Φανταστείτε ότι παλεύετε χρόνια με μια διατροφική διαταραχή που επηρεάζει τη ζωή σας σε διάφορα επίπεδα. Μετά από αρκετό ψάξιμο, βρίσκετε επιτέλους μια ψυχολόγο που έχει αφιερώσει την καριέρα της σε αυτό ακριβώς: χρόνια κλινικής εμπειρίας, εργασία σε εξειδικευμένα πλαίσια, ενδεχομένως και μετεκπαιδεύσεις στο αντικείμενο. Ακριβώς η επαγγελματίας που ψάχνατε.

Και τότε σας λένε ότι δεν μπορείτε να συνεργαστείτε μαζί της μέσω του ΓεΣΥ. Ο λόγος; Ο τίτλος της γράφει «συμβουλευτικός» αντί για «κλινικός» ψυχολόγος. Είναι πλήρως αδειοδοτημένη, δικαιούται νόμιμα να σας παρέχει αυτές τις υπηρεσίες, αλλά δεν μπορεί να σας δει στο πλαίσιο του συστήματος υγείας για το συγκεκριμένο θέμα. Αν θέλετε να δουλέψετε μαζί της, θα πληρώσετε από την τσέπη σας.

Το ίδιο ισχύει και αντίστροφα: ένα άτομο που αναζητά στήριξη, για παράδειγμα, σχετικά με τη σεξουαλικότητά του, ή με τις ψυχολογικές επιπτώσεις μιας διάγνωσης HIV, ή μιας αναπηρίας, ανακαλύπτει ότι η κλινική ψυχολόγος που επέλεξε, με τα χρόνια εξειδίκευσης στο αντικείμενο, δεν μπορεί να του προσφέρει υπηρεσίες μέσω ΓεΣΥ. Κι αυτό επειδή ο τίτλος της αναγράφει «κλινικός» αντί για «συμβουλευτικός» ψυχολόγος.

Αυτό δεν είναι υποθετικό σενάριο. Είναι άμεση συνέπεια του τρόπου που ο ΟΑΥ σχεδιάζει την ένταξη των συμβουλευτικών ψυχολόγων στο ΓεΣΥ.

Η Βουλή ψήφισε πρόσφατα ομόφωνα την ένταξη των συμβουλευτικών ψυχολόγων στο ΓεΣΥ, ένα βήμα που χαιρετίστηκε από όλους μας. Το πλαίσιο της ένταξης, όμως, θα το καθορίσει ο ΟΑΥ. Και φαίνεται ότι η πρόθεσή του είναι να περιοριστούν οι υπηρεσίες των συμβουλευτικών ψυχολόγων σε έναν μικρό αριθμό (6-9) συγκεκριμένων «διαγνώσεων» που αφορούν στην επίδραση ψυχοκοινωνικών ή σωματικών συνθηκών, ενώ οι κλινικοί ψυχολόγοι θα συνεχίσουν να καλύπτουν ένα ευρύτερο φάσμα (250+) ψυχολογικών διαταραχών.

Το ερώτημα είναι κατά πόσο η διάκριση αυτή έχει επιστημονική βάση. Η απάντηση είναι όχι. Συγκεκριμένα για την κλινική και συμβουλευτική ψυχολογία, η βιβλιογραφία και οι διεθνείς επαγγελματικοί οργανισμοί είναι σαφείς: οι δύο ειδικότητες παρουσιάζουν τεράστια αλληλοεπικάλυψη στις γνώσεις, στις δεξιότητες και στα άτομα που εξυπηρετούν. Οι διαφορές τους αντικατοπτρίζουν τις ιστορικές τους καταβολές και όχι κάποιο όριο στο τι μπορεί να κάνει ο ένας ή ο άλλος. Αυτό που καθορίζει την εμπειρογνωμοσύνη των εγγεγραμμένων ψυχολόγων σε ένα συγκεκριμένο ζήτημα είναι η κλινική τους εμπειρία, η εποπτεία που είχαν στο αντικείμενο και η συνεχιζόμενη επαγγελματική τους ανάπτυξη. Δεν είναι ο τίτλος της ειδικότητάς τους.

