Κάθε κρίση γεννά νέες ευκαιρίες και προοπτικές για να αλλάξουν τα πράγματα. Η πανδημία έφερε την εκπαίδευση απέναντι από μεγάλες προκλήσεις, η διαχείριση των οποίων κάθε άλλο παρά εύκολη ήταν. Η online διδασκαλία ήταν μια λύση ανάγκης, η οποία, όμως, άνοιξε το μονοπάτι προς την ψηφιακή εκπαίδευση.
Οι εκπαιδευτικοί σε όλες τις βαθμίδες είναι αναντικατάστατοι υποστηρίζει ο Πάφιος Αντιπρύτανης Έρευνας και Διά Βίου Εκπαίδευσης στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Στράτος Στυλιανίδης, τονίζοντας όμως πως τα σχολεία και γενικότερα τα εκπαιδευτικά ιδρύματα θα αναγκαστούν στο μέλλον να προχωρήσουν σε ένα υβριδικό μοντέλο που θα συνδυάζει τον παραδοσιακό χώρο διδασκαλίας και εκπαιδευτικές δραστηριότητες με την υποστήριξη της τεχνολογίας. Πρέπει να γίνουν αλλαγές και στο επίκεντρό τους να βρεθούν οι μαθητές. Το στοίχημα, όπως εξήγησε, είναι να μετατρέψουμε τη νέα κανονικότητα της πανδημίας σε εφαλτήριο για έναν τεκμηριωμένο επανασχεδιασμό των εκπαιδευτικών διαδικασιών προς όφελος της σύγχρονης κοινωνίας.
Σε αυτό το ταξίδι, επεσήμανε ο Αντιπρύτανης του ΑΠΘ, ο εκπαιδευτικός πρέπει να είναι συνοδοιπόρος των μαθητών και να τα βοηθά να βρουν τον δρόμο τους. Ο στόχος του δεν μπορεί να είναι απλά να μεταδίδει γνώσεις, αλλά να συμβάλλει ουσιαστικά στη διαμόρφωση του χαρακτήρα τους και κυρίως να τα βοηθήσει να ξεφύγουν από τον μικρόκοσμό τους, κατανοώντας πως είναι πολίτες του κόσμου.
Και βέβαια, ανάφερε ο Στράτος Στυλιανίδης, δεν πρέπει να ξεχνάμε πως η εκπαίδευσή μας δεν σταματά την ώρα που θα τελειώσουμε το λύκειο ή που θα πάρουμε το πανεπιστημιακό μας δίπλωμα. Οι προκλήσεις της νέας εποχής είναι τεράστιες και επιβάλλεται οι εργαζόμενοι συνεχώς να εκπαιδεύονται και να επενδύουν στην απόκτηση νέων γνώσεων και καινούριων δεξιοτήτων. Η διά βίου εκπαίδευση είναι ένα στρατηγικό εργαλείο που συμβάλλει σημαντικά στην οικονομική ανάπτυξη μιας χώρας. Καθώς προχωρούμε με γρήγορα βήματα προς την 4η Βιομηχανική Επανάσταση πολλά επαγγέλματα θα καταργηθούν και θα χαθούν θέσεις εργασίας. Το οικονομικό αλλά και το κοινωνικό κόστος θα είναι τεράστιο. Ο μόνος τρόπος, για να μειωθεί είναι να δώσουμε έμφαση στη διά βίου εκπαίδευση και να μάθουμε τους εργαζόμενους να μην φοβούνται τις αλλαγές αλλά να τολμούν να μετεκπαιδεύονται, να βελτιώνονται και γιατί όχι να ανακαλύπτουν και νέους επαγγελματικούς ρόλους.
