Διαβάζοντας την ημερήσια εφημερίδα «Ο Φιλελευθερος» ημερομηνίας 11/12/2023 κάτω από το θέμα «Εν ολίγοις πολλα» εντόπισα τον τίτλο «ολίσθημα ερευνώντος λειτουργού εσωτερικού ελέγχου» να σχολιάζει τον λειτουργό εσωτερικού ελέγχου στο γραφείο του Υπουργείου Γεωργίας, Αγροτικής Ανάνπτυξης και Περιβάλλοντος ο οποίος ανέλαβε την διοικητική έρευνα της παραβίασης όρων της περιβαλλοντικής έγκρισης του σχεδίου Αειφόρος Ανάπτυξης Εθνικού Δασικού Πάρκου Ακάμα, αναφέροντας ότι η ανάλυψη της διοικητικής έρευνας θα μπορούσε να αποφευχθεί αφού ουσιαστικά κλήθηκε να διερευνείσει αποφάσεις των προισταμένων του στο Τμήμα Δασών απο το οποίο προέρχεται.Συγκεκριμένα ο λειτουργός αυτός βρίσκεται σε απόσπαση από το Τμήμα Δασών στο εν λογω Υπουργείο, δηλαδή ανήκει στην ελεγχόμενη οντότητα και οι ελεγχόμενοι λειτουργοί είναι προιστάμενοι του.
Με βάση των περι Εσωτερικού Ελέγχου νόμο του 2003, ο εσωτερικός έλεγχος στην δημόσια υπηρεσία ασκείται από την Yπηρεσία Εσωτερικού Ελέγχου της Δημοκρατίας . Ο εν λογω νόμος προνοεί την δημιουργία μιας κεντρικής υπηρεσίας εσωτερικού ελέγχου ανεξάρτητης από τα διάφορα Υπουγεία. Η υπηρεσία αυτή διενεργεί εσωτερικό έλεχγο κατανέμοντας το προσωπικό της ανάλογα με τον εκάστοτε έλεγχο χώρις να υπάρχει μόνιμη παρουσία της στα διάφορα Υπουργεία/Τμήματα/Υπηρεσίες της Δημόσιας Υπηρεσίας. Το μοντέλο αυτό παρουσιάζει σημαντικά πλεονεκτήματα προσφέροντας ανεξαρτησία,εκπαίδευση, μεθολογία και επίλυση οριζόντιων θεμάτων, διότι η ανταπόκριση των απαιτήσεων των αρμοδίων γίνεται άμεση με αποτελεσματικότητα και αποδοτικότητα. Τέλος γίνεται οικονομία κλίμακος μέσω εναλλαγής προσωπικού και εξειδίκευσης.
Σύμφωνα με τις σύγχρονες μεθόδους αλλά και επικρατούσες αντιλίψεις περί διακυβέρνησης , έναν ορθολογικά οργανομένο , αξιόπιστο και αποτελεσματικό σύστημα ελέγχου προυποθέτει την ύπαρξη τριών διακριτών επιπέδων ελέγχου το οποίο αποτελείται απο ιεραρχικές μορφές ελέγχου που αφορούν (α) τις εσωτερικές διαδικασίες ελέγχου (internal controls) σε επίπεδο Υπουργείου και αρμόδιος είναι ο Υπουργός, (β) τον εσωτερικό έλεγχο (internal audit) σε επίπεδο Υπουργικού Συμβουλίου με αρμόδιο το Συμβούλιο Εσωτερικού Ελέγχο με πρόεδρο τον Υπουργό Οικονομικών και (γ) τον εξωτερικό έλεγχο (external audit) σε επίπεδο Πολιτείας με την Ελεγκτική Υπηρεσία της Δημοκρατίας.
Το πρώτο επίπεδο ελέγχου περιλαμβάνει όλες τις εσωτερικές διαδικασίες ελέγχου που το Υπουργείο έχει σχεδιάσει και εφαρμόζει επί καθημερινής βάσης έχοντας σαν στόχο την εύρυθμη και αποδοτική λειτουργία του. Ο εσωτερικός έλεγχος ως δεύτερο επίπεδο ελέγχου αποτελεί μια ανεξάρτητη ,αντικειμενική, διασφαλιστική και συμβουλευτική δραστηριότητα σχεδιασμένη να προσθέτη αξία και να βελτιώνει τις λειτουργίες ενος οργανισμού. Ο εξωτερικός έλεγχος ως τρίτο επίπεδο ελέγχου διενεργείται από την Ελεγκτική Υπηρεσία της Δημοκρατίας εκτείνεται πέραν από τον λογιστικό έλεγχο ο οποίος αποσκοπεί στην διακρίβωση της ορθότητας των εισπράξεων και πληρωμών και καλύπτει το θέμα της νομιμότητας,αν δηλαδή οι δαπάνες και οι πληρωμές διενεργούνται σύμφωνα με τους νόμους και ειδικά σύμφωνα με τον προυπολογισμό του κράτους που εγκρίνεται απο την Βουλή.Ο εσωτερικός και εξωτερικός έλεγχος συμβάλλουν επομένως στην καλή διακυβέρνηση ενός οργανισμού , προωθώντας την συμμόρφωση με την νομιμότητα και την βελτίωση της διαφάνειας, της λογοδοσίας και των διαδικασιών διαχείρισης και ελέγχου.
