Η Πολιτική Άμυνα βρέθηκε στο επίκεντρο της κριτικής, τις τελευταίες μέρες, καθώς τα καταφύγια που υπάρχουν στη χώρα μας για την προστασία του πληθυσμού, είναι σε κακή κατάσταση και κάθε άλλο παρά καταφύγια είναι. Οι πλείστοι είναι υπόγειοι χώροι που έχουν άλλη χρήση. Είναι είτε χώροι στάθμευσης, αποθήκες, σκουπιδότοποι. Ζητήσαμε από την Πολιτική Άμυνα διευκρινήσεις για τους ελέγχους αν γίνονται και πως διασφαλίζεται ότι τα καταφύγια διαθέτουν τις απαραίτητες δομές προκειμένου να εξασφαλίζουν ασφαλή αλλά και άνετη διαβίωση όταν χρειαστεί.
Πριν αναγνωριστούν οι υπόγειοι χώροι ως καταφύγια, σύμφωνα με τον κ. Λιασίδη, επιθεωρούνται από κλιμάκια τεχνικών/πολιτικών μηχανικών που αποστέλλονται κατόπιν αιτήματος της Πολιτικής Άμυνας από το Υπουργείο Εσωτερικών. Από την άλλη, η Πολιτική Άμυνα προβαίνει περιοδικά σε ελέγχους των καταφυγίων και συγκεκριμένα μία φορά τον χρόνο και σε δειγματοληπτική βάση καθώς, είναι αδύνατο να επιθεωρηθούν όλα μέσα σε 12 μήνες.
Στο ερώτημα για το ποιος είναι υπεύθυνος για τη διαχείριση των καταφυγίων, ο κ. Λιασίδης εξήγησε στον «Φ» ότι η ευθύνη για τη συντήρηση και τη λειτουργική ετοιμότητα των καταφυγίων Πολιτικής Άμυνας στην Κύπρο ανήκει στους ιδιοκτήτες ή διαχειριστές των κτιρίων στα οποία βρίσκονται τα καταφύγια, ενώ η Πολιτική Άμυνα έχει τον ρόλο της εποπτείας, της καθοδήγησης και του ελέγχου.
«Οι ιδιοκτήτες ή οι διαχειριστικές επιτροπές διατηρούν το δικαίωμα χρήσης των χώρων των καταφυγίων όπως αυτοί επιθυμούν αλλά οφείλουν να διατηρούν τους χώρους καθαρούς, προσβάσιμους και σε κατάσταση που να επιτρέπει την άμεση χρήση τους αν παραστεί ανάγκη. Έχουν χρονικό περιθώριο 24 ωρών απο τη στιγμή που θα τύχουν ενημέρωσης», ξεκαθάρισε ο εκπρόσωπος τύπου της Πολιτικής Άμυνας.
Μάλιστα, σχετικά με τη στατικότητα των κτιρίων που χρησιμοποιούνται ως καταφύγια αλλά και στο ερώτημα εάν τα παλιά συγκροτήματα είναι επαρκή για να διαθέτουν καταφύγια, ο εκπρόσωπος τύπου της Πολιτικής Άμυνας επεσήμανε στον «Φ» το γεγονός ότι όσα κτίρια έχουν ανεγερθεί μετά την εφαρμογή του αντισεισμικού κώδικα το 1994 είναι επαρκή.
Αναφορικά με την ενημέρωση που προέβησαν, τόσο η Διοικήτρια Πολιτικής Άμυνας, Μαρία Παπά, όσο και ο Υπουργός Εσωτερικών, Κωνσταντίνος Ίωάννου, για το γεγονός ότι τα καταφύγια που διαθέτει η Πολιτική Άμυνα καλύπτουν περίπου το 45% του συνολικού πληθυσμού, ο κ. Λιασίδης μας εξήγησε τους λόγους για το χαμηλό ποσοστό κάλυψης.
Συγκεκριμένα, σύμφωνα με ενημέρωση από τον εκπρόσωπο τύπου της Πολιτικής Άμυνας, η ανεύρεση νέων καταφυγίων με υπόγειους χώρους είναι εξαιρετικά δύσκολη καθότι οι νέες οικοδομές δεν έχουν υπόγειους χώρους ενώ επιπλέον οι ιδιοκτήτες υφιστάμενων υπογείων, καλούνται να τα δηλώσουν οικειοθελώς χωρίς χρηματικό αντίτιμο.