-Γιατί σήμερα παρά τα βήματα που έγιναν στην εκπαίδευση όλο και περισσότεροι μαθητές αλλά και φοιτητές δηλώνουν πως δεν είναι ευτυχισμένοι μέσα στα σχολεία τους;
Έχω μια πολύ ισχυρή άποψη ότι η Παιδεία είναι ο μόνος τρόπος για να αλλάξει η μοίρα ενός ανθρώπου. Εννοώ ότι η κατάσταση της ζωής του να αλλάξει ολοκληρωτικά και αυτή είναι μια κατεύθυνση στην οποία προσπαθώ να ωθήσω τους φοιτητές μου. Η εποχή αλλάζει και μάλιστα με πολύ γρήγορους ρυθμούς και εκπαίδευση προσαρμόζεται αλλά επειδή οι εξελίξεις είναι τάχιστες, πολλές φορές χάνει το όραμά της. Πρέπει να δούμε πως γίνεται αυτή η προσαρμογή, ώστε να διασφαλίσουμε ακριβώς πως τα παιδιά θα είναι ευτυχισμένα μέσα στα εκπαιδευτικά τους ιδρύματα. Προφανώς, πρέπει να γίνουν αλλαγές και στο επίκεντρό να βρεθούν οι μαθητές, οι φοιτητές. Να μαθαίνουν, αλλά ταυτόχρονα να προετοιμάζονται για τον κόσμο μέσα στον οποίο ζουν, αλλά την ίδια στιγμή να βγαίνουν έξω από τα δικά τους όρια, να ξεφεύγουν από τον μικρόκοσμο τους. Να τους καλλιεργήσουμε την κουλτούρα ότι είναι πολίτες του κόσμου και όχι μιας μικρής χώρας, όπως είναι η Κύπρος ή η Ελλάδα.
-Ποιο ρόλο παίζει το γεγονός πως το εκπαιδευτικό σύστημα έχει συνδεθεί άμεσα με την επαγγελματική κατάσταση και όχι με την πνευματική καλλιέργεια;
Ένα αρνητικό ρόλο. Πολλοί φοιτητές τελειώνουν μια κατεύθυνση στο πανεπιστήμιο και νιώθουν υποχρεωμένοι να την ακολουθήσουν. Αυτό είναι τελείως λάθος. Υπάρχει μια θεωρία ότι αλλάζουμε κατεύθυνση δυο τρεις φορές στη ζωή μας και είναι καλό να αρχίσουμε να την εφαρμόζουμε. Δεν πρέπει να φοβόμαστε τη μετάβαση σε μια άλλη κατεύθυνση, ούτε να καλλιεργούμε στα παιδιά την ιδέα ότι αν σπούδασαν, αν ασχολήθηκαν με κάτι συγκεκριμένο πως οφείλουν κιόλας να το κάνουν επάγγελμα εφ’ όρου ζωής. Και για αυτό πρέπει να έχουν τα απαραίτητα εργαλεία και τις δεξιότητες, ώστε να μπορούν να προσαρμοστούν. Σημαντικό ρόλο σε αυτό, ειδικά για τους ενήλικες παίζει η διά βίου εκπαίδευση.
