Ο λαός αξίωσε την Ένωση

Η 15^η Ιανουαρίου 1950 αποτελεί μέσα στον ιστορικό χρόνο την επέτειο της διακήρυξης της αβίαστης θέλησης του Κυπριακού λαού για την ελευθερία της ιδιαίτερης πατρίδας του και την ένωση της Κύπρου με το υπόλοιπο έθνος.

Από τις 224.747 Έλληνες της Μεγαλονήσου που δικαιούνται να ψηφίσουν, αξίωσαν Ένωση με την Ελλάδα 215.108. Ποσοστό γύρω  στο 96%. Ακόμα και Τούρκοι κάτοικοι της Κύπρου προσήλθαν στους χώρους του Δημοψηφίσματος για να διαδηλώσουν τον Ενωτικό τους πόθο. Και ψήφισαν την Ένωση με την Ελλάδα.

Δεν προσήλθαν στο Δημοψήφισμα οι Κυβερνητικοί υπάλληλοι, γιατί ήταν βέβαιο πως την επόμενη μέρα θα διώχνοταν από τις εργασίες τους και οι οικογένειες τους θα μέναν στους πέντε δρόμους. Η τρομοκρατία της Αγγλοκρατίας ήταν κραυγαλέα. Καταπολέμησε με κάθε τρόπο το Δημοψήφισμα. Με εκβιασμούς, εκφοβισμούς, απειλές, προειδοποιήσεις.

Χωρίς προσχήματα αστυνομικοί της αποικιοκρατίας περιέρχονταν τις πόλεις και τα χωριά κι έγραφαν επιδεικτικά τα στοιχεία όσων αναμειγνύονταν στις προετοιμασίες για τη 15^η Ιανουαρίου. Το ίδιο έκαναν και τη μέρα του Δημοψηφίσματος.

Παρόλα αυτά προσήλθαν και υπέγραψαν τις δέλτους της αξίωσης δημόσιοι υπάλληλοι και ιδιαίτερα δάσκαλοι. Και οι δάσκαλοι ήταν τότε υπάλληλοι της Αγγλικής Κυβέρνησης, γιατί η Στοιχειώδης Εκπαίδευση υπαγόταν στο τότε στο κράτος, ενώ τα Γυμνάσια διοικούνταν από Σώματα εφόρων που εκλέγονταν από το λαό.

Η εκπεφρασμένη θέληση του λαού κατέπληξε την Αγγλοκρατία. Υπήρξε ένα ηχηρό ράπισμα εναντίον της ξένης τυραννίας. Μια γροθιά στο στομάχι του Αγγλικού δουλικού ζυγού. Αλλά την ίδια στιγμή δημιούργησε δίκαιο. Εξέφρασε την απόφαση της συντριπτικής πλειοψηφίας του λαού και την αβίαστη επιλογή του να ενωθεί με τους ελεύθερους Έλληνες αδελφούς. Κι η απόφαση δεν ήταν μόνο καθοριστική της εθνικής διεκδίκησης. Αποτελούσε  αδιαμφισβήτητη ηθική δέσμευση και απαράβατο ιστορικό νόμο για τις τότε αλλά και για τις επερχόμενες γενιές της από αιώνων Ελληνικής νήσου.

Ήταν η μόνη περίπτωση στην ιστορία που ο λαός της Κύπρου διαδήλωσε την οριστική και αμετάκλητη επιλογή του ως πρώτο και κύριο όρο ζωής στο διηνεκές. Η αξίωση της 15^ης Ιανουαρίου 1950 ήταν προσταγή και ιερό κληροδότημα για τον Ελληνισμό  που θα γεννιόταν σ’ αυτό το Ελληνικό σταυροδρόμι του κόσμου.

