«Φυσικά και με ικανοποιεί η βράβευση μας αυτή, γιατί αναγνωρίσθηκε επιτέλους από το κυπριακό κράτος ο πολύχρονος αγώνας όλων των εθελοντριών/ών της οργάνωσης που συνεχίζεται από το 2007 μέχρι σήμερα», ανέφερε στον «Φ» η γνωστή ακτιβίστρια κατά της εμπορίας ανθρώπων και ιδιαίτερα της σεξουαλικής εκμετάλλευσης γυναικών Ανδρούλα Χριστοφίδου Henriques, επίτιμη πρόεδρος τη μη κυβερνητικής οργάνωσης «Cyprus STOP Trafficking», στην οποία απονεμήθηκε από το υπουργείο Εξωτερικών το 2ο ετήσιο Βραβείο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων «Στέλλα Σουλιώτη» 2022. Το βραβείο, της δόθηκε προχθές Παρασκευή 13 Ιανουαρίου 2023 σε ειδική τελετή στο υπουργείο Εξωτερικών από τον υπουργό Ιωάννη Κασουλίδη στην παρουσία πολλών πρέσβεων και άλλων ξένων διπλωματών. «Το βραβείο – όπως αναφέρεται σε ανακοίνωση του υπουργείου – απονέμεται ετησίως σε πρόσωπο ή μη κυβερνητική οργάνωση για τη ξεχωριστή συμβολή στον αγώνα υπεράσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Κύπρο.
Το βραβείο αυτό καθιερώθηκε το 2021 για να τιμήσει την πολυσχιδή προσωπικότητα και κληρονομιά της Στέλλας Σουλιώτη, η οποία ενέπνευσε μελλοντικές γενεές στην Κύπρο». Προστίθενται τα εξής: «Η κυρία Χριστοφίδου ίδρυσε, ως παρακαταθήκη της, την «Cyprus STOP Trafficking» με στόχο την κατάργηση της λεγόμενης «καλλιτεχνικής βίζας», προσπαθώντας να αντιμετωπίσει τις παραβιάσεις κατά της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και να στηρίξει τα θύματα εμπορίας προσώπων. Δεκαπέντε χρόνια αργότερα, η «Cyprus STOP Trafficking» συνεχίζει το έργο της, στηρίζοντας με έμπρακτο τρόπο τα θύματα εμπορίας προσώπων, προωθώντας ταυτόχρονα τη μη ανοχή στην εμπορία προσώπων». Σημειώνεται ότι ο υπογράφων παρακολούθησα από κοντά και κάλυψα δημοσιογραφικά με αμέτρητα άρθρα και ρεπορτάζ τη δράση της βραβευθείσας κατά της εμπορίας προσώπων, όλα σχεδόν τα χρόνια της λειτουργίας της οργάνωσης.
Μια ψυχολόγος κατά των μαστροπών της νύχτας
Μαζί με τη Cyprus STOP Trafficking (CST) στην Κύπρο, η κυρία Henriques είχε ιδρύσει τον Απρίλη 2007 και την ελβετική L’ Association Contre L’ Exploitation et L’ Esclavage Sexuel (ACEES) στη Γενεύη που είχε επίσης στόχο την καταπολέμηση της σεξουαλικής εκμετάλλευσης ευάλωτων γυναικών. Ήταν για 20 χρόνια συνεργάτιδα του Ελβετού φιλόσοφου και ακαδημαϊκού Ζαν Πιαζέ (Jean Piaget 1896 – 1980) στο Πανεπιστήμιο της Γενεύης, όπου γνώρισε και τον σύζυγό της.