Σε συχνά  ζητήματα, όπως οι αγχώδεις και οι καταθλιπτικές διαταραχές, και οι δύο ειδικότητες έχουν, βάσει της εκπαίδευσής τους, τις ίδιες δυνατότητες να βοηθήσουν. Ωστόσο, οι κλινικοί ψυχολόγοι, που σήμερα φέρουν το βάρος της εξυπηρέτησης στο πλαίσιο του ΓεΣΥ, συχνά αδυνατούν λόγω φόρτου εργασίας να δεχτούν νέα περιστατικά. Είναι, λοιπόν, ακατανόητο το να μην αξιοποιείται η αντίστοιχη ικανότητα συμβουλευτικών ψυχολόγων που μπορουν και ενδιαφέρονται να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους, ενώ ο κόσμος περιμένει.

Παράλληλα, στην Κύπρο, λόγω και του μικρού πληθυσμού, η εξειδίκευση των επαγγελματιών σε πολύ συγκεκριμένες δυσκολίες προκύπτει σπάνια. Όταν προκύπτει, οφείλεται κυρίως στο πλαίσιο εργασίας τους ή στα προσωπικά τους ενδιαφέροντα· όχι στο πρόγραμμα σπουδών τους. Στην πράξη, ψυχολόγοι με διαφορετικό τίτλο ειδικότητας εξειδικεύονται συχνά στις ίδιες διαγνώσεις ή δυσκολίες. Ο ΟΑΥ, ωστόσο, έχει αντιστοιχίσει κάθε διάγνωση με μία ειδικότητα. Αν ο ψυχολόγος που θέλετε να δείτε ανήκει σε άλλη ειδικότητα από εκείνη που έχει οριστεί για το θέμα σας, τότε δυστυχώς ατυχήσατε!

Το πρόβλημα είναι απλό: ο πολίτης θα κατευθύνεται με βάση τον τίτλο και όχι με βάση την εμπειρογνωμοσύνη ή την προσωπική του προτίμηση. Όσοι έχουν την οικονομική ευχέρεια θα ξεφεύγουν από τον περιορισμό, πληρώνοντας ιδιωτικά τον ίδιο επαγγελματία, τον οποίο ο ΟΑΥ δεν καλύπτει για την περίπτωσή τους. Το ΓεΣΥ, όμως, σχεδιάστηκε ακριβώς για να καταργήσει αυτή τη λογική: την ανάγκη να πληρώνουμε από τη τσέπη μας για τη φροντίδα που δικαιούμαστε να έχουμε – που μας αξίζει να έχουμε.

Η λύση, για την ώρα, δεν είναι να καταργηθεί η διάκριση μεταξύ των ειδικοτήτων· αυτή είναι μια άλλη συζήτηση. Η λύση είναι ο δικαιούχος να μπορεί να επιλέγει τον ή την πάροχό του μεταξύ όλων των αδειούχων και συμβεβλημένων ψυχολόγων.

Ο ΟΑΥ έχει ακόμα την ευκαιρία να εξετάσει εναλλακτικά μοντέλα, με πυξίδα τις διεθνείς καλές πρακτικές και γνώμονα το συμφέρον των ασθενών. Αλλιώς, άτομα όπως η περίπτωση που ανέφερα στην αρχή θα συνεχίσουν να επιλέγουν ανάμεσα στο να πληρώσουν από την τσέπη τους ή στο να στραφούν σε άλλο πάροχο από αυτόν ή αυτήν που επιθυμούν. Δεν είναι αυτό που ψήφισε η Βουλή. Δεν είναι αυτό που υποσχέθηκε το ΓεΣΥ.

*Ο Δημήτρης Παρπέρης είναι Συμβουλευτικός Ψυχολόγος.