Το Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης εκπέμπει εδώ και χρόνια SOS σχετικά με τις πιθανές επιπτώσεις από ισχυρούς έως καταστροφικούς σεισμούς, εντοπίζοντας τις περιοχές στις οποίες δεν ενδείκνυνται να ανεγείρονται κτήρια, λόγω του γεγονότος ότι τα εδάφη είναι ασταθή μέχρι και επικίνδυνα.
Η πιο πάνω προσέγγιση έρχεται στο προσκήνιο μετά τον τελευταίο σεισμό στην Τουρκία, αφού όπως προκύπτει από έκθεση του Επιμελητηρίου Γεωλόγων Μηχανικών της Τουρκίας, πολλές από τις χιλιάδες οικοδομές που καταστράφηκαν, κτίστηκαν σε ασταθή εδάφη, κάτι το οποίο συνέβαλε στο μέγεθος της τραγωδίας.
Στην έκθεση, η οποία εκπονήθηκε προ διετίας και είχε παραδοθεί στην πολιτική ηγεσία της Τουρκίας, αναφερόταν, πως «η δομή του εδάφους επέτεινε την καταστροφή από τους φονικούς σεισμούς» ενώ σημειωνόταν, πως «το έδαφος στις περιοχές που πλήγηκαν αποτελείται από προσχώσεις, οι οποίες δεν είναι κατάλληλες για οικοδόμηση, και βρίσκεται πάνω σε ρήγμα».
Στην Κύπρο επιχωματώσεις, στις οποίες κτίστηκαν οικοδομές υπάρχουν σε διάφορες περιοχές της Κύπρου και ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η παλιά πόλη της Λευκωσίας και ειδικά τα παρακείμενα εδάφη κατά μήκος του ποταμού Πεδιαίου.
Μεγάλο μέρος της εντός των τειχών πόλης είναι επιχωματωμένο λόγω και της εκτροπής του ποταμού Πεδιαίου ο οποίος διέσχιζε την πόλη και η ροή των νερών εξετράπη εκτός πόλης από τους Ενετούς. Το μεγαλύτερο πρόβλημα φαίνεται να υπάρχει κατά μήκος της οδού Ερμού.
Επιχωματώσεις έγιναν και σε άλλα σημεία κατά μήκος του Πεδιαίου, ο οποίος ειδικά στην παλιά πόλη εισερχόταν από την Πύλη Πάφου και εξερχόταν από την Πύλη Αμμοχώστου.
Όμως, επιχωματώσεις έγιναν και κατά μήκος άλλων ποταμών εντός άλλων πόλεων.
Το Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης στην προσπάθεια του να αποτρέψει δυσάρεστα γεγονότα, καθόρισε σε Λευκή Ζώνη 13 περιοχές (π.χ. Πέρα Χωριό – Νήσου, Τόχνη, Αθηαίνου, Πισσούρι κ.α.) στις οποίες δεν επιτρέπεται νέα ανάπτυξη/ οικοδομή/ κατασκευή.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: Να θεσμοθετηθεί ΜΟΤ και για τα κτήρια
Το Τμήμα εντόπισε περίπου 113 περιοχές στις οποίες δεν συστήνεται νέα κατασκευή ή προσθήκη σε υφιστάμενη ανάπτυξη/ οικοδομή/ κατασκευή. Αξιοσημείωτο είναι, ότι ενώ ως πολίτες μπορούμε να εντοπίσουμε στην ιστοσελίδα του Γεωλογικού τις προβληματικές περιοχές, προτού επενδύσουμε τους κόπους μιας ζωής, δεν το πράττουμε όλοι, με αποτέλεσμα κάποιοι να τρέχουν εκ των υστέρων και να πληρώνουν πολύ περισσότερα από όσα θα πλήρωναν κανονικά και μάλιστα σε κάποιες περιπτώσεις το πρόβλημα επιλύεται μόνο προσωρινά και επαναλαμβάνεται στο μέλλον.