Η Πολιτική Άμυνα απέστειλε τα τελευταία 24ώρα βασικές αρχές τις οποίες υποχρεούνται να τηρούν οι πολίτες. Συγκεκριμένα :
Δεδομένης της συνεχιζόμενης έκρυθμης κατάστασης στην περιοχή και για σκοπούς πρόληψης και κατάλληλης προετοιμασίας του πληθυσμού, συστήνεται όπως οι πολίτες βρίσκονται σε εγρήγορση, ώστε σε περίπτωση που καταστεί αναγκαίο να λάβουν τα ακόλουθα μέτρα αυτοπροστασίας.
Συγκεκριμένα, σε περίπτωση λήψης γραπτού μηνύματος στα κινητά τους τηλέφωνα, οι πολίτες καλούνται να παραμείνουν ψύχραιμοι και να ακολουθήσουν τις πιο κάτω οδηγίες:
1 Σε περίπτωση που υπάρχει υπόγειο στην οικία τους, σε γειτονική οικοδομή ή στον χώρο όπου βρίσκονται, να κατευθυνθούν άμεσα προς αυτό πεζοί και με ψυχραιμία.
2 Εάν βρίσκονται σε εσωτερικό χώρο χωρίς υπόγειο, να παραμείνουν εντός του κτηρίου, μακριά από πόρτες, τζάμια και παράθυρα.
3 Εάν βρίσκονται σε εξωτερικό χώρο, να μετακινηθούν στον πλησιέστερο εσωτερικό χώρο.
4 Σε υποδομές όπως σχολεία, νοσοκομεία και γήπεδα εφαρμόζεται το προβλεπόμενο πρωτόκολλο ενεργειών από το αρμόδιο προσωπικό. Οι πολίτες καλούνται να αποφεύγουν τη μετακίνηση με όχημα προς τους χώρους αυτούς.
5 Μέχρι να δοθούν νεότερες οδηγίες από τις αρμόδιες Αρχές, οι πολίτες καλούνται να παραμένουν σε υπόγειους ή εσωτερικούς χώρους και να αποφεύγουν τη μετακίνηση σε υπαίθριους χώρους, είτε πεζοί είτε με όχημα.
Η ιστορία των καταφυγίων
Στην ιστοσελίδα της η Πολιτική Άμυνα αναφέρει ότι η δημιουργία καταφυγίων/χώρων προστασίας αποτελεί βασικό μέτρο προστασίας άμαχων πολιτών για μικρή χρονική περίοδο σε περίπτωση εχθροπραξιών.
Σύμφωνα με την Πολιτική Άμυνα, το πρόγραμμα δημιουργίας καταφυγίων ξεκίνησε το 1999, ενώ ενώπιον του κράτους υπήρξαν τότε δύο βασικές επιλογές:
◗ Η πρώτη αφορούσε στη δημιουργία υπόγειων καταφυγίων σε μεγάλους ανοικτούς χώρους, οι οποίοι θα απαλλοτριώνονταν για τον σκοπό αυτό.
◗ Η δεύτερη αφορούσε στη δημιουργία καταφυγίων σε υφιστάμενους υπόγειους χώρους.
Μετά από μελέτη των δύο επιλογών, αποκλείστηκε η πρώτη, λόγω του τεράστιου οικονομικού κόστους, αναφέρει η Πολιτική Άμυνα. Ως εκ τούτου, η Κυπριακή Δημοκρατία κατέληξε στη δεύτερη επιλογή, δηλαδή την δημιουργία καταφυγίων σε υφιστάμενους υπόγειους χώρους, με μαζικό μάλιστα τρόπο.