Πριν 15 χρόνια όταν ήταν 70 χρόνων, η δυναμική και πεισματάρα ψυχολόγος και ακαδημαϊκός Ανδρούλα Χριστοφίδου Henriques, πρόωρα αφυπηρετήσασα πρωτοβάθμια Καθηγήτρια Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο της Γενεύης, «άφησε την ησυχία και τις εύπορες φίλες της στη λίμνη της Γενεύης και ήρθε στην Κύπρο, αποφασισμένη να τα βάλει με τους μαστροπούς της νύχτας, με το οργανωμένο έγκλημα και το διεφθαρμένο κράτος», όπως είπε ο ακαδημαϊκός και δημοσιογράφος Γιώργος Παυλίδης, μιλώντας στις 17 Οκτωβρίου 2022 στην ετήσια συγκέντρωση του Cyprus Stop Trafficking στη Λευκωσία για το νέο βιβλίο της κυρίας Henriques «Η ιστορία μιας μη κυβερνητικής οργάνωσης, του Cyprus Stop Trafficking».
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: «Στηρίξτε τα θύματα trafficking»
Στο βιβλίο αναφέρεται ότι η συγγραφέας συνάντησε τον Γιώργο Παυλίδη για πρώτη φορά τον Νοέμβριο 2008, όταν είχε μόλις αναλάβει τη διεύθυνση του ραδιοσταθμού ASTRA, όπως και τον εκπαιδευτικό και δημοσιογράφο στον ίδιο ραδιοσταθμό Νεόφυτο Νεοφύτου (νυν πρόεδρο του Cyprus Stop Trafficking) και τους ενημέρωσε για το έγκλημα της εμπορίας ανθρώπων και έτσι στις αρχές 2009 άρχισε η πρώτη εκστρατεία από τον ASTRA σχετικά με το trafficking που συνεχίζεται μέχρι σήμερα». Παράλληλα η οργάνωση αφού πήρε άδεια από τα υπουργεία Παιδείας και Άμυνας άρχισε εκστρατείες ενημέρωσης μαθητών και στρατιωτών για το θέμα και επισκέφθηκε δεκάδες σχολεία μέσης εκπαίδευσης και στρατόπεδα. Μαζί με την Ανδρούλα Henriques εργάστηκαν από την αρχή οι εθελόντριες Λίντα Λάπα και η Γαλλίδα Catherine H, ενώ ο δικηγόρος Χάρης Σταυράκης βοηθούσε για χρόνια αφιλοκερδώς την οργάνωση με νομικές συμβουλές σε υποθέσεις trafficking.
Ο κ. Σταυράκης το 2016 ανέλαβε επίσης αφιλοκερδώς εκ μέρους της οργάνωσης να εκπροσωπήσει τη Charo Nunez από τη Δομινικανή Δημοκρατία, στην πρώτη αστική αγωγή στην Κύπρο, κατά την οποία αναγνωρισμένο από την Αστυνομία θύμα σωματεμπορίου, διεκδίκησε στο Επαρχιακό Δικαστήριο Λευκωσίας αποζημίωση για τη σεξουαλική εκμετάλλευση και εξαναγκασμό της σε εκπόρνευση, που κατήγγειλε ότι υπέστη το 2008 από τον ιδιοκτήτη και τρεις εργαζόμενους σε καμπαρέ στη Λευκωσία.
Υπενθυμίζουμε ότι η κυρία Henriques είχε βραβευτεί το 2010 και από το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών επί υπουργίας της Χίλαρι Κλίντον, με το Διεθνές Βραβείο Γυναικείου Θάρρους (International Women of Courage Award) για τον αγώνα της ενάντια στο trafficking. Συγκαταλεγόταν ανάμεσα στις δέκα νικήτριες διεθνώς που επιλέγηκαν εκείνη τη χρονιά για να τιμηθούν για τον αγώνα τους για έμφυλη ισότητα και δικαιοσύνη. Το βραβείο, της δόθηκε από τον τότε Αμερικανό πρέσβη Frank Urbancic Jr σε ειδική τελετή στην πρεσβεία των ΗΠΑ στη Λευκωσία.
