Δικαίωμα για εξωσωματική γονιμοποίηση μέχρι τα 53 χρόνια, δυνατότητα εμπλοκής παρένθετης μητέρας σε περίπτωση μονήρους γυναίκας η οποία επιθυμεί να αποκτήσει παιδί αλλά αδυνατεί να κυοφορήσει και ρυθμίσεις για όλα τα θέματα που αφορούν την ανωνυμία των δοτών γαμετών (σπέρματος ή ωαρίων), προβλέπει τροποποιητικό νομοσχέδιο, η συζήτηση του οποίου άρχισε χθες στην επιτροπή Υγείας της Βουλής και αφορά την ιατρικώς υποβοηθούμενη αναπαραγωγή.
Στην επί της ουσίας συζήτηση των τροποποιήσεων, διαπιστώθηκε ότι υπάρχουν διαφορετικές απόψεις σε ό,τι αφορά το δικαίωμα του παιδιού που προκύπτει από μια εξωσωματική γονιμοποίηση, να ενημερωθεί μετά την ενηλικίωση του για την ταυτότητα του δότη/τριας, του βιολογικού δηλαδή πατέρα ή μητέρας του.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκάλεσαν τα όσα λέχθηκαν και αφορούσαν παλαιότερο αίτημα της κοινοβουλευτικής επιτροπής Υγείας για αύξηση της χορηγίας που λαμβάνουν οι γυναίκες από το υπουργείο Υγείας για κάθε προσπάθεια εξωσωματικής γονιμοποίησης στην οποία προχωρούν. Βάσει του προγράμματος που αυτή τη στιγμή βρίσκεται σε ισχύ από το υπουργείο Υγείας, η κάθε γυναίκα έχει το δικαίωμα να λάβει €2.500 (συν δωρεάν φάρμακα και άλλες εξετάσεις) για τέσσερις συνολικά προσπάθειες. Όπως αναφέρθηκε από βουλευτές, (αφού οι λειτουργοί του υπουργείου Υγείας για ευνόητους λόγους απέφυγαν να δώσουν εξηγήσεις όταν ρωτήθηκαν σχετικά), έπειτα από το αίτημα της επιτροπής, το υπουργείο Υγείας προχώρησε πριν από αρκετούς μήνες σε πρόταση προς το υπουργείου Οικονομικών ζητώντας έγκριση για παραχώρηση ποσού €5.000 στην κάθε γυναίκα για την πρώτη (από τις τέσσερις) προσπάθεια εξωσωματικής γονιμοποίησης που θα κάνει. Το αίτημα του υπουργείου Υγείας όμως, απορρίφθηκε από τον τότε υπουργό Οικονομικών και όπως ανέφεραν οι βουλευτές, αναμένεται ότι τώρα με την αλλαγή της κυβέρνησης θα γίνει εκ νέου σχετική προσπάθεια.
Ενδιαφέρον προκάλεσαν και οι αναφορές εκπροσώπων του Συμβουλίου Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής, για ζευγάρια Ελληνοκυπρίων τα οποία καταφεύγουν στα κατεχόμενα προκειμένου να προχωρήσουν σε εξωσωματική γονιμοποίηση με προεμφυτευτικό έλεγχο (επιλογή εμβρύου), κυρίως για σκοπούς επιλογής φύλου. Τονίστηκε ότι η διαδικασία γίνεται σε κέντρα τα οποία δεν ελέγχονται από την Κυπριακή Δημοκρατία και ως εκ τούτου δεν υπάρχουν δεδομένα για την αξιοπιστία τους και την ποιότητα των υπηρεσιών που παρέχουν, ενώ έγινε αναφορά και σε περιπτώσεις κατά τις οποίες χρησιμοποιείται παρένθετη μητέρα η οποία γεννά στις ελεύθερες περιοχές και στη συνέχεια το ζευγάρι πρέπει να ακολουθήσει άλλες διαδικασίες προκειμένου να πιστοποιηθεί ότι το παιδί είναι δικό του για σκοπούς εγγραφής και έκδοσης πιστοποιητικού γεννήσεως κ.λπ.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:
Επί της ουσίας του νομοσχεδίου, και όπως αναφέρεται και στην αιτιολογική έκθεση που το συνοδεύει, σκοπός των τροποποιήσεων είναι
» Να κατοχυρωθεί το δικαίωμα παρένθετης μητρότητας στη μονήρη γυναίκα μόνο κατόπιν άδειας του Συμβουλίου Ιατρικών Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής και νοουμένου ότι η μονήρης γυναίκα δεν μπορεί να κυοφορήσει λόγω σοβαρών και ειδικών ιατρικών προβλημάτων. Με απλά λόγια, γυναίκες οι οποίες είναι μονήρεις (δεν έχουν σύζυγο/ σύντροφο) και δεν μπορούν να προχωρήσουν σε εξωσωματική γονιμοποίηση εξαιτίας αδυναμίας τους, για ιατρικούς λόγους να κυοφορήσουν, θα μπορούν να χρησιμοποιήσουν παρένθετη μητέρα και να χρησιμοποιήσουν, σπέρμα από δότη.
