Δες περισσότερα άρθρα του philenews όταν αναζητάς ειδήσεις στην Google
Add philenews.com on GoogleΤου Δημήτρη Ματθαίου
Αφορμή για το παρόν άρθρο ήταν ένα δημοσίευμα που διάβασα πρόσφατα και το οποίο ανέφερε ότι εταιρείες Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ) αγοράζουν τεράστιες ποσότητες από παλιά έντυπα βιβλία για να εμπλουτίσουν τις γνώσεις των μηχανών τους. Το δημοσίευμα αυτό μου γέννησε μία σειρά προβληματισμών που αφορούν όχι μόνο το επάγγελμα μου αλλά και ολόκληρη την κοινωνία.
Οφείλω να διευκρινίσω όμως ότι δεν θεωρώ τον εαυτό μου ειδικό στην ΤΝ. Οι σκέψεις που ακολουθούν πηγάζουν από τη δική μου οπτική, ως νομικού και ως πολίτη. Και ίσως αυτό να έχει τη σημασία του διότι οι ανησυχίες για τις επιπτώσεις μίας τεχνολογικής αλλαγής δεν χρειάζεται να προέρχονται μόνο από τους σχεδιαστές της ΤΝ.
Αναπόφευκτα, ως Δικηγόρος, οδηγήθηκε η σκέψη μου στον εξής προβληματισμό: τι θα συμβεί όταν μία μηχανή ΤΝ, που έχει «διαβάσει» βιβλία νομικής περασμένων ετών ή δεκαετιών, κληθεί να δώσει μία νομική συμβουλή σε έναν πολίτη σήμερα; Ένα από τα πιο «όμορφα» και ενδιαφέροντα στοιχεία της Νομικής επιστήμης είναι ότι δεν παραμένει αμετάβλητη.
Νόμοι τροποποιούνται, καταργούνται ή αντικαθίστανται. Μία διάταξη ενός νόμου που ερμηνεύεται πλέον διαφορετικά ή μία απόφαση που ανέτρεψε προηγούμενη νομολογία, μπορούν να αλλάξουν άρδην την έκβαση μίας υπόθεσης. Ένα βιβλίο, όσο έγκυρο και αν ήταν την εποχή του, αποτυπώνει το δίκαιο της εποχής του. Η μηχανή που θα το αξιοποιήσει θα στηριχθεί σε αυτό χωρίς να γνωρίζει ότι το νομικό πλαίσιο πιθανόν να άλλαξε. Ο πολίτης όμως θα το εμπιστευτεί και πιθανόν να καταλάβει το λάθος του όταν θα είναι πλέον αργά.
Η Νομική Επιστήμη δεν μπαίνει εύκολα σε καλούπια. Ο νόμος, πολλές φορές, δεν εφαρμόζεται μηχανικά. Ερμηνεύεται με αρκετούς τρόπους. Ένας δικηγόρος μπορεί, με τα σωστά νομικά επιχειρήματα, να πείσει το Δικαστήριο να δει μία διάταξη διαφορετικά και να αλλάξει νομολογιακές αρχές που θεωρούνταν παγιωμένες. Έτσι εξελίσσεται το Δίκαιο. Υπάρχει, κατά την ταπεινή μου γνώμη, ο κίνδυνος να εγκλωβιστεί η (νομική) σκέψη σε ένα στενό, γραμματικό καλούπι. Θα απουσιάζει πλέον η τόλμη να δει κάποιος το νόμο διαφορετικά.
Ένας άλλος προβληματισμός μου είναι η ευκολία με την οποία κάποιος μπορεί να συμβουλευθεί την ΤΝ. Πλέον η πληροφόρηση είναι άμεση και καλογραμμένη με τρόπο που εύκολα μπορεί κάποιος να παρασυρθεί και να την εκλάβει ως δεδομένη. Ακριβώς γι΄ αυτό δεν διασταυρώνεται σχεδόν ποτέ το αποτέλεσμα της. Η κριτική σκέψη ατροφεί όταν νιώθουμε ότι δεν την χρειαζόμαστε. Και η πρόσβαση στην πληροφόρηση δεν ισοδυναμεί απαραίτητα με γνώση.
Ποιος όμως, σε τελική ανάλυση, ελέγχει ή θα έπρεπε να ελέγχει όλα αυτά; Ποιος αποφασίζει ποιες πηγές τροφοδοτούν τις μηχανές ΤΝ, και με ποια κριτήρια; Σήμερα, εξ όσων γνωρίζω, είναι οι ίδιες οι εταιρείες ΤΝ που αποφασίζουν για τα πιο πάνω.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη θεσπίσει σχετικό κανονιστικό πλαίσιο (Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1689 – AI Act), όμως ένα ερώτημα παραμένει: το Κράτος οφείλει να παρεμβαίνει; Και αν ναι, με ποιο τρόπο και σε ποιο βαθμό; Πρόκειται για τεχνολογία που αναπτύσσεται ταχύτερα από το νομοθετικό πλαίσιο και ο νομοθέτης «τρέχει» να την προλάβει χωρίς να την έχει αντιληφθεί πλήρως.
Τέλος, για πρώτη φορά διαπιστώνεται ότι από την μεγάλη αυτή τεχνολογική αλλαγή, δεν κινδυνεύουν επαγγέλματα χαμηλού μορφωτικού επιπέδου (βλέπε Βιομηχανική Επανάσταση) αλλά επαγγέλματα μεσαίου και υψηλού μορφωτικού επιπέδου. Ο κίνδυνος δεν πηγάζει μόνο από την πιθανή απώλεια θέσεων εργασίας. Θα προκύψει και από την απώλεια της εμπειρίας που κάθε επαγγελματίας θα αποκτήσει μέσα από την καθημερινή, επίπονη και απαιτητική δουλειά που καλείται να ανταποκριθεί για να ξεχωρίσει. Αν η δουλειά αυτή ανατεθεί εξ ολοκλήρου στις μηχανές, ποιος θα διαθέτει την εμπειρία και τη γνώση για να τις ελέγχει και να τις εξελίσσει;
Θέλω να πιστεύω ότι δεν γράφω αυτούς τους προβληματισμούς από τεχνοφοβία. Η ΤΝ ήρθε και θα παραμείνει στη ζωή μας είτε το θέλουμε είτε όχι. Αλλά όπως κάθε τι, έτσι και αυτή πρέπει να γίνει πολύτιμο εργαλείο και να μην υποκαταστήσει την κρίση. Διότι τότε το πρόβλημα δεν θα είναι ότι οι μηχανές έγιναν εξυπνότερες από εμάς αλλά ότι εμείς πάψαμε να αναρωτιόμαστε και να αμφιβάλλουμε αν έχουν δίκαιο, καταλήγοντας να γινόμαστε αγράμματοι.