Μια 35χρονη γυναίκα από την Ουκρανία δολοφονήθηκε τον προηγούμενο μήνα. Εντοπίστηκε τα ξημερώματα της Κυριακής 7 Μαΐου, δεμένη και φιμωμένη. Στα Μέσα Ενημέρωσης αναφέρθηκε ότι ο 25χρονος που αναζητείται από τις αρχές ως ύποπτος για το φόνο της, είχε διευθετήσει ραντεβού για παροχή ερωτικών υπηρεσιών από τη γυναίκα.

Σε κάποια μέσα έγινε αναφορά στη λέξη πορνεία, ενώ άλλα εστίασαν στις υποψίες ότι η γυναικοκτονία αυτή δείχνει ένα καλά στημένο κύκλωμα εμπορίας προσώπων με πλοκάμια σε όλη την Κύπρο. Στο επίκεντρο των ερευνών βρέθηκε γνωστή εμπορική ιστοσελίδα η οποία μεταξύ άλλων προωθεί υπηρεσίες τύπου μασάζ

Μερικές μέρες μετά το περιστατικό, το θέμα εξαφανίστηκε από τα Μέσα Ενημέρωσης και μέχρι και σήμερα, δεν έχουν έρθει στην επιφάνεια οποιεσδήποτε νέες πληροφορίες. Ούτε καν το όνομά της. Πάρα μόνο ότι η Αστυνομία είναι πεπεισμένη ότι ο ύποπτος έχει διαφύγει στα κατεχόμενα. Στο δικό μας μυαλό, ο όλος χειρισμός της υπόθεσης γεννάει μια σειρά από ερωτήματα:

  • Το θέμα δεν μας απασχολεί γιατί έχει να κάνει με πόρνη ή θύμα εμπορίας ανθρώπων; Το θέμα δεν μας απασχολεί γιατί έχει να κάνει με μια ξένη; Η μήπως γιατί έχει να κάνει με πόρνη ή θύμα εμπορίας ανθρώπων και ξένη; Όταν μια γυναίκα είναι πόρνη, θεωρούμε ότι επέλεξε ελεύθερα να ζει με αυτό τον τρόπο και άρα θεωρούμε ότι παίρνει αυτά τα ρίσκα;
  • Τις πρώτες μέρες, σε τουλάχιστον δύο περιπτώσεις αναφέρθηκε το όνομα της ιστοσελίδας, μέσω της οποίας ο ύποπτος βρήκε τη γυναίκα. Στη συνέχεια το όνομα της ιστοσελίδας εξαφανίστηκε από τα άρθρα. Η ονομαστική αναφορά στην ιστοσελίδα έφυγε γιατί επηρεάζει το έργο της αστυνομίας; Αν όχι, γιατί έφυγε; Το ότι το θέμα αποσιωπήθηκε έχει οποιαδήποτε σχέση με τη συγκεκριμένη ιστοσελίδα;
  • Λίγες μέρες μετά, μάθαμε ότι ακόμα δύο γυναικοκτονίες που έγιναν πριν ενάμιση περίπου χρόνο σχετίζονται με τη συγκεκριμένη ιστοσελίδα. Αφού μέχρι τώρα ξέρουμε ότι τρεις γυναίκες που είχαν σχέση με τη συγκεκριμένη ιστοσελίδα δολοφονήθηκαν, γιατί εξακολουθεί να προσφέρει τις υπηρεσίες της με τον ίδιο ακριβώς τρόπο σαν να μην έγινε απολύτως τίποτα;

Κρατώντας αυτά τα -αναπάντητα μέχρι στιγμής- ερωτήματα, ας δούμε λίγο το θέμα της πορνείας, της εμπορίας προσώπων και το θέμα των «επιλογών». Η Κύπρος, έχει ένα θλιβερό παρελθόν ακραίας σεξουαλικής εκμετάλλευσης γυναικών στα καμπαρέ για περισσότερο από μια εικοσαετία. Με το που έκλεισαν τα καμπαρέ, θεωρούμε ότι οι διακινητές αποφάσισαν να βγάλουν την Κύπρο από τα πλάνα τους; Ότι η εμπορική σεξουαλική εκμετάλλευση γυναικών εξαφανίστηκε από το νησί μας;

Η Κύπρος συντηρεί βαθιά ριζωμένη στον ανδρικό πληθυσμό την κουλτούρα αποδοχής του πληρωμένου σεξ. Η ιστορία δείχνει ότι ως κοινωνία ποτέ δεν ενδιαφερθήκαμε ιδιαίτερα για τα θύματα εμπορίας ανθρώπων και φυσικά ούτε για τα άτομα που ασκούν πορνεία. Αν και για τα πρώτα μπορεί να υπάρχει συμπόνια γιατί κατανοούμε ότι δεν είχαν επιλογή, για τα δεύτερα, θεωρούμε ότι δεν υπάρχει καμία καταπάτηση ανθρωπίνων δικαιωμάτων επειδή φανταζόμαστε ότι οι πράξεις τους εμπεριέχουν το στοιχείο της επιλογής.