-Απέναντι σε ποιες προκλήσεις αλλά και σε ποιες ευκαιρίες βρίσκεται η εκπαίδευση;
Αναμφισβήτητα, η πανδημία έπαιξε καταλυτικό ρόλο και πρέπει να στραφούμε στα θετικά ερεθίσματα που μας άφησε. Μέσω της εξ αποστάσεως διδασκαλίας καταφέραμε σε ένα καλό βαθμό να ικανοποιήσουμε κάποιες από τις εκπαιδευτικές μας ανάγκες. Την ίδια στιγμή, όμως δεν πρέπει να παραβλέπουμε τις κοινωνικές και ηθικές προεκτάσεις που δημιουργήθηκαν και αυτό είναι μια σημαντική πρόκληση που έχουμε να αντιμετωπίσουμε. Η διαχείριση των ψυχοπνευματικών προβλημάτων που έφερε η πανδημία σε μικρούς και μεγάλους είναι ένα πολύ σοβαρό ζήτημα. Και για τα παιδιά η προσαρμογή σε αυτό το νέο περιβάλλον που δημιουργήθηκε ήταν δύσκολη. Κοιτάξτε τους φοιτητές που ξεκίνησαν πέρσι. Πολλοί από αυτούς δεν έχουν καν πατήσει το πόδι τους στο πανεπιστήμιο, δεν μπήκαν σε τάξη ακόμη. Ή ένα παιδάκι που ξεκίνησε το δημοτικό και η εμπειρία του είναι μια οθόνη αντί για το σχολικό περιβάλλον. Αυτό δημιουργεί πολλά προβλήματα. Και αυτό μας φέρνει στην επόμενη πρόκληση που είναι η διαχείριση του υβριδικού μοντέλου εκπαίδευσης που όπως όλα δείχνουν αυτό πάει να δημιουργηθεί. Η ψηφιακή εκπαίδευση ήρθε για να μείνει. Και πιστεύω πως μπορούμε να κρατήσουμε τα θετικά της σημεία, όχι για να αντικαταστήσουμε την διά ζώσης διδασκαλία, αλλά για να βελτιώσουμε την Παιδεία μας. Υπάρχουν πολλές δυνατότητες, φτάνει εμείς να θέλουμε να τις αξιοποιήσουμε.
-Η πανδημία, μας έφερε πιο γρήγορα κοντά στην τηλεκπαίδευση, η οποία αρχικά ήταν μια λύση ανάγκης. Πώς θα αξιολογούσατε όλα όσα έγιναν ή δεν έγιναν με την εξ αποστάσεως μάθηση;
Η αποτίμηση της online διδασκαλίας στη διάρκεια των περιοριστικών μέτρων, δεν είναι εύκολη υπόθεση, ούτε μπορούμε τώρα να πούμε αν έχει γίνει ή όχι κάποια ζημιά. Ξέρουμε, ότι οι φοιτητές ιατρικής για παράδειγμα στερήθηκαν στα τελευταία έτη τη δυνατότητα να μπουν μέσα σε νοσοκομεία και να κάνουν την κλινική τους εκπαίδευση, αφού όλο το βάρος έπεσε στην αντιμετώπιση της Covid. Βέβαια, οι γιατροί έχουν μετά την ειδικότητά τους, και αν δουλέψουν σωστά μπορούν να ανακτήσουν τις χαμένες γνώσεις. Δεν συμβαίνει το ίδιο με όλους τους φοιτητές. Αυτά τα κενά τα οποία θα δούμε να δημιουργούνται σε επαγγελματικό επίπεδο, θα πρέπει να καλυφθούν με κάποιο τρόπο και πιστεύω σημαντικό ρόλο σε αυτό θα παίξει η διά βίου εκπαίδευση. Προφανώς, κενά πρέπει να έχουν μείνει και στις υπόλοιπες βαθμίδες της εκπαίδευσης. Ένας μαθητής Α’ Λυκείου δεν είδε και δεν έλαβε μέρος στα πειράματα χημείας. Μαθητές γυμνασίου έχασαν από τα εργαστήρια βιολογίας. Επομένως, αυτό που πρέπει να κάνουμε είναι να μετατρέψουμε τη νέα κανονικότητα που δημιουργείται σε κάτι θετικό είτε αυτό αφορά το πανεπιστήμιο είτε το δημοτικό σχολείο.
