Η προσπάθεια του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, Αντόνιο Γκουτέρες, για τη σύγκλιση τριμερούς συνάντησης σχετικά με το Κυπριακό, εντάσσεται στο πλαίσιο της μακροχρόνιας προσπάθειας του ΟΗΕ να προωθήσει μια λύση στο ζήτημα αυτό, το οποίο παραμένει άλυτο για πάνω από μισό αιώνα μετά την τουρκική εισβολή. Η επανέναρξη των συνομιλιών και η αναζήτηση τρόπων προσέγγισης των εμπλεκόμενων μερών αποτελούν προφανώς βασικές προτεραιότητες του Γενικού Γραμματέα, ο οποίος επιδιώκει να δημιουργήσει το κατάλληλο κλίμα για διαπραγματεύσεις για εξεύρεση μιας αμοιβαία αποδεκτής λύσης.
Ο ρόλος του Αντόνιο Γκουτέρες
Ο Αντόνιο Γκουτέρες ανέλαβε τη θέση του Γενικού Γραμματέα το 2017, έχοντας πλήρη επίγνωση της πολυπλοκότητας του Κυπριακού ζητήματος. Έχοντας μακρά εμπειρία σε διεθνείς διαπραγματεύσεις και ειρηνευτικές αποστολές, ο Γκουτέρες έχει επιδείξει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την επίλυση της διαμάχης στην Κύπρο. Ο ίδιος αναγνωρίζει πως, για να υπάρξει πρόοδος, απαιτείται ένα κλίμα εμπιστοσύνης μεταξύ των εμπλεκόμενων πλευρών και η δημιουργία ενός κατάλληλου πλαισίου για παραγωγικές συνομιλίες.
Μετά την αποτυχία της διάσκεψης του Κρανς Μοντανά, ο Γκουτέρες προσπάθησε να διατηρήσει ανοιχτούς τους διαύλους επικοινωνίας μεταξύ των δύο κοινοτήτων και των εγγυητριών δυνάμεων. Η πρόσφατη πρωτοβουλία του για την πραγματοποίηση τριμερούς συνάντησης με τη συμμετοχή των ηγετών της ελληνοκυπριακής και της τουρκοκυπριακής κοινότητας έχει ως στόχο να ξαναβάλει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων τα εμπλεκόμενα μέρη, σε μια κρίσιμη καμπή για το μέλλον της Κύπρου.
Οι προκλήσεις της τριμερούς
Η πρωτοβουλία του Γκουτέρες για τη σύγκλιση της τριμερούς συνάντησης δεν είναι χωρίς προκλήσεις. Η ελληνοκυπριακή ηγεσία παραμένει σταθερή στη θέση της για τη συμφωνημένη μορφή βάσης λύσης για διζωνική, δικοινοτική ομοσπονδία, ενώ η τουρκοκυπριακή ηγεσία προωθεί τη λύση των δύο κρατών με την καθοδήγηση και υποστήριξη της Τουρκίας. Αυτό το χάσμα στις θέσεις των δύο κοινοτήτων αποτελεί τη μεγαλύτερη πρόκληση για τον Γκουτέρες, ο οποίος καλείται να βρει έναν κοινό παρονομαστή για να ξεκινήσουν οι συνομιλίες. Επιπλέον, η γεωπολιτική κατάσταση στην Ανατολική Μεσόγειο, με τις εντάσεις για τους φυσικούς πόρους και τις θαλάσσιες ζώνες, καθιστά το Κυπριακό μέρος ενός ευρύτερου πλαισίου ανταγωνισμών, το οποίο περιπλέκει περαιτέρω τις προσπάθειες διαπραγμάτευσης, παρόλο που μπορεί να μετατραπεί σε κίνητρο προς την τουρκική πλευρά.
Παρά τις δυσκολίες, η σύγκλιση της τριμερούς συνάντησης έχει κρίσιμη σημασία, καθώς μπορεί να αποτελέσει την αφετηρία για την επανέναρξη των συνομιλιών υπό την αιγίδα του ΟΗΕ. Αν και οι προσδοκίες για μια άμεση επίλυση του Κυπριακού είναι περιορισμένες, η τριμερής συνάντηση μπορεί να δημιουργήσει το πλαίσιο για περαιτέρω διαπραγματεύσεις και να συμβάλει στη μείωση των εντάσεων μεταξύ των δύο κοινοτήτων.