Έκτοτε επέπεσαν χρόνια δίσεκτα και μήνες οργισμένοι. Οι Άγγλοι πήραν το  μήνυμα κι άρχισαν χιτλερικές αντιδράσεις με μοναδικό σκοπό να κρατήσουν στα πόδια τους την αμαρτωλή Αγγλοκρατία πνίγοντας και την Κύπρο με μισητή ξένη κατοχή. Ταυτόχρονα όμως η αποικιακή αμαρτία του Λονδίνου γιγάντωσε τους πόθους του Ελληνισμού που ενέπνεαν τα αρχιερατικά μηνύματα του Λεοντίου και ακολούθως του από Κυρηνείας, Μακαρίου Β’, πολεμιστή των εθνικών προφυλακών  και των εξορμήσεων του Ελευθερίου Βενιζέλου. Οι Έλληνες της δεκαετίας του ’50 ανέπτυξαν επαναστατική συνείδηση που διαδήλωσαν οι αγωνιστές της ΕΟΚΑ με τον Διγενή. Σφράγισαν την αδάμαστη θέλησή τους στα Κρατητήρια, τις Φυλακές, στις Κρεμάλες, στο Αντάρτικο. Η συνείδηση εκείνης της δεκαετίας στεφανώθηκε με αμάραντη δάφνη ηρωϊσμού. Κινούσαν τα παιδιά στο θάνατο κι οι μάνες τα ευλογούσαν, οι πατέρες τα καμάρωναν. Όλα, άνθρωποι και γεγονότα, έγραψαν  τα κεφάλαια της ιστορικής δόξας στις δέλτους τριών χιλιάδων χρόνων κι οι γενιές πορεύονταν στον χρόνο με περηφάνεια και τιμή. Μέχρι την άδικη υπαναχώρηση της νηπιώδους πολιτικής, τη διάλυση της παράδοσης, τον εξευτελισμό της παιδείας, την έναρξη της γέννησης της άρνησης και της υποταγής με πρωταγωνιστές  όσους λούφαξαν στην τετραετία της μάχης για λευτεριά και Ένωση με την Ελλάδα, μέχρι το σημερινό κατάντημα, ένας κόσμος ενδοτισμού να εξευτελίζεται στα κράσπεδα της τουρκικής κατοχής και να υποτάσσεται ικέτης στις θύρες των τουρκοκρατούμενων εστιών του. Και το τρισχειρότερο, την ντροπιαστική επιθυμία των Κυβερνήσεων από το 1960 να ενδίδουν στον κατακτητή χωρίς να εγείρουν την υπαρξιακή ανάγκη της απελευθέρωσης. Την 15^η Ιανουαρίου 1950 ο λαός εμπνεόταν από ηγέτες που πυρπολούσαν τις ψυχές. Από τη 19^η Φεβρουαρίου 1959 ο λαός
με νουν αιχμαλωτισμένο από τα συμφέροντα και την υποταγή στην εκμετάλλευση.
Τι κρίμα. Δεκαετία περηφάνειας και δόξας από τη μια και εξηκονταετία απραξίας και ενδοτισμού από την άλλη.

Το Δημοψήφισμα

Η ιδέα του Δημοψηφίσματος εκπήγασε από τη σκέψη του καθηγητή της Νομικής Δημητρίου Βεζανή, σύμφωνα με μαρτυρία του Σάββα Λοϊζίδη. Στο δικηγορικό γραφείο Λοϊζίδη, στην οδό Ομήρου 11, στην Αθήνα, όπου, ένα πρωϊνό πήγε ο τότε Μητροπολίτης Κιτίου Μακάριος και μετέπειτα Αρχιεπίσκοπος. Ο Μακάριος ενστερνίστηκε την εισήγηση. Ήταν πρόεδρος του γραφείου Εθναρχίας κι’ έθεσε το θέμα στην ιεραρχία της Εθναρχούσας Εκκλησίας.
Στον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο το Β’, τον από Κυρηνείας, φλογισμένο πολεμιστή κι επαναστάτη, τους Μητροπολίτες Κυρηνείας Κυπριανό, Πάφου Κλεόπα και το Χωρεπίσκοπο Σαλαμίνας Γεννάδιο.

Η Εκκλησία πήρε την απόφαση. Οι ιεράρχες τέθηκαν επικεφαλής για την προκήρυξη,  οργάνωση και διεξαγωγή του Δημοψηφίσματος αν, όπως αναμενόταν, αρνιόταν η Κυβέρνηση να το διενεργήσει. Όπως ήταν επόμενο, ο τότε Κυβερνήτης αρνήθηκε. Η προπαρασκευή μπήκε στο αποφασιστικό στάδιο. Ο Κυπριακός Ελληνισμός ενώθηκε,  άσχετα με πολιτικές απόψεις. Ο κύβος ερρίφθη. Εκκλησία, δεξιοί, αριστεροί, έδωσαν το παρών τους. Το δημοψήφισμα προκηρύχθηκε για τις 15-22 Ιανουαρίου 1950.

Τίτλος των δελτίων προς υπογραφή ήταν “Αξιούμεν την Ένωσιν της Κύπρου με την Ελλάδα”. Ήταν ανάγκη-έγραφε  το περιοδικό της Εθναρχίας στο τεύχος Ιανουαρίου – “o συνεχιζόμενος ενωτικός αγών των Κυπρίων, να σημειώσει πρόοδο διά νέας εκδηλώσεις… Επροτιμήθη εκδήλωση νόμιμος και δημοκρατική και τελείως εντός του διεθνούς πνεύματος της εποχής μας. Ούτω, η Εθναρχία Κύπρου απεφάσισε τη διενέργεια δημοψηφίσματος καθ’ όλην την νήσον, προς πανηγυρικήν εκδήλωσιν της θελήσεως του Κυπριακού λαού δια την Ένωσιν.