ΝΑ ΑΛΛΑΞΟΥΜΕ ΚΑΙ ΕΜΕΙΣ
-Σε αυτό τον επανασχεδιασμό τι πρέπει να ληφθεί υπόψη;
Υπόψη πρέπει να ληφθούν όλες οι προκλήσεις και οι ευκαιρίες που έχουν δημιουργηθεί. Σε κάποια στιγμή θα επανέλθουμε και θα έρθουμε σε επαφή ο ένας με τον άλλο μέσα σε μια τάξη. Πρέπει να ακούσουμε τι έχουν να μας πουν τα νέα παιδιά και να αφουγκραστούμε τις ανάγκες τους. Την ίδια στιγμή πρέπει να δούμε και τα προβλήματα που υπήρχαν στην εκπαίδευση πριν από την Covid. Αν θα προχωρήσουμε σε ένα επανασχεδιασμό του εκπαιδευτικού πλαισίου και των διαδικασιών είναι μια καλή ευκαιρία να προβούμε σε αξιολόγηση και στη συνέχεια να κάνουμε τολμηρές κινήσεις, ώστε να βελτιώσουμε την Παιδεία μας. Τα σχολεία μας είχαν βασικές ελλείψεις και προκλήσεις που είχαν σημείο αναφοράς το ψηφιακό περιβάλλον. Πρέπει να μιλήσουμε εις βάθος στα παιδιά για την 4η Βιομηχανική Επανάσταση, για την κλιματική κρίση και την ανθεκτικότητα, για τον νέο ψηφιακό κόσμο που δημιουργείται. Το στοίχημα είναι να μετατρέψουμε τη νέα κανονικότητα της πανδημίας σε εφαλτήριο για έναν τεκμηριωμένο επανασχεδιασμό των εκπαιδευτικών διαδικασιών προς όφελος της σύγχρονης κοινωνίας. Με προσοχή. Με υψηλή ευθύνη. Με αδιαπραγμάτευτη ηθική. Χωρίς προκαταλήψεις. Η ζωή μας άλλαξε ήδη. Μένει να αλλάξουμε κι εμείς.
Nα ανοίξουμε τους ορίζοντες των παιδιών
-Πιστεύετε πως ανταποκρίνεται το εκπαιδευτικό μοντέλο που έχουμε τώρα τόσο στις απαιτήσεις της αγοράς όσο και να εκπληρώνει το στόχο του για την ολοκλήρωση των μαθητών ως άτομα; Ποιες αλλαγές πρέπει να γίνουν;
Είναι πλέον αδήριτη ανάγκη η γνώση και η πρόοδος της τεχνολογίας να συνδυαστούν με την ανάδειξη των αξιών που κάνουν τον άνθρωπο μοναδικό ον. Πρέπει να μιλήσουμε για τις μεγάλες προκλήσεις που έχει να αντιμετωπίσει η κοινωνία και να προχωρήσουμε σε αλλαγές. Η εκπαίδευση πρέπει να προσαρμοστεί και να έρθει πιο κοντά στα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι κοινωνίες σήμερα. Τα επόμενα μας βήματα να είναι να ενθαρρύνουμε και να δημιουργήσουμε ευκαιρίες στους νέους, ώστε να διοχετεύσουν την εφευρετικότητά τους, να συντονιστούν με τις παγκόσμιες τάσεις της επιστήμης, να συμμετέχουν σε ερευνητικές ομάδες, να εργαστούν, να συνεργαστούν, να συναγωνιστούν, να μάθουν, να πετύχουν.
Και να μείνουν στη χώρα τους. Πρέπει όλοι μαζί να δημιουργήσουμε το πλαίσιο, τις ευκαιρίες, και την ποιότητα ζωής ώστε οι νέες και οι νέοι να μείνουν στη χώρα τους. Σημαντικός είναι ο ρόλος που έχουν και οι ίδιοι εκπαιδευτικοί μπορούμε να διαδραματίσουμε. Πρέπει να προσαρμοστούμε και να έχουμε τη θέληση και εμείς οι ίδιοι να αλλάξουμε τα μαθήματά μας, τον τρόπο διδασκαλίας μας, τις θεματικές ενότητες που επιλέγουμε. Κυρίως όμως να πείσουμε τα νέα παιδιά ότι υπάρχουν ευκαιρίες και ότι μπορούν να τις δημιουργήσουν. Να δώσουμε τα απαραίτητα ερεθίσματα, ώστε να τα βοηθήσουμε να ολοκληρωθούν. Με λίγα λόγια να τους ανοίξουμε τους ορίζοντες τους.