>> Να καταργηθεί η υποχρέωση εξασφάλισης άδειας από το Συμβούλιο, για εφαρμογή μεθόδων υποβοηθούμενης αναπαραγωγής από μονήρεις γυναίκες (εξαιρουμένης της παρένθετης μητρότητας). Δηλαδή, μια μονήρης γυναίκα θα μπορεί να προχωρεί σε εξωσωματική γονιμοποίηση με τη χρήση δότη σπέρματος χωρίς να χρειάζεται πρώτα να λάβει έγκριση από το Συμβούλιο.
Επίσης, το νομοσχέδιο περιλαμβάνει πρόνοιες με τις οποίες κατοχυρώνεται ως μέγιστη ηλικία φυσικής ικανότητας αναπαραγωγής της υποβοηθούμενης γυναίκας το 53ο έτος. Σήμερα επιτρέπεται μέχρι τα 50 έτη και για μεγαλύτερες γυναίκες, εάν υποβληθεί αίτημα στο Συμβούλιο, παραχωρείται ειδική άδεια. Όπως ανέφεραν εκπρόσωποι του υπουργείου Υγείας, τα τελευταία χρόνια στο Συμβούλιο φθάνουν πάρα πολλά αιτήματα από γυναίκες των 51 -53 ετών, τα οποία συνοδεύονται από ιατρικές βεβαιώσεις ότι οι γυναίκες αυτές έχουν τη δυνατότητα να τεκνοποιήσουν. Ως εκ τούτου, κρίθηκε σκόπιμο όπως τροποποιηθεί η νομοθεσία και αυξηθεί το όριο ηλικίας στα 53 έτη ώστε να μην χρειάζεται να δίνεται άδεια από το Συμβούλιο Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής. Διευκρινίστηκε, ωστόσο, ότι μετά από αυτή την τροποποίηση δεν θα υπάρχει δικαίωμα για κατ’ εξαίρεση παραχώρηση άδειας σε γυναίκες μεγαλύτερης ηλικίας. Για τον καθορισμό των 53 ετών, ανέφεραν οι εκπρόσωποι των αρμοδίων υπηρεσιών αλλά και άλλων εμπλεκόμενων φορέων, λήφθηκε υπόψη το τι ισχύει σε άλλα κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και όχι μόνο.
Πέραν αυτών, το νομοσχέδιο περιλαμβάνει πρόνοιες που αφορούν την απαγόρευση διαφημίσεων οι οποίες στόχο θα έχουν την ανεύρεση δοτών. Για τη συγκεκριμένη τροποποίηση όπως διαπιστώνεται από τα όσα λέχθηκαν κατά τη χθεσινή συνεδρίαση, δεν υπάρχουν διαφωνίες μεταξύ των εμπλεκομένων μερών.