Μάρτιος 2007 η κομβική χρονική στιγμή
Κομβική χρονική στιγμή ήταν ο Μάρτιος 2007 και η γνωριμία της Ανδρούλας Henriques με τον ιερέα της Ρωσικής Εκκλησίας της Λεμεσού πατέρα Σάββα Μιχαηλίδη που ήταν ο μόνος στην Κύπρο εκείνη την εποχή που προσπαθούσε να βοηθήσει τις κοπέλες θύματα. Μαζί του από το 2004 ήταν η Έλενα Πισσαρίδου που το 2006 ήταν ανάμεσα στα ιδρυτικά μέλη της οργάνωσης ΣΤΙΓΜΑ στη Λεμεσό, για προστασία θυμάτων σεξουαλικής βίας και εκμετάλλευσης. Η κυρία Πισσαρίδου ανέφερε στον «Φ» ότι πριν την ίδρυση του ΣΤΙΓΜΑ το 2006, η ίδια είχε αρχίσει από το 2004 να βοηθά τον πατέρα Σάββα Μιχαηλίδη στο πρώτο στην Κύπρο ιδιωτικό καταφύγιο προστασίας θυμάτων σωματεμπορίου που ο πάτερ Σάββας είχε δημιουργήσει σε οίκημα που του παραχώρησε η Μητρόπολη Λεμεσού.
Την κυρία Henriques παρέπεμψε σε αυτόν η Γαλλίδα δημοσιογράφος Cecile Botron που τον Μάρτιο 2007 είχε γράψει στο διεθνώς γνωστό περιοδικό Le Nouvel Observateur ένα συγκλονιστικό άρθρο για το sex trafficking στην Κύπρο με τίτλο «Κύπρος η καταραμένη νήσος». Όπως σημειώνει η κυρία Henriques στο βιβλίο της για την ιστορία του Cyprus Stop Trafficking, «η Κύπρος ήταν το επίκεντρο ενός εγκληματικού εμπορίου όπου άνθρωποι χωρίς συνείδηση εγκληματούν πουλώντας και αγοράζοντας συνανθρώπους τους και όπου με την ευλογία της κυβέρνησης έφταναν στην Κύπρο 6 χιλιάδες νεαρές «καλλιτέχνιδες» το χρόνο προς… εξυπηρέτηση των πελατών των 108 καμπαρέ της μεγαλονήσου. Ο θυμός, η αγανάκτηση και η επιτακτική ανάγκη να καταπολεμηθεί αυτό το ειδεχθές έγκλημα, η εμπορία προσώπων, γέννησαν το Cyprus Stop Trafficking. Πόσες κοπέλες κατάφεραν να ξεφύγουν από τα καμπαρέ; Η οργάνωση μας βοήθησε περίπου 500».
Η προσπάθεια συνεχίζεται προς άλλες κατευθύνσεις
«Μόνο με θετικό τρόπο μπορείς να «εισπράξεις» την αναγνώριση του κάθε αγώνα, αλλά εμένα αυτή η βράβευση μου φαίνεται σαν οπισθόφυλλο ενός βιβλίου, ή αν θέλετε σαν ένας σταθμός στην πορεία προς αλλαγή κατεύθυνσης, προς συνέχιση της προσπάθειας με άλλους τρόπους» ανέφερε στον «Φ» η κυρία Henriques. Μας είπε ότι η οργάνωση έκλεισε πρόσφατα το καταφύγιο που λειτουργούσε για γυναίκες θύματα σεξουαλικής εκμετάλλευσης – το «Open House» – που είχε εγκαινιάσει στη Λευκωσία τον Φεβρουάριο 2018 η τότε υπουργός Εργασίας μ. Ζέτα Αιμιλιανίδου. Επίσης έκλεισε τον περασμένο Αύγουστο 2022 το δεύτερο καταφύγιο που λειτουργούσε από τον Αύγουστο 2018 για θύματα εργασιακού trafficking, αφού φιλοξένησε συνολικά περισσότερους από 50 άνδρες θύματα, κυρίως Αιγύπτιους και λιγότερους υπηκόους ασιατικών χώρων όπως της Ινδίας, του Μπαγκλαντές και άλλων, που δούλευαν κυριολεκτικά ως σκλάβοι σε κτηνοτροφικές μονάδες κυρίως.