-Τι ακριβώς είναι η διά βίου εκπαίδευση; Για ποιους λόγους είναι σημαντική;
Η διά βίου εκπαίδευση είναι ένα στρατηγικό εργαλείο που συμβάλλει σημαντικά στην οικονομική ανάπτυξη μιας χώρας. Κάτι που ισχύει ακόμη περισσότερο σε χώρες όπως η Ελλάδα και η Κύπρος, που διακρίνονται για την ποιότητα του επιστημονικού τους προσωπικού. Η διαρκής επιμόρφωση του εργατικού και του επιστημονικού δυναμικού είναι ένα πολύ θετικό στοιχείο. Αφορά όλους τους ενήλικες και πως μπορούν να προσαρμόσουν τις ανάγκες και τις δεξιότητές τους σε σχέση με τις ανάγκες της εποχής. Είναι αυτό που λέμε μη συμβατική εκπαίδευση. Είναι ένας εξαιρετικά αποδοτικός τρόπος ανάπτυξης. Προετοιμάζει κάποιον για την εργασία του, αποκτώντας ή ενισχύοντας δεξιότητες που είναι απαραίτητες για τη διεκπεραίωσή της.
-Είναι δύσκολο εγχείρημα η ανάπτυξη της κουλτούρας της διά βίου εκπαίδευσης;
Είναι μια δύσκολη διαδικασία. Ακριβώς, όμως αυτή είναι η ευθύνη όσων βρίσκονται σε θέσεις εξουσίας. Υπάρχει ο κίνδυνος άνθρωποι να μείνουν πίσω, κάτι που δεν το επιθυμεί κανείς. Οι εξελίξεις δεν περιμένουν. Επομένως, αυτό που μπορούμε να κάνουμε εμείς είναι να σχεδιάζουμε, να προτείνουμε τέτοιου είδους προγράμματα και να κινητοποιούμε τον κόσμο να συμμετάσχει ενημερώνοντας τον για την αναγκαιότητα να μετεκπαιδεύεται και να αποκτά νέες δεξιότητες. Ίσως πρέπει οι επιχειρήσεις να δώσουν κίνητρα, για παράδειγμα αύξηση ή μπόνους στους εργαζόμενους τους που μετεκπαιδεύονται και εξελίσσονται.
-Πάντως, η διαρκής εκπαίδευση και το κυριότερο η επανεφεύρεση νέων εργασιακών ρόλων δεν είναι καθόλου εύκολη υπόθεση. Πώς θα διασφαλίσουμε ότι οι κοινωνίες στο μέλλον δεν θα γεμίσουν κουρασμένους, πρώην εργαζόμενους που θα αφεθούν στο περιθώριο;
Είναι μια πιθανότητα, που όλοι θέλουμε να αποφύγουμε. Εκείνο που οφείλουμε να κάνουμε είναι να αναδείξουμε τα μεγάλα προβλήματα της εποχής και να υποδείξουμε πως αυτά μπορούν να επιλυθούν. Πολλά επαγγέλματα αλλά και ο τρόπος εργασίας θα αλλάξουν. Επομένως, χρειαζόμαστε προγράμματα ώστε οι άνθρωποι να αποκτήσουν καινούριες δεξιότητες, για να μη μείνουν πίσω. Δεξιότητες προσαρμοσμένες στις ανάγκες της εποχής πάνω από όλα. Αρκετοί πάντως εργαζόμενοι δεν θα τα καταφέρουν να προσαρμοστούν και αυτή είναι μια μεγάλη πρόκληση για τα κράτη. Δεν ξέρω ποια μπορεί να είναι η λύση, αυτό που ξέρω καλά είναι τι πρέπει να προσπαθήσει να κάνει ένα κράτος, προτού φτάσει σε αυτή την κατάσταση. Πρέπει να προσπαθήσει να πείσει τους λιγότερο δυνατούς της, αν δεν μπορεί να τους πάρει όλους μπροστά, ώστε να μειώσει το κοινωνικό αλλά και το οικονομικό κόστος. Γιατί προφανώς θα υπάρχει κόστος.
