Πόσες ακόμα φορές θα αγανακτήσουμε με την απανθρωπιά και το μίσος που φαίνεται να μαστίζουν τις κοινωνίες Ελλάδας και Κύπρου; Όσοι παρακολουθούμε την επικαιρότητα και χωρίς οι ίδιοι να το αντιλαμβανόμαστε, φαίνεται να ακολουθούμε πάντα το ίδιο -σχεδόν ρομποτικό- μοτίβο: Οργιζόμαστε, αγανακτούμε, γράφουμε, εκτονωνόμαστε ξεχνούμε και μετά πάλι από την αρχή, μέχρι το επόμενο θύμα, μέχρι την επόμενη συμφορά.
◾ Τη μια ήταν ο Ζακ που τον κλωτσοκόπησαν νοικοκυραίοι καταστηματάρχες μέχρι θανάτου μέρα μεσημέρι γιατί ήταν διαφορετικός και η ζωή του δεν χωρούσε στα στεγανά της ελληνικής μικροαστικής αντίληψης.
◾ Την άλλη ήταν ο Άλκης, ο φοιτητής που τον σκότωσαν Έλληνες οπαδοί επειδή φορούσε τη «λάθος φανέλα».
◾ Την άλλη ήταν ο 15χρονος Παναγιώτης Στεφανή που τον οδήγησαν στον θάνατο συνομήλικοι συμμαθητές του αφού τον υποχρέωσαν να καταναλώσει τεράστιες ποσότητες αλκοόλ για να χαζογελούν.
◾ Την άλλη ήταν ο Βαγγέλης Γιακουμάκης που τον οδήγησαν στον θάνατο συμφοιτητές του στη σχολή αφού τον υπέβαλλαν συστηματικά σε βασανισμούς και εξευτελιστική μεταχείριση.
◾ Πρόσφατα ήταν ο Αντώνης που τον έσπρωξαν οι ναυτικοί στη θάλασσα και τον άφησαν να πνίγεται αβοήθητος στα απόνερα της προπέλας επειδή όπως είπαν «νόμισαν ότι ήταν ένας παλαβός, Πακιστανός χωρίς εισιτήριο».
Πέραν της μακάβριας λίστας των θυμάτων, οι αλλεπάλληλες ειδήσεις για ξυλοδαρμούς εφήβων σε σχολεία είναι ένα επιπρόσθετο ανησυχητικό καμπανάκι για το ότι κάτι πάει πολύ στραβά. Κάποιοι ενδεχομένως να βλέπουν τέτοιες ειδήσεις σαν μεμονωμένα και ασύνδετα, μεταξύ τους, περιστατικά. Δεν είναι όμως. Είναι όλα διαφορετικές εκφάνσεις του ίδιου προβλήματος:
Αυτής της εξωφρενικής συλλογικής παθογένειας που υπάρχει στο ελληνικό και στο κυπριακό αξιακό σύστημα που αγγίζει τα όρια της ηθικής κατάντιας. Όπου κοιτάξεις υπάρχουν καρκινώματα απανθρωπιάς και μίσους, τα οποία συνεχώς επεκτείνονται και μολύνουν τις νεότερες γενιές.
Δυστυχώς η ρίζα του κακού -όπως και στις πλείστες περιπτώσεις κοινωνικής παθογένειας- βρίσκεται κυρίως στο εκπαιδευτικό μας σύστημα. Και μ’ αυτό δεν εννοεί φυσικά κανείς τους εκπαιδευτικούς ή τους εργαζομένους στον χώρο της εκπαίδευσης, αλλά το περιεχόμενο και το ήθος της προσφερόμενης εκπαίδευσης.
Το εκπαιδευτικό μας σύστημα φαίνεται δυστυχώς να προάγει κατ’ όνομα αυτά που θεωρεί αξίες και ιδανικά (που συνήθως περιστρέφονται μόνο γύρω από το έθνος, τη θρησκεία και τους προγόνους) σε βάρος, όμως, των άλλων αξιών, αυτών δηλαδή που πλάθουν ανθρώπους με οικουμενική συνείδηση, ενσυναίσθηση και πάνω απ’ όλα ανθρωπιά. Στο υφιστάμενο εκπαιδευτικό πλέγμα, οι Έλληνες και οι Κύπριοι μαθητές γαλουχούνται μέσα σε μια κουλτούρα που σφυρηλατεί μέσα τους την πεποίθηση:
Ότι ως φυλή είμαστε ανώτεροι από τους άλλους λαούς γιατί είμαστε Έλληνες (δηλαδή αγωνιστές, με ένδοξο παρελθόν, Σπαρτιάτες, η χώρα που γέννησε τον πολιτισμό κ.λπ.) και ως εκ τούτου έχουμε μια εθνική υπεροχή έναντι των υπολοίπων.