                Η Εθναρχία της Κύπρου προκήρυξε το δημοψήφισμα διά την 15^η Ιανουαρίου 1950, ανέλαβε δε η ίδια την διενέργειά του, εκτός αν η Κυπριακή Κυβέρνησις, προς την οποίαν εστάλη σχετική αξίωσις, προκηρύξει συμφώνως προς τον χάρτην του ΟΗΕ κατοχυρούσα την αρχήν της αυτοδιαθέσεως, δημοψήφισμα προ της ανωτέρω ημερομηνίας. Αν οι Άγγλοι αμφισβητήσουν την γνησιότητα του Δημοψηφίσματος, τότε δι’ ένα και πλέον λόγον θα έχουν υποχρέωσιν να διενεργήσουν οι ίδιοι Δημοψήφισμα”.

Έλληνες γρηγορείτε, η πατρίδα κινδυνεύει

Το Ενωτικό Δημοψήφισμα του 1950 εδημιούργησε δίκαιο. Στην ουσία ρύθμισε τους ηθικούς νόμους που θα καθόριζαν τον αγώνα Ελευθερίας. Η συντριπτική πλειοψηφία ψήφισε τον ιστορικό πόθο για την Ένωση με την Ελλάδα. Έλληνες και μουσουλμάνοι της Κύπρου. Δεξιοί, αριστεροί και ο κόσμος της Εκκλησίας γενικά.

Η αβίαστη θέληση του κόσμου που δεινοπαθούσε επί αιώνες στις κατοχές των κυμάτων ξένων επιδρομών από Ανατολή και Δύση, απεφάσισε να αποτινάξει τον αγγλικό ζυγό και να ενώσει την Κύπρο με την ελεύθερη πλευρά της φυλής. Με τον Διγενή και την ηγεσία της Εκκλησίας συγκρότησαν τον θρύλο της ΕΟΚΑ. Η ΕΟΚΑ διεξήγαγε τον απελευθερωτικό αγώνα με λιανοντούφεκα. Στους ιερούς βωμούς της ΕΟΚΑ θυσιάζονταν τα νιάτα του λαού μας.

Στις Φυλακές, στα στρατόπεδα συγκεντρώσεως, στους θαλάμους βασανιστηρίων, στις κρεμάλες, στα βουνά. Η ΕΟΚΑ νομοθέτησε τη θυσία. Έγραψε με το αίμα των καλύτερων παιδιών της την αμετάκλητη θέληση της ιστορικής δικαίωσης. Και ο τότε Αρχιεπίσκοπος έδωσε τον όρκο με γονυπετή τον λαό στη Φανερωμένη, να ενώσει την σκλάβα  πατρίδα με την Ελλάδα. Εκείνος ο όρκος της 22ας Αυγούστου του 1952 οριοθέτησε την διαυγή απόφαση του λαού που τήρησε τον όρκο της ΕΟΚΑ. Και εξευτέλισε και νίκησε τη Βρετανική αυτοκρατορία. Την πολιτική ευθύνη ανέλαβε αβιάστως ο τότε Αρχιεπίσκοπος. Ορκίστηκε Ένωση. Διεκήρυξε τις ηθικές-ιστορικές προϋποθέσεις εξέλιξης του αγώνα. Η Κυβέρνηση που σχημάτισε το 1959 είχε ενώπιόν της την απαρέγκλιτη  νομοθεσία της ύπαρξης και της επιδίωξης της Κύπρου. Η Κύπρος κάλεσε την αδελφική συμπαράσταση της Ελλαδικής πολιτικής. Έκτοτε η πολιτική της Λευκωσίας και της Αθήνας όχι μόνο δεν ορθοδρομούν στην εθνική ανάγκη αλλά, αντίθετα, οπισθοδρομούν, ακολουθούν πολιτικές εξαρτήσεις στους ξένους, ενδίδουν και υποτάσσονται στις θελήσεις ξένων ηγεσιών, καταπατώντας τους ηθικούς, νομικούς, φυσικούς και ιστορικούς νόμους που επιβάλλει η ανάγκη. Έφθασαν στο κατάντημα υπαγωγής της πολιτικής και κρατικής ύπαρξης, στην επιβολή της επιορκίας.

*Πρόεδρος των Συνδέσμων Αγωνιστών της ΕΟΚΑ