Σε ό,τι αφορά την πορνεία, κάθε χώρα υιοθετεί το δικό της νομοθετικό πλαίσιο και υπάρχουν διάφορα μοντέλα αντιμετώπισης. Κάποιες χώρες ακολουθούν το μοντέλο της πλήρους νομιμοποίησης της πορνείας θεωρώντας ότι έτσι μπορούν να την ελέγξουν και να παρέχουν μεγαλύτερη ασφάλεια για τις γυναίκες. (Γερμανία, Ολλανδία, Αυστρία, Νέα Ζηλανδία). Το δεύτερο μοντέλο, γνωστό ως Σουηδικό ή Μοντέλο Ισότητα, είναι μια ολοκληρωμένη προσέγγιση η οποία δεν ποινικοποιεί τα άτομα που ασκούν πορνεία, αλλά στοχεύει στη μείωση της ζήτησης, τιμωρώντας και κρατώντας υπόλογους αγοραστές, μαστροπούς και διακινητές.

Το Σουηδικό μοντέλο που εφαρμόστηκε το 1999, ακολουθήθηκε από αρκετές χώρες έκτοτε, όπως οι Νορβηγία, Ισλανδία, Γαλλία, Ιρλανδία, Καναδάς. Το 2019 η Κύπρος, υιοθέτησε τη φιλοσοφία αυτού του μοντέλου με νομοθεσία που ποινικοποιεί την αγορά σεξουαλικών υπηρεσιών από θύμα σωματεμπορίας, αλλά όχι από άτομα που ασκούν πορνεία. Στην Κύπρο η πορνεία δεν αποτελεί ποινικό αδίκημα, όμως το αποζήν από κέρδη πορνείας και η διατήρηση οίκου ανοχής είναι ποινικά αδικήματα.

Για τα άτομα που ασκούν πορνεία κάποιοι χρησιμοποιούν τον όρο σεξ-εργασία (sex work) και σεξ-εργάτρια. Αυτός ο όρος σίγουρα μας κάνει να νιώθουμε πιο καλά και μας κάνει να πιστεύουμε ότι η πορνεία είναι ένα κανονικό επάγγελμα όπως όλα τα άλλα. Ο μαστροπός μετατρέπεται αυτόματα σε ένα καθώς πρέπει επιχειρηματία, ο πελάτης αγοράζει υπηρεσίες και έχει απαιτήσεις και η πώληση του γυναικείου σώματος κανονικοποιείται. Όσο για την γυναίκα, την σεξ-εργάτρια, ο όρος μας βοηθά να βάζουμε την επιλογή στο επίκεντρο αφού θεωρούμε ότι εξασκεί το επάγγελμα που η ίδια έχει διαλέξει.

Ας αναρωτηθούμε, λοιπόν, ποια είναι η πλειοψηφία των γυναικών που ασκεί πορνεία; Συνήθως είναι γυναίκες φτωχές χωρίς ευκαιρίες, συχνά είναι θύματα βίας, ευάλωτες στην εκμετάλλευση και συχνά με μεταναστευτικό υπόβαθρο. Επομένως, την επιλογή δεν πρέπει να την βλέπουμε μεμονωμένα.

Είναι σημαντικό να αντιληφθούμε ότι η επιλογή, όπως εμφανίζεται μπροστά μας, λειτουργεί μέσα στο πλαίσιο της πατριαρχίας. Όταν μέσα σε αυτό το πλαίσιο υπάρχουν τόσες ακραίες ανισότητες, όταν υπάρχει τόση διαφορά δύναμης και εξουσίας, ανάμεσα στους άνδρες και τις γυναίκες, οι επιλογές που συχνά καλούνται να πάρουν οι γυναίκες, ιδιαίτερα όταν βρίσκονται σε ευάλωτη θέση, δεν είναι πραγματικά ελεύθερες. Με άλλα λόγια, καμία γυναίκα δεν ονειρεύεται να γίνει πόρνη όταν μεγαλώσει.