Η κυρία Henriques μας είπε ότι η οργάνωση συνεχίζει να λειτουργεί για τρίτο χρόνο το τρίτο καταφύγιο της για ανήλικες μητέρες με παιδιά, αιτήτριες ασύλου από χώρες της Αφρικής, σε συνεργασία με τις Υπηρεσίες Κοινωνικής Ευημερίας. Πρόσθεσε ότι «αυτό που θέλουμε είναι να συνεχίσουμε να κάνουμε εκστρατείες και εκδηλώσεις ενημέρωσης και πληροφόρησης του κοινού για την εμπορία προσώπων και αν χρειαστεί να βοηθούμε θύματα εμπορίας, εφόσον μας ζητηθεί από το κρατικό καταφύγιο».
Στο βιβλίο της του 2022 για την ιστορία του Cyprus Stop Trafficking, η κυρία Henriques γράφει ότι «η οργάνωση έχει ένα τριπλό στόχο: τη βοήθεια των αναγνωρισμένων από την Αστυνομία θυμάτων εμπορίας, ιδιαίτερα εκείνων που μένουν στην Κύπρο ως μάρτυρες κατηγορίας κατά των εκμεταλλευτών τους, την εξάρθρωση των κυκλωμάτων εμπορίας και τη μείωση της πελατείας, αφού οι πελάτες ευθύνονται για τη διαιώνιση του εγκλήματος της εμπορίας προσώπων.
Σήμερα οι visa artist καταργήθηκαν, 90 καμπαρέ έκλεισαν, ενώ η Βουλή ψήφισε νόμο που ποινικοποιεί τον πελάτη του sex trafficking. Η ίδια η κυβέρνηση άρχισε εκστρατεία ενημέρωσης εναντίον της εμπορίας ανθρώπων, υπογραμμίζοντας την ευθύνη του πελάτη. Όμως αν στις ελεύθερες περιοχές η σεξουαλική και η εργασιακή εκμετάλλευση έχει κάπως περιοριστεί, στα κατεχόμενα εξακολουθεί να είναι μια από τις πιο προσοδοφόρες επιχειρήσεις. Η οργάνωση μας άρχισε να συνεργάζεται με την τουρκοκυπριακή οργάνωση Human Rights Platform ελπίζοντας ότι η εμπορία προσώπων θα περιοριστεί και στα κατεχόμενα». Σε σχέση με το θέμα αυτό, έχει συμβολική, αλλά και ουσιαστική σημασία το γεγονός ότι η 8η πορεία Walk For Freedom που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ημέρας Κατά της Εμπορίας Προσώπων στις 15 Οκτωβρίου 2022 στη Λευκωσία, ήταν για πρώτη φορά δικοινοτική, με στόχο την ενημέρωση του κοινού για την εμπορία ανθρώπων και στις δύο πλευρές του συρματοπλέγματος.
Σε άνοδο η σεξουαλική και εργασιακή εκμετάλλευση
«Η τάση των υποθέσεων της εμπορίας προσώπων σημειώνει άνοδο, σε μορφές που αφορούν τη σεξουαλική και εργασιακή εκμετάλλευση», ανέφερε στον «Φ» η επικεφαλής του Γραφείου της Αστυνομίας για Καταπολέμηση της Εμπορίας Προσώπων υπαστυνόμος Ελένη Μιχαήλ.