Μέσω της ιστοσελίδας του Τμήματος Γεωλογικής Επισκόπησης, οι πολίτες μπορούν να διαπιστώσουν πού βρίσκονται οι σεισμικές ζώνες, κατολισθήσεις, καταβόθρες, σημεία γεωχημικών μετρήσεων εδάφους, ενώ μπορούν να ενημερωθούν και για τα αποτελέσματα μελετών (μικροζωνικές και γεωχημικές, σημεία υδρογεωλογικών γεωτρήσεων, σημεία γεωτεχνικών γεωτρήσεων) με τη σχετική περιγραφή σε pdf, και άλλα. Με τον τρόπο αυτό, οι πολίτες μπορούν να αποφύγουν τις επικίνδυνες περιοχές, αλλά αν δεν έχουν την ευχέρεια να το πράξουν οι ίδιοι, μπορούν να ενημερωθούν με τη βοήθεια των μηχανικών με τους οποίους θα συνεργαστούν όταν αποφασίσουν να κτίσουν. Βεβαίως, όταν δεν διαθέτουν γη και προτίθενται να αγοράσουν, η έρευνα ενδείκνυται να προηγηθεί, διότι αν αγοράσουν ήδη ή κατείχαν γη προηγουμένως, είναι αργά. Ωστόσο, ακόμη και στην περίπτωση αυτή, παρέχεται η δυνατότητα να ληφθούν υπόψιν όλοι οι παράγοντες προτού σχεδιαστεί μια οικοδομή.
Αξίζει να σημειωθεί, πως οι Ζώνες Γεωλογικής Καταλληλότητας που έχουν αναθεωρηθεί από το Γεωλογικό, καλύπτουν περιοχές που σχετίζονται με 28 Δήμους και 411 Κοινότητες.
Ειδικά όσον αφορά τα προβληματικά εδάφη, τα οποία παρουσιάζουν πιο συχνά ή πιο έντονα φαινόμενα καθιζήσεων, κατανέμονται από το Γεωλογικό σε τρεις κατηγορίες:
> Τα διογκούμενα εδάφη (όπως μάργες και άργιλοι, αυτό που λέμε «κόννοι»).
> Οι παράκτιες, χαλαρές και οργανικές προσχώσεις.
> Οι τεχνητές επιχωματώσεις.
Το Τμήμα υποδεικνύει, πως ιδιαίτερη βαρύτητα πρέπει να δίδεται στα διογκούμενα εδάφη όπου καλύπτουν μεγάλο ποσοστό του εδάφους. Πρόκειται, όπως αναφέρει, για τις μάργες, κυρίως των γεωλογικών σχηματισμών Λευκωσίας και Λευκάρων και τις μπεντονιτικές αργίλους των γεωλογικών σχηματισμών Κανναβιού, Μονής και Μαμωνιών. Σύμφωνα πάντα με το Γεωλογικό, τα εδάφη αυτά διακρίνονται από ψηλή πλαστικότητα και ανάλογη δυνητικότητα διόγκωσης – συρρίκνωσης που επηρεάζουν όλες τις υπερκείμενες κατασκευές.
Σημαντικός ο ρόλος της κατάλληλης θεμελίωσης
Το Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης υποδεικνύει πως πρέπει να λαμβάνονται υπόψιν και τα τεχνικογεωλογικά προβλήματα, σημειώνοντας ότι: Είναι πλέον παραδεκτό, ότι σε πολλές περιπτώσεις η αποτυχία ενός τεχνικού έργου οφείλεται σε εσφαλμένη εκτίμηση των συνθηκών θεμελίωσης, κυρίως λόγω έλλειψης επαρκών γεωλογικών στοιχείων και ως εκ τούτου, μη γνώσης της συμπεριφοράς του υπεδάφους.
Με βάση το είδος των προβλημάτων, τα αίτια, το είδος των εδαφών και το είδος των τεχνικών έργων που επηρεάζονται υπάρχουν οι ακόλουθες κατηγορίες προβλημάτων:
Αστοχίες πρανών- κατολισθήσεις, καταρρεύσεις βράχων, προβλήματα καρστικών μορφών στο έδαφος (καταβόθρες κ.λπ.), αστάθειες μπαζών, καθιζήσεις θεμελίων, ρευστοποίηση άμμου. Τα έργα που συνήθως επηρεάζονται από τεχνικογεωλογικά προβλήματα είναι οι δρόμοι και οι κατοικίες. Ο κυριότερος τρόπος αντιμετώπισης τους βασίζεται στην αρχή της πρόληψης. Δηλαδή, η αποφυγή διατάραξης της ευστάθειας των στρωμάτων με κατάλληλο σχεδιασμό των έργων που θα στηριχθεί σε λεπτομερείς γεωλογικές/γεωτεχνικές έρευνες.