Η πρωτοβουλία του Γκουτέρες εντάσσεται σε μια μακροπρόθεσμη στρατηγική που περιλαμβάνει σειρά βημάτων για την επίλυση του Κυπριακού. Τα επόμενα βήματα θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν τη σύγκλιση από τον Γκουτέρες μιας νέας πολυμερούς διάσκεψης, με βάση πλαίσιο που ο ίδιος θα προτείνει και θα αποδεχθούν οι δύο πλευρές, με τη συμμετοχή όλων των εμπλεκόμενων μερών, συμπεριλαμβανομένων των εγγυητριών δυνάμεων, αλλά και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία έχει ιδιαίτερο συμφέρον για την επίλυση του ζητήματος, καθώς η Κυπριακή Δημοκρατία είναι κράτος-μέλος της Ένωσης.
Επιπλέον, ο ρόλος της Τουρκίας και η στάση της απέναντι στο Κυπριακό θα είναι καθοριστικής σημασίας για τις εξελίξεις. Ο Γκουτέρες και η διεθνής κοινότητα θα πρέπει να εντείνουν τις διπλωματικές τους προσπάθειες για να διασφαλίσουν τη συνεργασία της Τουρκίας, ενώ παράλληλα θα πρέπει να ενθαρρύνουν τις δύο κοινότητες να επιδείξουν την απαραίτητη ευελιξία και καλή θέληση για να υπάρξει πρόοδος στις συνομιλίες.
Αναγκαιότητα για διπλωματική επιμονή
Η επιμονή του Γκουτέρες στην προώθηση του διαλόγου, παρά τις δυσκολίες, είναι ζωτικής σημασίας για την εξεύρεση μιας βιώσιμης λύσης στο Κυπριακό. Η διεθνής κοινότητα, και ιδιαίτερα τα Ηνωμένα Έθνη, πρέπει να συνεχίσουν να στηρίζουν ενεργά τις ειρηνευτικές διαδικασίες και να ασκούν πιέσεις προς όλες τις κατευθύνσεις για διαπραγματεύσεις και συμφωνία. Ο Γενικός Γραμματέας καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στις αντικρουόμενες απόψεις των δύο κοινοτήτων, να εμπλέξει τα περιφερειακά και διεθνή συμφέροντα και να εξασφαλίσει μια πολυδιάστατη προσέγγιση με βάση τις αρχές του ΟΗΕ, τα ανθρώπινα δικαιώματα και τα ψηφίσματα Συμβουλίου Ασφαλείας, και που θα λαμβάνει υπόψη τις ανησυχίες όλων των εμπλεκόμενων μερών. Η επίλυση του Κυπριακού θα αποτελέσει σημαντικό επίτευγμα για τον ΟΗΕ και θα συμβάλει στη σταθερότητα και την ασφάλεια στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου.
Αναμενόμενα επόμενα βήματα
Εφόσον η τριμερής συνάντηση φέρει αποτελέσματα, έστω και σε επίπεδο επικοινωνίας και συνεννόησης, τα επόμενα βήματα αναμένεται να περιλαμβάνουν:
Περαιτέρω διαβουλεύσεις: Ο Γκουτέρες θα χρειαστεί να εντείνει τις διπλωματικές του προσπάθειες, συντονίζοντας συναντήσεις με τις εγγυήτριες δυνάμεις (Τουρκία, Ελλάδα και Ηνωμένο Βασίλειο), καθώς και με την Ευρωπαϊκή Ένωση, για να διασφαλιστεί ότι όλοι οι εμπλεκόμενοι θα στηρίξουν τη διαδικασία. Παράλληλα, οι ηγέτες της ελληνοκυπριακής και τουρκοκυπριακής πλευράς θα πρέπει να καταβάλουν προσπάθειες για να βρουν κοινό έδαφος.
Εμπιστοσύνη μεταξύ των δύο κοινοτήτων: Ένα από τα σημαντικότερα βήματα θα είναι η προώθηση μέτρων οικοδόμησης εμπιστοσύνης. Αυτά θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν κοινές πρωτοβουλίες σε οικονομικό και κοινωνικό επίπεδο, ώστε να δημιουργηθεί ένα κλίμα συνεργασίας και αλληλοκατανόησης, κάτι που θα βοηθήσει στην αποτροπή νέων εντάσεων.