Πρόσθεσε ότι «τα στατιστικά στοιχεία όσον αφορά στα πιθανά και αναγνωρισμένα θύματα εμπορίας προσώπων, καθώς και στις υποθέσεις εμπορίας προσώπων που έχουν διερευνηθεί τα τρία τελευταία χρόνια, όπως αυτά τηρούνται στο ΓΚΕΠ, έχουν ως ακολούθως: «Αναφορές για πιθανά θύματα 251 το 2022, 129 το 2021 και 171 το 2020. Αναγνωρισμένα θύματα εμπορίας 16 το 2022, 17 το 2021 και 25 το 2020. Υποθέσεις που διερευνήθηκαν/καταχωρήθηκαν στο Δικαστήριο 11 το 2022, 13 το 2021 και 10 το 2020. Καταδίκες 4 το 2022 και 4 το 2021 – καμία το 2020. Η κυρία Μιχαήλ χαρακτήρισε «αξιοσημείωτες» αυτές τις 8 καταδίκες που αφορούν διάφορες μορφές του αδικήματος της εμπορίας προσώπων και σημείωσε ότι «σημαντική για την περσινή χρονιά ήταν η αναβάθμιση της Κυπριακής Δημοκρατίας στην κατηγορία 1 από το Υπουργείο Εξωτερικών των ΗΠΑ, για το έτος 2021, στα πλαίσια της αξιολόγησης για θέματα που άπτονται της εμπορίας προσώπων».
Σημείωσε επίσης μεταξύ άλλων ότι «στις 24 Ιανουαρίου 2022 υπογράφτηκε Μνημόνιο Συνεργασίας μεταξύ της Αστυνομίας και των ΥΚΕ, για συνεργασία σε θέματα που άπτονται της εμπορίας προσώπων και του χειρισμού των θυμάτων, ενώ στις 16 Ιανουαρίου 2023 – αύριο Δευτέρα – αναμένεται να υπογραφτεί Μνημόνιο Συνεργασίας μεταξύ της Αστυνομίας και της Υπηρεσίας Επιθεωρήσεων του υπουργείου Εργασίας». Σημειώνουμε ότι είναι η υπηρεσία που ελέγχει χώρους εργασίας προκειμένου να διασφαλίζεται η εφαρμογή του σχετικού νόμου για καταπολέμηση του εργασιακού trafficking που στην Κύπρο συμβαίνει κυρίως στον γεωργοκτηνοτροφικό τομέα με θύματα άνδρες από χώρες της Μέσης Ανατολής και της Ασίας.
Ρίτα Σούπερμαν: «Η Ανδρούλα συμπλήρωνε το puzzle»
Με αφορμή τη βράβευση της κυρίας Henriques ζητήσαμε από τη Ρίτα Θεοδώρου Σούπερμαν, βουλεύτρια ΔΗΣΥ Κερύνειας, διεθνή εμπειρογνώμονα για θέματα εμπορίας προσώπων και επικεφαλής του Γραφείου της Αστυνομίας για Καταπολέμηση της Εμπορίας Προσώπων από το 2005 μέχρι τον Απρίλη 2020, να μας μιλήσει για την πολύχρονη συνεργασία της με τη βραβευθείσα και μας είπε τα ακόλουθα:
«Η πιο δύσκολη περίοδος για την καταπολέμηση της εμπορίας προσώπων ήταν τα πρώτα χρόνια που καταπιαστήκαμε με αυτό. Αυτή ήταν η πρώτη δεκαετία του 2000 όταν είχαμε πρωτίστως αντιμέτωπους μας, όχι μόνο τους διακινητές ανθρώπων αλλά και την κοινωνία που δεν γνώριζε, δεν ήθελε να γνωρίζει και προπαντός είχε την αντίθετη άποψη. Τότε οι προσπάθειες μας για καταπολέμηση της εμπορίας και προπαντός αυτή που αφορούσε στη σεξουαλική εκμετάλλευση, είχαν και προσωπικές συνέπειες αφού τίθετο σε κίνδυνο ακόμα και η ζωή μας. Τα πλοκάμια της διαφθοράς βρίσκονταν παντού, ακόμα και σε υψηλόβαθμα στελέχη υπηρεσιών, γεγονός που μας ανάγκαζε να δρούμε πολλές φορές με προσωπική και μόνο ευθύνη. Την Ανδρούλα Χριστοφίδου τη γνώρισα στα πρώτα χρόνια της πορείας μου ως υπεύθυνη του Γραφείου Καταπολέμησης Εμπορίας Προσώπων της Αστυνομίας, ακριβώς όταν χειριζόμουν μια τέτοια περίπτωση. Μία περίπτωση θύματος που ήθελε να φοιτήσει σε κολλέγιο, που η ταυτότητα του δεν έπρεπε να γίνει γνωστή, που αναζητείτο από τους διακινητές και που εν κατακλείδι κινδύνευε η ζωή της. Η Ανδρούλα δεν άργησε να αναλάβει δράση. Σε αυτή την περίπτωση, αλλά και σε άλλες, ήταν αυτή που πάντα συμπλήρωνε το puzzle με το τελευταίο κομμάτι.
