύγχρονου αυτού ανθρώπου, τότε ναι, υπάρχει ελπίδα πως θα εκλείψουν και όλα τα φαινόμενα εκφυλισμού του.
*Καθηγήτρια φιλολογίας, ερευνήτρια σε θέματα Νεολαίας και Πολιτισμού.