Διεθνής στήριξη: Η διεθνής κοινότητα, και ειδικότερα η Ευρωπαϊκή Ένωση, πρέπει να εντείνει τις προσπάθειές της για να ενισχύσει τον διάλογο. Η Κύπρος είναι μέλος της ΕΕ, και το Κυπριακό έχει άμεσες επιπτώσεις στην περιφερειακή σταθερότητα και ασφάλεια. Ο ρόλος της ΕΕ μπορεί να είναι καθοριστικός, τόσο στην άσκηση πιέσεων όσο και στην παροχή κινήτρων προς τις δύο πλευρές για να διαπραγματευτούν.
Εξισορρόπηση συμφερόντων στην Ανατολική Μεσόγειο: Η γεωπολιτική διάσταση του Κυπριακού και οι ενεργειακοί πόροι της περιοχής καθιστούν τη συνεργασία μεταξύ των εμπλεκόμενων χωρών ακόμα πιο αναγκαία. Η προοπτική για λύση που θα επιτρέπει την συνέργεια στην εκμετάλλευση των ενεργειακών πόρων της περιοχής μπορεί να λειτουργήσει ως κινητήριος μοχλός για την πρόοδο των διαπραγματεύσεων.
Μακροπρόθεσμες προοπτικές
Η επίλυση του Κυπριακού δεν θα είναι μια εύκολη ή γρήγορη διαδικασία. Απαιτεί χρόνο, επιμονή και κυρίως καλή θέληση από όλες τις εμπλεκόμενες πλευρές. Ωστόσο, τα Ηνωμένα Έθνη και ο Γενικός Γραμματέας Γκουτέρες έχουν έναν θεμελιώδη ρόλο να διαδραματίσουν σε αυτή τη διαδικασία, λειτουργώντας ως εγγυητές της διεθνούς νομιμότητας και προσφέροντας την πλατφόρμα για διάλογο και διαπραγμάτευση. Η διεθνής στήριξη, η ενθάρρυνση της συνεργασίας και η συνεχιζόμενη διπλωματική επιμονή μπορούν να δημιουργήσουν τις συνθήκες για την τελική λύση του Κυπριακού. Αν και το μέλλον παραμένει αβέβαιο, η πρωτοβουλία του Γκουτέρες για τη σύγκλιση της τριμερούς είναι ένα θετικό βήμα που, αν αξιοποιηθεί κατάλληλα, μπορεί να ανοίξει το δρόμο για μια ειρηνική και δίκαιη λύση στο ζήτημα που ταλανίζει την Κύπρο εδώ και δεκαετίες.
Η πρωτοβουλία του Αντόνιο Γκουτέρες για τη σύγκλιση τριμερούς συνάντησης για το Κυπριακό αποτελεί μια σημαντική προσπάθεια αναθέρμανσης των συνομιλιών σε ένα μακροχρόνιο και δύσκολο ζήτημα. Παρά τις μεγάλες προκλήσεις που συνδέονται με τις διαφορετικές θέσεις των δύο κοινοτήτων, τη γεωπολιτική αστάθεια στην Ανατολική Μεσόγειο και τις εσωτερικές πολιτικές πιέσεις στις εμπλεκόμενες χώρες, η σύγκλιση αυτής της συνάντησης προσφέρει μια ευκαιρία να γίνει το πρώτο βήμα προς την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων. Η επιμονή του Γκουτέρες για τον διάλογο καταδεικνύει την αποφασιστικότητά του να παραμείνει αφοσιωμένος στη διαδικασία, αναγνωρίζοντας ότι η επίλυση του Κυπριακού θα είναι μια πολύπλοκη και χρονοβόρα διαδικασία. Η τριμερής συνάντηση μπορεί να μην αποφέρει άμεσα αποτελέσματα, ωστόσο θα μπορούσε να συμβάλει στη μείωση των εντάσεων, στην οικοδόμηση εμπιστοσύνης και στην καθιέρωση ενός πλαισίου για μελλοντικές συζητήσεις και διαπραγματεύσεις.
*Πανεπιστημιακός Καθηγητής-Ανθρωπολόγος, πρώην Πρύτανης και πρώην Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Ιδρυμάτων Ανώτερης Εκπαίδευσης (EURASHE)