Ότι η θρησκεία μας είναι η μοναδική σωστή πίστη, άλλωστε αυτό το λέει και το όνομα της: Ορθή δόξα – Ορθοδοξία και συνεπώς οι αλλόθρησκοι ή οι άθεοι είναι λειψοί, αδαείς, προβληματικοί, απολίτιστοι, άσχετοι, άτυχοι που δεν γεννήθηκαν εδώ κ.λπ..
Ότι η οποιαδήποτε ένδειξη απόκλισης ή διαφορετικότητας εκλαμβάνεται ως αδυναμία και ως τέτοια είναι απαράδεκτη (και συνεπώς υποκείμενη σε στοχοποίηση, χλευασμό και bullying) ή στην καλύτερη περίπτωση- λόγος λύπησης, οίκτου και κουτσομπολιού.
Το ερώτημα που προκύπτει για όσους μπορούν να δουν αυτό το βαθύ αξιακό μας πρόβλημα είναι διπλό: Μπορεί να θεραπευτεί αυτή η έμμεση αλλά συστηματική μαζική παραγωγή μίσους και απανθρωπιάς και αν ναι, πώς;
Το κλειδί της λύσης βρίσκεται -ως συνήθως- εκεί που είναι και η ρίζα προβλήματος, δηλαδή στο εκπαιδευτικό μας σύστημα, το οποίο απαιτεί άμεσες και δραστικές τομές.
Για αρχή θα μπορούσε να ενταχθεί στη διδακτέα ύλη το μάθημα της ενσυναίσθησης και της ανθρωπιάς. Το παράδειγμα της Δανίας είναι αφοπλιστικά πειστικό: Από το 1993 η Δανία εισήγαγε μαθήματα ενσυναίσθησης ως μέρος του σχολικού της προγράμματος. Ξεκινώντας από το Νηπιαγωγείο, τα παιδιά στη Δανία μαθαίνουν να μοιράζονται και να επιλύουν τα προβλήματά τους με τους συμμαθητές τους. Ως αποτέλεσμα, η Δανία κατατάσσεται συστηματικά στις τρεις πιο ευτυχισμένες χώρες του κόσμου.
- Θα μπορούσε να εισαχθεί σε ετήσια βάση μια ολοήμερη σχολική ημερίδα για γυμνάσια και λύκεια, με θέμα την εφηβική αλληλεγγύη: Με παιχνίδια, αθλητισμό, θεατρικές παραστάσεις, ανοιχτές συζητήσεις και διάφορες άλλες δράσεις για σύσφιξη των μεταξύ των εφήβων σχέσεων και εμπέδωση της διάθεσης αλληλοβοήθειας και έγνοιας. Γιατί ζούμε σε έναν κόσμο που ακόμα και το νοιάξιμο για τον άλλον πρέπει και να διδάσκεται και να ενθαρρύνεται.
- Σε ένα άλλο επίπεδο θα μπορούσε επίσης να ενταχθεί στο πρόγραμμα των γυμνασίων και λυκείων ένα πιο λεπτομερές και ουσιαστικό μάθημα παγκόσμιας γεωγραφίας.
- Ειδικότερα δε, σε εμάς στην Κύπρο επιβάλλεται επίσης να ενταχθούν στη διδασκαλία της ιστορίας και οι χαμένες σελίδες της ιστορίας της Κύπρου από το 1955 -1974 με παράλληλες αναφορές στο διεθνές ιστορικό πλέγμα της εποχής.
Δεν είναι δυνατόν, στον χώρο της εκπαίδευσης να μην υπάρχουν σπουδαία μυαλά πραγματικών παιδαγωγών που να μπορούν να στήσουν και να γεμίσουν με πλούσιο και σημαντικό περιεχόμενο αυτή την ιδέα της αποδόμησης της απανθρωπιάς και του μίσους, που καλλιεργείται αθόρυβα, εδώ και δεκαετίες στα σχολεία.
Γιατί οι δικοί μας διαδικτυακοί σχολιασμοί, τα άρθρα και οι αναρτήσεις στα social media μπορούν να κινητοποιήσουν και να ευαισθητοποιήσουν μέχρι ενός σημείου. Η πραγματική, η σοβαρή και η μακροπρόθεσμη δουλειά όμως, για εμπέδωση της ενσυναίσθησης και της ανθρωπιάς στις νέες συνειδήσεις μπορεί να γίνει μόνο μέσα στις σχολικές αίθουσες, στα σχολικά προαύλια, στα σχολικά θέατρα, εκεί δηλαδή που πλάθεται η πολύτιμη ζύμη κάθε μελλοντικής γενιάς.
*Δικηγόρος