Ο μύθος της «χαρούμενης πόρνης» συντηρείται κυρίως για να κατευνάζει τη συνείδηση του αγοραστή-πελάτη. Το εμπόριο του σεξ βασίζεται στον μισογυνισμό, τη φτώχεια, την ταξική ανισότητα, τις έμφυλες διακρίσεις και τον ρατσισμό. Πρέπει πάντα να σκεφτόμαστε και να ρωτάμε: Ποιες είναι οι δυνάμεις που διαμορφώνουν την «επιλογή»; Στις μέρες μας αυτές οι «επιλογές» πλασάρονται τόσο ύπουλα δίνοντας την εντύπωση ότι οι γυναίκες έχουμε πλήρη έλεγχο της κατάστασης. Μάλιστα, συχνά παρουσιάζεται η «επιλογή» της πορνείας ως συνώνυμη της ενδυνάμωσης και της σεξουαλικής απελευθέρωσης και αυτό είναι πάρα πολύ τρομακτικό.

O φεμινισμός που στηρίζεται στην επιλογή (Choice Feminism) πιστεύει ότι η ενδυνάμωση είναι συνώνυμη με την πράξη της «επιλογής», ακόμη και αν αυτή βασίζεται και είναι εναρμονισμένη με βαθιά πατριαρχικούς κανόνες. Ο «φεμινισμός επιλογής» δεν είναι παρά μια αυταπάτη και μας επιτρέπει να βολευτούμε με την καταπίεση. Και δυστυχώς βλέπουμε την «επιλογή» να δικαιολογεί τη χειρότερη βία που ασκείται στις γυναίκες. Ενδεχομένως να αναρωτιέται κανείς «ποια νομίζεις ότι είσαι, μιλάς από μια προνομιακή θέση και δεν αντιλαμβάνεσαι ότι αυτές οι γυναίκες δεν έχουν άλλους τρόπους να βγάλουν τα προς το ζην».

Φυσικά και δεν υπάρχει άγνοια για τις συνθήκες αυτών των γυναικών. Αυτή ακριβώς όμως είναι και η ουσία. Το γεγονός ότι είναι ευάλωτες ανατρέπει το αφήγημα της «ελεύθερης επιλογής». Με βάση τα πιο πάνω, στο δικό μου μυαλό, η πορνεία και η εμπορία ανθρώπων είναι αλληλένδετα ζητήματα που έχουν τις ρίζες τους στην ανισότητα των φύλων και στην εμπορευματοποίηση του γυναικείου σώματος. Πηγαίνοντας πίσω λοιπόν ξανά στο νομοθετικό πλαίσιο της πορνείας, προκύπτει το ερώτημα: θέλουμε ένα σύστημα το οποίο αναγνωρίζοντας την ευαλωτότητα των γυναικών αυτών, ενθαρρύνει ολόκληρη την κοινωνία να βλέπει την αγορά του σώματός τους ως κάτι φυσιολογικό;

Οι καταγραμμένες μακροχρόνιες επιπτώσεις της πορνείας, είναι μεταξύ άλλων το μετα-τραυματικό στρες, η αποσύνδεση από την πραγματικότητα, η κατάθλιψη, η κατάχρηση ουσιών, οι βλάβες οργάνων από κατάχρηση αλκοόλ και ναρκωτικών, η δυσκολία δημιουργίας στενών σχέσεων, η δυσκολία ανάπτυξης εμπιστοσύνης, οι ανεπιθύμητες εγκυμοσύνες, ακόμα και οι δολοφονίες όπως ακριβώς έγινε και με την 35χρονη ανώνυμη Ουκρανή και με τις άλλες δύο  γυναίκες πριν από αυτήν.

Και εδώ έρχεται το καταληκτικό ερώτημα: Υποστηρίζουμε ένα σύστημα που δεν αφήνει περιθώρια σε κάποιες γυναίκες να έχουν άλλο μέλλον παρά την πορνεία; Μήπως το αφήγημα της «ελεύθερης επιλογής» μάς επιτρέπει να κρατούμε ως κοινωνία αυτή την απαθή στάση απέναντι στον θάνατο μιας γυναίκας που δεν μάθαμε καν το όνομά της και που μάλλον δεν θα το μάθουμε ποτέ;

*Πρόεδρο του Συμβουλίου του Πανεπιστημίου Frederick