-Ποιες συμβουλές θα δίνατε σε παιδιά που αρχίζουν τώρα να προβληματίζονται για το επαγγελματικό τους μέλλον;
Να δουν τις μεγάλες προκλήσεις, με τις οποίες είναι αντιμέτωπη η ανθρωπότητα και παράλληλα να ανταποκριθούν σε αυτές. Να είναι δεκτικοί και έτοιμοι να αλλάξουν. Να ανοίξουν τους ορίζοντές τους και παράλληλα να γίνουν αγωγοί, να συνδράμουν στο μικρό κομμάτι που τους αναλογεί σε αυτό τον κόσμο. Να δουν τον εαυτό τους σε ένα πολύ μεγαλύτερο κάδρο, αντί να βυθίζονται στον μικρόκοσμό τους. Να μη φοβηθούν, με λίγα λόγια να υπερβούν τα όριά τους.
-Τι είναι αυτό κατά τη γνώμη σας, που κάνει έναν εκπαιδευτικό ανεξαρτήτως βαθμίδας στην οποία διδάσκει να είναι καλός;
Καλός εκπαιδευτικός είναι αυτός που είναι κοντά στα παιδιά και τους νέους ανθρώπους. Αυτός που δημιουργεί καινούριες εικόνες και ευκαιρίες και που έχει υψηλή αίσθηση ευθύνης ότι διαμορφώνει τους πολίτες του αύριο. Που δεν έχει προκαταλήψεις και που ακούει γιατί και αυτός πρέπει να αφουγκράζεται και να κατανοεί τις ανησυχίες των νέων παιδιών. Να είναι συνοδοιπόρος τους, που ενώ καλλιεργεί παράλληλα να συνδιαμορφώνει. Με λίγα λόγια στόχος του να μην είναι μόνο η μετάδοση γνώσεων.
-Βλέπετε να υπάρχουν ακόμη ανισότητες στην εκπαίδευση, ανάμεσα σε αγόρια και κορίτσια; Και αν ναι, πώς μπορεί να κλείσει η ψαλίδα;
Ανισότητες φαίνεται να υπάρχουν. Ειδικά σε ό,τι αφορά στον τομέα της έρευνας και της καινοτομίας στην ανώτατη εκπαίδευση η υστέρηση μιας χώρας έχει τεράστιο αντίκτυπο στην κοινωνία, αλλά και στην οικονομία της. Προφανώς τα σχολεία πρέπει να προάγουν την έμφυλη ισότητα και να διασφαλίζουν επί ίσοις όροις τη συμμετοχή αγοριών και κοριτσιών. Η ανάγκη να προάγουν τα ελληνικά αλλά και τα κυπριακά εκπαιδευτικά ιδρύματα την ισότητα των φύλων στο εκπαιδευτικό τους πρόγραμμα, αλλά και σε ανώτατο επίπεδο στην έρευνα και την καινοτομία, δεν αποτελεί μόνο ηθικό πρόσταγμα και ζήτημα σεβασμού της αρχής της ισότητας και των μη διακρίσεων. Αποτελεί προϋπόθεση για την απελευθέρωση των νέων ιδεών, της δημιουργικότητας και της επιστημονικής έρευνας. Είναι πάντως ένα ζήτημα, το οποίο πρέπει να αναδεικνύουμε και να βρίσκουμε ευκαιρίες να καταπολεμούμε τις διακρίσεις. Η έμφυλη ισότητα αποτελεί προϋπόθεση για να υπάρχει καλλιέργεια των νέων ιδεών, της κοινωνικότητας και της επιστημονικής έρευνας.