Οι δύσκολες οικονομικές συνθήκες που διέρχεται σήμερα ο τόπος μας, καθιστούν τον εσωτερικό έλεγχο όπως ποτέ άλλοτε ένα υπέρ-πολύτιμο εργαλείο στα χέρια κάθε Οργανισμού/Δημόσιας Υπηρεσίας. Μέσω της ανεξάρτητης, αντικειμενικής και συμβουλευτικής δραστηριότητας που παρέχει , ενδυναμώνει τα συστήματα ελέγχου και βελτιώνει την διαχείριση κινδύνων και διακυβέρνηση των ελεγχομένων Οργανισμών/Δημόσια Υπηρεσία, προκειμένου να επιτύχουν τους στόχους τους με οικονομικότητα, αποδοτικότητα, και αποτελεσματικότητα.Ειδικά σε περιόδους οικονομικής κρίσης, ο εσωτερικός έλεγχος προσθέτει αξία μέσω των προτάσεων του για κατάληλο ανασχεδιασμό των συστημάτων διαχείρισης και ελέγχου, ώστε να απαιτούνται λιγότεροι πόροι-ανθρώπινοι και υλικοί-για την υλοποίηση των στόχων τους προσθέτοντας παράλληλα αξία στην όλη προσπάθεια για εκσυχρονισμό και αναμόρφωση της Δημόσιας Υπηρεσίας
Πριν δέκα χρόνια περίπου έχουν δημιουργηθεί Μονάδες Εσωτερικού Ελέγχου σε κάθε Υπουργείο και το προσωπικό τους προέρχεται είτε απο το υφιστάμενο προσωπικό του κάθε Υπουργείου ή και με αποσπάσεις από τα Τμήματα του κάθε Υπουργείου ξεχωριστά ώστε να μην απαιτηθεί η πρόσληψη νέου προσωπικού. Η δημιουργία τέτοιων μονάδων σε κάθε Υπουργείο οι οποίες υπάγονται στον καθε αρμόδιο Υπουργό , φαίνεται να παρουσιάζουν κάποιες αδυναμίες όπως π.χ. (α) δεν θεωρείται ότι κατέχουν την απαιτούμενη λειτουργική και διοικητική ανεξαρτησία και αντικειμενικότητα με αποτέλεσμα ενδεχομένως να μην λειτουργούν ως διασφλαλιστική δικλείδα εαν δεν λειτουργούν όλες τους ομοιόμορφα. (β) κατά καιρούς υπάρχει στην δημοσιότητα η μή επαρκής στελέχωση αυτών τών μονάδων ή τη μή πλήρη αποσχόληση στα καθήκοντα τους διότι ενδεχομένως εκτελούν συνάμα και άλλα καθήκοντα.(γ) κατά πόσο οι λειτουργοί που έχουν στελεχώσει τις Μονάδες Ελέγχου ίσως δεν κατέχουν την απαιτούμενη επαγγελματική επάρκεια (δ) αδυναμία αντιμετώπησης οριζόντιων προβλημάτων που αφορούν δηλαδή ολόκληρη την Δημόσια Υπηρεσία καθώς και η μή διασφάλιση της απόδοσης κατανομής των πόρων της. (ε) έλλειψη τεχνογνωσίας και διάχυση γνώσεων/εμπειριών που αποκτούνται από ελέγχους σε άλλα Υπουργεία.
Είμαι της άποψης ότι με βάση όλα τα πιο πάνω καθώς και με την εμπειρία που έχει αποκτηθεί τα τελευταία δεκα περίπου χρόνια λειτουργίας των Μονάδων Ελέγχου σε κάθε Υπουργείο ξεχωριστά τώρα είναι ο κατάληλος χρόνος για βελτίωση, τροποποίηση και αναθεώρηση του θεσμικού και νομοθετικού πλαισίου που διέπει την σύσταση, στελέχωση και λειτουργία αυτών των Μονάδων Ελέγχου.
Ως κατακλείδα πιστεύω ακράδαντα ότι ένας λειτουργός ελέγχου πρέπει να ασκεί τα καθήκοντα του πλήρως και με υποδειγματικό ζήλο , αμερόληπτα, απροσοπώληπτα και ακριβοδίκαια χώρις φόβο, εύνοια, προκατάληψη ή πάθος και χώρις να επειδέχεται κανένα συμβιβασμό ούτε οποιανδήποτε άλλη ερμηνεία αλλά προπαντός να παραμεινει το δίκαιο ως η ασφαλέστερη βάση και το πιο υγιές θεμέλιο της δικαιοσύνης και της χρηστής διοίκησης. Επιπρόσθετα πρέπει να είναι ευλαβικά προσηλωμένος στους νόμους του Κράτους με υψηλή αίσθηση έναντι του χρέους του προς την Κυπριακή Δημοκρατία αλλά πάντοντε με στόχο την αντικειμενικότητα,ειλικρίνεια ,την ισονομία και την ακριβοδίκαιη εξυπηρέτηση του πολίτη και πλήρη διαφάνεια.
*Τέως Έφορος Εσωτερικού Ελέγχου της Δημοκρατίας
