To Top
18:17 Τετάρτη
22 Ιανουαρίου 2020
Επόμενο
Προηγούμενο
Ερεύνησε τον εαυτό σου
ΑΡΧΙΚΗΑΠΟΨΕΙΣΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΟΝ "Φ" • Ερεύνησε τον εαυτό σου
  11 Νοεμβρίου 2019, 11:00 πμ  
 
«Ο Ηράκλειτος […] ήταν άνθρωπος μεγαλόψυχος υπερβολικά αλλά και υπερόπτης, όπως φαίνεται και από το σύγγραμμά του όπου λέει ‘η πολυμάθεια δεν διδάσκει τη βαθύτερη κατανόηση των πραγμάτων. Ειδάλλως θα είχε διδάξει τον Ησίοδο και τον Πυθαγόρα καθώς και τον Ξενοφάνη και τον Εκαταίο.’ Έλεγε επίσης ότι ‘η σοφία είναι ένα μόνο πράγμα: να γνωρίζει κανείς την αρχή που κυβερνά τα πάντα με τη βοήθεια των πάντων’.» (Διογένης Λαέρτιος, Βίοι, ΙΧ, 1)

Η φήμη του Ηράκλειτου ως σκοτεινού φιλοσόφου τον ακολουθούσε τόσο στη ζωή όσο και μετά τον θάνατό του. Όταν ο Ευριπίδης έδωσε στον Σωκράτη το σύγγραμμα του Ηράκλειτου και ρώτησε τη γνώμη του, η απάντηση του Σωκράτη ήταν: «Όσα κατάλαβα μου φάνηκαν γενναία (καλά/σωστά) υποθέτω και όσα δεν κατάλαβα. Χρειάζεται όμως ένας Δήλιος κολυμβητής», εννοώντας ότι για να κατανοήσεις τη σκέψη του έπρεπε να βυθιστείς σε μεγάλο βάθος (ΙΙ, 22). Εντούτοις, το σύγγραμμά του απέκτησε τόσο μεγάλη φήμη, ώστε δημιουργήθηκε φιλοσοφικό ρεύμα, τα μέλη του οποίου ονομάστηκαν Ηρακλείτειοι. Ο ίδιος όμως δεν μαθήτευσε κοντά σε κανέναν δάσκαλο και, σε αντίθεση με τους περισσότερους φιλοσόφους, δεν ταξίδεψε ποτέ.  

Εφέσιος στην καταγωγή, από βασιλική οικογένεια, έδειξε νωρίς την απέχθειά του στην πολιτική, παραχωρώντας στον αδελφό του τον τίτλο του βασιλέα και αρνούμενος να νομοθετήσει όταν του ζητήθηκε από τους Εφέσιους (επειδή είχε επικρατήσει φαύλο πολίτευμα στην πολιτεία). Στη συνέχεια πήγε στο ιερό της Αρτέμιδος και έπαιζε με τα παιδιά. Όταν μαζεύτηκαν τριγύρω του οι Εφέσιοι τους είπε:
«Γιατί απορείτε, άθλιοι; Μήπως δεν είναι προτιμότερο να κάνω αυτό παρά να συμμετέχω στην πολιτική ζωή σας;» (ΙΧ, 3)

Η σκέψη του Ηράκλειτου, αινιγματική και δυσνόητη, απασχόλησε τους αρχαίους στοχαστές και συνεχίζει να προκαλεί ακόμη και σήμερα. Ισχυριζόταν ότι «ερεύνησε τον εαυτό του και έμαθε τα πάντα από τον εαυτό του» (ΙΧ, 5-6). Ο Ηράκλειτος μας παροτρύνει να φτάσουμε σ’ ένα ανώτερο σημείο του εαυτού μας, να ξεκινήσουμε την έρευνα από εμάς και όχι από τον κόσμο γύρω μας.  Σοφός δεν είναι αυτός που γνωρίζει τα περισσότερα, αλλά όποιος ερευνά την αλήθεια: «Η σοφία είναι μόνο ένα πράγμα: να γνωρίζει κανείς την αρχή που κυβερνά τα πάντα με τη βοήθεια των πάντων» (DK22 B41). Εντούτοις, οι περισσότεροι δίνονται στα πάθη τους: «Απ’ όλα τα πράγματα ένα μόνο προτιμούν οι άριστοι, την αιώνια δόξα των θνητών, ενώ οι πολλοί αρκούνται στο να χορταίνουν σαν τα ζώα» (B 29), επειδή «δεν ξέρουν ούτε ν’ ακούσουν τους άλλους ούτε να μιλήσουν οι ίδιοι» (B 19). Όποιος ήθελε να καταλάβει τη σκέψη του όφειλε να είναι σε πνευματική εγρήγορση, ώστε να αναζητήσει την αλήθεια. «Η φρόνηση είναι κοινή για όλους τους ανθρώπους» (B 113) και μέγιστη αρετή και σοφία (B 112).  Ο Εφέσιος φιλόσοφος κληροδοτεί στον άνθρωπο τον αέναο αγώνα της αυτογνωσίας. Ωστόσο, δεν είναι όλοι έτοιμοι για την αλήθεια: «Ενώ ο λόγος υπάρχει πάντα, ωστόσο οι άνθρωποι δεν τον κατανοούν ούτε προτού τον ακούσουν ούτε όταν τον ακούν για πρώτη φορά.» (B 1), «και ενώ ο λόγος είναι καθολικός, οι περισσότεροι ζουν σαν να έχουν ιδιωτική σκέψη» (B 2). «Πώς θα μπορούσε κάποιος να μείνει κρυμμένος σ’ αυτό το φως που δεν δύει ποτέ;» (B 16), αναρωτιέται ο Ηράκλειτος. Οι περισσότεροι
 
Προσωκρατικοί φιλόσοφοι επιχείρησαν να ερμηνεύσουν τον κόσμο με λογική, ώστε να κατανοήσουν και τον ρόλο του ανθρώπου μέσα σ’ αυτόν. Ο Ηράκλειτος επιλέγει την αντίθετη πορεία. Για την κατανόηση της πραγματικότητας αφετηρία είναι ο εαυτός μας.  Μπορούν όμως να ακολουθήσουν όλοι το δρόμο της αυτοεξέτασης που προτείνει ο Ηράκλειτος; Η απάντηση έχει ειπωθεί από τον ίδιο: «Ο βλάκας αρέσκεται να τρομάζει μπροστά σε κάθε σκέψη» (B 87).

*Η δρ Έλσα Νικολαΐδου διδάσκει Φιλοσοφία στο σχολείο Med High.
  Έλσα Νικολαΐδου   
Σχολιάστε ή διαβάστε πατώντας εδώ...