Με τις προτεινόμενες τροποποιήσεις φαίνεται ότι συμφωνούν όλοι οι εμπλεκόμενοι φορείς οι οποίοι, ωστόσο, μετά από αίτημα της κοινοβουλευτικής επιτροπής, δεσμεύτηκαν ότι θα αποστείλουν στο υπουργείο Υγείας εντός των αμέσως επόμενων ημερών τις εισηγήσεις τους για τα θέματα που προέκυψαν κατά τη διάρκεια της χθεσινής συνεδρίασης και χρήζουν περαιτέρω μελέτης.
Από πλευράς των κομμάτων, επίσης, δεν φαίνεται να υπάρχουν σημαντικές διαφωνίες με τις τροποποιήσεις που προτείνει το υπουργείο Υγείας και ως εκ τούτου, δεν πρέπει να αναμένεται ότι η προώθηση του εν λόγω νομοσχεδίου στην Ολομέλεια για ψήφιση θα καθυστερήσει.
Δικαίωμα ή προστασία του παιδιού;
Το τροποποιητικό νομοσχέδιο, ρυθμίζει, τέλος, όλα τα θέματα που αφορούν την ανωνυμία των δοτών με στόχο την προστασία του παιδιού. Για το συγκεκριμένο ζήτημα φαίνεται να υπάρχει ιδιαίτερος προβληματισμός αλλά και διαφορετικές απόψεις. Η συζήτηση χθες για το συγκεκριμένο θέμα ήταν αρκετά έντονη, αφού από εκπροσώπους των κέντρων ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής αλλά και από γιατρούς, τονίστηκε το γεγονός ότι σε άλλα κράτη επιτρέπεται στο παιδί, να γνωρίζει ποιος ήταν ο δότης ή η δότρια σπέρματος ή ωαρίου. Στην Κύπρο, όπως αναφέρθηκε, η τροποποίηση προνοεί ότι απαγορεύεται η αποκάλυψη της ταυτότητας του δότη/τριας. Έγινε εισήγηση όπως, τουλάχιστον στις περιπτώσεις κατά τις οποίες ο δότης/τρια προέρχονται από το εξωτερικό, δίνεται το δικαίωμα στο παιδί να αναζητεί και να εξασφαλίζει τα δεδομένα τους. Ωστόσο, το ενδεχόμενο αυτό απορρίφθηκε από τη Νομική Υπηρεσία η οποία εξήγησε ότι θα ήταν αντισυνταγματικό με βάση την αρχή της ισότητας αφού από τη στιγμή που απαγορεύεται για τους Κύπριους δότες δεν μπορεί να δίνεται το δικαίωμα για τους ξένους. Βουλευτές ανέφεραν ότι από τη στιγμή που σε αρκετά άλλα κράτη δεν απαγορεύεται να δοθούν στο παιδί τα στοιχεία του δότη/τριας, τότε και στην Κύπρο θα έπρεπε να υπάρχει ανάλογη ρύθμιση, ξεκαθαρίζοντας ότι τα στοιχεία του δότη/τριας θα δίνονται μόνο όταν το παιδί τα αναζητήσει.
ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ
Περί ανωνυμίας
Κατά την ανταλλαγή απόψεων για τα θέματα που αφορούν το κατά πόσο το παιδί πρέπει να έχει το δικαίωμα να ενημερώνεται για τον δότη σπέρματος ή την δότρια ωαρίου, εκφράστηκαν αρκετές απόψεις οι οποίες στη συντριπτική τους πλειοψηφία συνοδεύονταν από ισχυρά επιχειρήματα. Εκείνο που ίσως χρειάζεται δεύτερη ανάγνωση, είναι η άποψη ότι όταν ο δότης/τρια είναι Κύπριος πρέπει να διαφυλάσσεται αυστηρά η ανωνυμία του. Έγινε λόγος σε κοινωνικά ζητήματα. Ωστόσο, διερωτώμαι εάν θα έπρεπε να λάβουμε υπόψη μας το μικρό μέγεθος της Κύπρου και πόσο εύκολο είναι δύο παιδιά που στην ουσία είναι αδέλφια και δεν το γνωρίζουν, να βρεθούν και να γίνουν ζευγάρι, με ό,τι αυτό συνεπάγεται.