Οι ζώνες που εκπονήθηκαν από το Γεωλογικό ύστερα από εμπεριστατωμένες έρευνες, μελέτες, επιτόπιες εξετάσεις κ.λπ. (είτε αυτές παρουσιάζουν γεωλογικά προβλήματα είτε προσφέρονται για ανάπτυξη) καλύπτουν το 55% της έκτασης του νησιού ή το 85% της ελεύθερης Κύπρου.
Σύμφωνα με το Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης η γνώση του εδάφους αποτελεί βασική προϋπόθεση για διασφάλιση της ευστάθειας των τεχνικών έργων. Για να επιτευχθεί όμως αυτό, χρειάζεται πάντοτε η έγκαιρη εκτέλεση επαρκούς και αξιόπιστης έρευνας για την μελέτη της μηχανικής συμπεριφοράς του εδάφους, πάνω ή μέσα στο οποίο πρόκειται να κατασκευαστεί ένα τεχνικό έργο. Η έρευνα για τα τεχνικά έργα ονομάζεται τεχνικογεωλογική ή γεωτεχνική και περιλαμβάνει την επιτόπια και την εργαστηριακή έρευνα. Οι έρευνες αυτές είναι αναγκαίες ακόμη και μετά την εμφάνιση προβλημάτων για τη σταθεροποίηση της επηρεασμένης περιοχής με την επιλογή των αποτελεσματικότερων σταθεροποιητικών μέτρων.
Βεβαίως, το Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης εκπονεί μελέτες και εκφράζει τη θέση του, αλλά αυτή δεν υιοθετείται πάντοτε από αυτούς που καθορίζουν τις ζώνες ανάπτυξης, λαμβάνοντας υπόψιν και άλλα κριτήρια ή και πιέσεις που ασκούνται, με αποτέλεσμα να δημιουργούνται οικιστικές, παραθεριστικές ή άλλες ζώνες, οι οποίες είναι προβληματικές και εν τέλει αφήνουν εκτεθειμένους όσους στεγάζονται σε αυτές.
Αρκετοί από αυτούς αγόρασαν κατοικίες ή και καταστήματα χωρίς να γνωρίζουν τι κρύβει το υπέδαφος και όταν το συνειδητοποίησαν ήταν ήδη αργά.
Στις περισσότερες περιπτώσεις επωφελούνται διάφοροι επιχειρηματίες και το κόστος μένει είτε στους αγοραστές είτε στην κοινωνία, μέσω κρατικών δαπανών για αποκατάσταση των ζημιών και γενικά των αστοχιών.
ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗ
Αποτελεί έγκλημα και όχι αμέλεια
Με όλα τα δεινά και τον πόνο που προκαλούν καταστροφικοί σεισμοί, έχουν κι ένα καλό. Ότι εκπέμπουν σήμα κινδύνου στις ηγεσίες των διαφόρων χωρών, ειδικά των σεισμογενών, ότι δεν πρέπει να παίζουν με την φύση και ότι επιβάλλεται να λάβουν μέτρα, ώστε την επόμενη φορά τα αποτελέσματα και το κόστος να είναι λιγότερα από πλευράς απωλειών αλλά και υποδομών. Βεβαίως το ίδιο ισχύει και για την Κύπρο. Δεν ισχυρίζεται κανείς ότι το Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης πρέπει να εκπονεί και τις πολεοδομικές ζώνες, αλλά όπου είναι εμφανές ότι η ανέγερση κτηρίων εγκυμονεί κινδύνους για τους ανθρώπους και τις περιουσίες τους, τότε αποτελεί έγκλημα να επιτρέπονται οι κατασκευές, είτε αυτές αφορούν οικίες, είτε πολυκαταστήματα, είτε νοσοκομεία και πάει λέγοντας.