Δεν αργήσαμε να γίνουμε άριστοι συνεργάτες. Ο λόγος ήταν απλός. Ενδιαφερόμασταν και οι δύο για την καταπολέμηση της εμπορίας προσώπων σε προσωπικό επίπεδο. Ενδιαφερόμασταν, νοιαζόμασταν, προσπαθούσαμε να μην αδικήσουμε κανένα θύμα, βλέπαμε μπροστά. Η Ανδρούλα ήταν πάντα πρόθυμη να βοηθήσει. Εκεί που δεν μπορούσαμε να επέμβουμε ως Αστυνομία, αναλάμβανε η Ανδρούλα. Πρόσφερε υπηρεσίες στα θύματα και όχι μόνο. Ικανοποιούσε όλες τους τις ανάγκες σε υλικά και άλλα αγαθά, αλλά κυρίως τις εμψύχωνε. Ήταν πάντα μέρος της ομάδας μας. Δεν τη θεωρήσαμε ποτέ ως εξωτερικό παράγοντα γιατί εργαζόμασταν όλοι για τον ίδιο κοινό σκοπό. Κτίσαμε μαζί κάτι ουσιώδες και ουσιαστικό. Η εμπορία προσώπων είναι ένα ευέλικτο έγκλημα αφού μπορεί και προσαρμόζεται στις κοινωνικές και οικονομικές αλλαγές. Αναπτύσσεται ακριβώς όπως αναπτύσσεται και η κοινωνία, κάτι που οι εξειδικευμένοι πολέμιοι της, είτε αστυνομικοί είτε άλλοι, οφείλουν να αναγνωρίζουν αλλά και να είναι ικανοί ανά πάσα στιγμή να την αντιμετωπίσουν και να την προλάβουν. Δηλώσεις όπως «είναι δύσκολο να αντιμετωπιστεί η εμπορία γιατί σήμερα γίνεται μέσω διαδικτύου», είναι ατυχέστατες.
Οι δράστες αφήνουν στο διαδίκτυο ίχνη όπως ακριβώς αφήνουν και σε μια σκηνή εγκλήματος. Η πρόκληση είναι μεγαλύτερη, αλλά τα εργαλεία βρίσκονται πληθώρα στη διάθεση των αρμοδίων. Η αποτελεσματική καταπολέμηση της εμπορίας προσώπων χρειάζεται θάρρος, τόλμη, ενσυναίσθηση, αποφασιστικότητα και συνεχόμενη εξειδίκευση. Πρόκειται για έγκλημα που η ανίχνευση, διερεύνηση και καταπολέμηση του δεν μοιάζουν καθόλου με αυτές των κοινών εγκλημάτων. Μετά από σχεδόν 20 χρόνια ύπαρξης μηχανισμού καταπολέμησης της εμπορίας προσώπων, είναι πολύ λυπηρό το γεγονός ότι ακόμα γίνεται προσπάθεια εξειδίκευσης μελών, οι προσπάθειες είναι μειωμένες και χιλιάδες θύματα παραμένουν παγιδευμένα στα πλοκάμια της εμπορίας χωρίς ευκαιρία διαφυγής».
