Όσοι από εμάς ασχολούμαστε ή ασχοληθήκαμε στο παρελθόν με ζητήματα σεξουαλικής κακοποίησης ανηλίκων, ενοχληθήκαμε, θυμώσαμε και απογοητευτήκαμε όταν πληροφορηθήκαμε ότι άτομο που παρουσιαζόταν ως ψυχολόγος καταδικάστηκε για σεξουαλική κακοποίηση έφηβης. Δυστυχώς, όμως, δεν πέσαμε από τα σύννεφα. Και αυτό γιατί γνωρίζουμε πολύ καλά ότι στις περισσότερες περιπτώσεις η κακοποίηση ανηλίκων δεν διαπράττεται από αγνώστους που προσεγγίζουν παιδιά ή εφήβους, αλλά από άτομα του στενού τους περιβάλλοντος ή από πρόσωπα που απολαμβάνουν την εμπιστοσύνη τους.
Έχουν γραφτεί πολλά για τους λόγους που συμβαίνει αυτό, ενώ καταβάλλεται σημαντική προσπάθεια για ενημέρωση και εκπαίδευση του κοινού γύρω από τα ζητήματα αυτά. Ίσως, μάλιστα, οι καταδίκες που βλέπουμε σήμερα να είναι και αποτέλεσμα αυτών των προσπαθειών.
Μια παράλληλη πτυχή που αναδεικνύεται μέσα από αυτή την αποτρόπαιη υπόθεση αφορά το γεγονός ότι η νομοθεσία που διέπει το επάγγελμα του εφαρμοσμένου ψυχολόγου στην Κύπρο είναι διαμορφωμένη με τρόπο που επιτρέπει σε άτομα χωρίς τα απαραίτητα προσόντα να παρουσιάζονται ως ψυχολόγοι, εκμεταλλευόμενα ορισμένες αδυναμίες και διατάξεις του νόμου, και να προσφέρουν υπηρεσίες με ό,τι αυτό συνεπάγεται.
Πιο συγκεκριμένα, στην Κύπρο υπάρχουν δύο μητρώα: το Μητρώο Πτυχιούχων Ψυχολόγων και το Μητρώο Εφαρμοσμένων Ψυχολόγων. Ποια είναι η διαφορά τους; Στο πρώτο μπορεί να εγγραφεί οποιοσδήποτε έχει ολοκληρώσει πτυχίο Ψυχολογίας. Στο δεύτερο – το οποίο ουσιαστικά αποτελεί και την άδεια άσκησης του επαγγέλματος – μπορούν να εγγραφούν μόνο όσοι έχουν ολοκληρώσει μεταπτυχιακή εξειδίκευση τουλάχιστον δύο ετών σε μία από τις πέντε αναγνωρισμένες ειδικότητες της ψυχολογίας και έχουν συμπληρώσει 1000 ώρες εποπτευόμενης πρακτικής άσκησης.
Με λίγα λόγια, κάποιος μπορεί να εγγραφεί και να λάβει αριθμό στο Μητρώο Πτυχιούχων Ψυχολόγων, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι έχει άδεια να ασκεί το επάγγελμα. Τι πρόβλημα δημιουργεί αυτό;
Ας υποθέσουμε ότι σας παρουσιάζομαι ως ψυχολόγος και σας κοινοποιώ έναν αριθμό εγγραφής στο Μητρώο Πτυχιούχων. Είναι πολύ πιθανό να μην αναζητήσετε περισσότερες πληροφορίες και να μην αντιληφθείτε ότι η συγκεκριμένη εγγραφή δεν παρέχει δικαίωμα άσκησης του επαγγέλματος. Ειδικά αν διαθέτω και κάποιο μεταπτυχιακό τίτλο σπουδών ή άλλη εξειδίκευση σχετική με την ψυχολογία – τα οποία όμως δεν πληρούν τις προϋποθέσεις της νομοθεσίας – είναι ακόμη πιθανότερο να θεωρηθώ επαγγελματίας ψυχολόγος και να κερδίσω την εμπιστοσύνη σας.
Εύλογα κάποιος θα μπορούσε να πει ότι είναι ευθύνη του καθενός μας να ελέγχει τα προσόντα ενός επαγγελματία. Ταυτόχρονα όμως, ο νόμος οφείλει να προστατεύει τόσο το κοινό όσο και το ίδιο το επάγγελμα. Γι’ αυτό δεν θα πρέπει να περιλαμβάνει πρόνοιες που μπορούν εύκολα να τύχουν εκμετάλλευσης και να δημιουργούν συνθήκες παραπλάνησης. Είναι πιθανό η ύπαρξη του Μητρώου Πτυχιούχων Ψυχολόγων να εξυπηρετούσε κάποτε έναν εύλογο σκοπό. Σήμερα όμως, 31 χρόνια μετά, ο σκοπός αυτός φαίνεται να έχει εκλείψει. Αντίθετα, η διατήρησή του φαίνεται να δημιουργεί συνθήκες που μπορούν να αξιοποιηθούν καταχρηστικά.
Και δεν πρόκειται για τη μοναδική αδυναμία που εντοπίζεται στη νομοθεσία που διέπει το επάγγελμα των εφαρμοσμένων ψυχολόγων. Υπάρχουν και άλλα ζητήματα που χρειάζονται επανεξέταση. Τόσο εμείς ως επαγγελματίες όσο και η βουλή οφείλουμε να αναλάβουμε πρωτοβουλίες για την αναθεώρηση του υφιστάμενου νόμου. Η εποχή και οι κοινωνικές συνθήκες εξελίσσονται πολύ πιο γρήγορα απ’ ό,τι στο παρελθόν και πρακτικές που ίσως είχαν χρησιμότητα πριν από δεκαετίες σήμερα ενδέχεται να μην προσφέρουν καμία ουσιαστική ωφέλεια. Γι’ αυτό και οι νομοθεσίες που αφορούν τα επαγγέλματα υγείας πρέπει να αναθεωρούνται και να επικαιροποιούνται.
Επιστρέφοντας στην αφορμή αυτού του κειμένου, το συγκεκριμένο πρόσωπο δεν ήταν εγγεγραμμένος εφαρμοσμένος ψυχολόγος, σύμφωνα με ανακοίνωση του Συμβουλίου Εγγραφής Ψυχολόγων Κύπρου, αλλά πτυχιούχος ψυχολογίας. Αυτό, βεβαίως, δεν αναιρεί το γεγονός ότι και αδειοδοτημένοι επαγγελματίες θα μπορούσαν, δυστυχώς, να προβούν σε τέτοιες απεχθείς πράξεις. Ωστόσο, αναδεικνύει μια επιπλέον επικίνδυνη διάσταση: τη πιθανότητα χρήσης και προβολής μιας επαγγελματικής ιδιότητας που κάποιος δεν κατέχει, προκειμένου να εξυπηρετήσει παράνομους και αλλότριους σκοπούς.
*Επίκουρος καθηγητής Κλινικής Ψυχολογίας Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Κλινικός Ψυχολόγος (Αρ. Εγγρ. 535)