Υψιστη ανάγκη ο έλεγχος ώστε να είναι σε λειτουργική κατάσταση
Η ανάφλεξη στην περιοχή της Μέσης Ανατολής αλλά και η επίθεση με drone στις Βρετανικές Βάσεις σήμανε συναγερμό στην Κυπριακή Κυβέρνηση και τις κρατικές υπηρεσίες ούτως ώστε να ληφθούν όλα τα απαραίτητα προληπτικά μέτρα για την ασφάλεια των κατοίκων του νησιού. Στη δημόσια σφαίρα συζήτησης, όπως ήταν λογικό, επανήλθε και το θέμα των καταφυγίων και το κατά πόσο αυτά μπορούν να ανταποκριθούν σε περίπτωση γενικευμένης κρίσης, ωστόσο, ζήτημα προκύπτει αναφορικά με το θέμα υποδομών, χωρητικότητας αλλά και στατικότητας. Χρησιμοποιώντας την εφαρμογή «SafeCY», επισκεφθήκαμε καταφύγια σε διάφορες περιοχές της Λευκωσίας ούτως ώστε να εξακριβώσουμε κατά πόσο διαθέτουν τις απαραίτητες εγκαταστάσεις για να φιλοξενηθεί ο άμαχος πληθυσμός του νησιού.Μέσα από την έρευνά μας, διαφάνηκε ότι τα περισσότερα καταφύγια είναι υπόγειοι χώροι στάθμευσης, όπου βρίσκονται σταθμευμένα οχήματα ενοίκων διαμερισμάτων ή υπαλλήλων επιχειρήσεων στην περιοχή. Κάποια εξ αυτών, λόγω και του ότι ανήκουν σε ιδιώτες, χρησιμοποιούνται ως αποθήκες καταστημάτων, ενώ σε περιπτώσεις αμέλειας μετατρέπονται αναπόφευκτα σε «σκουπιδότοπο». Μάλιστα, παρόλο που στον χάρτη της εφαρμογής αναγράφονταν συγκεκριμένα καταφύγια στην περιοχή που βρισκόμασταν, εντούτοις, δεν εντοπίστηκαν, είτε επειδή δεν υπάρχουν, είτε επειδή δεν υπάρχει η σχετική ταμπέλα που αναγνωρίζει το συγκεκριμένο κτίριο ως καταφύγιο.
ΕΤΕΚ: Ύψιστης Σημασίας η Διασφάλιση της ετοιμότητας καταφυγίων Πολιτικής Άμυνας
Ο «Φ» αποτάθηκε στον Πρόεδρο του Επιστημονικού Τεχνικού Επιμελητηρίου Κύπρου, Κωνσταντίνο Κωνσταντή, αναφορικά με τις τεχνικές προδιαγραφές που πρέπει να διαθέτει ένα κτίριο για να αξιοποιηθεί ως καταφύγιο. Ο κ. Κωνσταντή, αρχικά εξήγησε ότι σκοπός των καταφυγίων είναι η γενική προστασία των πολιτών και η λειτουργία τους ως χώροι ολιγόωρης παραμονής σε περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης, όπως εχθροπραξίας, αφού παρέχουν μείωση της έκθεσης σε κινδύνους όπως θραύσματα.
Ύψιστης σημασίας, σύμφωνα με τον Πρόεδρο του ΕΤΕΚ, οι χώροι αυτοί να είναι σε λειτουργική κατάσταση για να δεχθούν κόσμο σε περίπτωση που χρειαστεί. Μεταξύ άλλων, θα πρέπει να παρέχεται ασφαλής πρόσβαση (είσοδος και έξοδος) για όλα τα άτομα, περιλαμβανομένου ατόμων με αναπηρία, επαρκής φωτισμός και επαρκής φυσικός αερισμός.
Νοείται επίσης ότι θα πρέπει να διασφαλίζεται πως τα καταφύγια δεν χρησιμοποιούνται για άλλες χρήσεις (π.χ. ως αποθήκες) ώστε να υπάρχει επαρκής χώρος για να χρησιμοποιηθούν για τον σκοπό για τον οποίο προορίζονται, σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης.
Ο Πρόεδρος του ΕΤΕΚ, επεσήμανε και τις οδηγίες της Πολιτικής Άμυνας προς τους πολίτες σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης και συγκεκριμένα:
◗ Εντοπισμός του πλησιέστερου καταφυγίου μέσω της εφαρμογής «SafeCY», αλλιώς,
◗ Επικοινωνία με το Κέντρο Ελέγχου Κρίσεων της Πολιτικής Άμυνας
◗ Σε περίπτωση που δεν υπάρχει κοντινό καταφύγιο, συστήνεται η παραμονή σε εσωτερικό χώρο με συμπαγή κατασκευή
◗ Εάν κάποιος βρίσκεται σε εξωτερικό χώρο, οδηγίες είναι να πέσει στο έδαφος και, εφόσον υπάρχει κοντά χαράκωμα ή χαντάκι, να αναζητήσει εκεί προσωρινή προστασία.
Τέλος, ο Πρόεδρος του ΕΤΕΚ υπογραμμίζει την ανάγκη περιοδικού ελέγχου των καταφυγίων, ώστε να διασφαλίζεται ότι οι χώροι είναι σε ετοιμότητα να δεχθούν πολίτες σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης, στο πλαίσιο που προαναφέρεται.
Πότε κρίνεται ένα καταφύγιο ως ασφαλές
Μιλώντας στον «Φ», ο Πιεραντώνιος Παπάζογλου, Ανώτερος Ερευνητικός Συνεργάτης του European University Cyprus σε θέματα Πολιτικής Προστασίας και Ασφάλειας Πρώτων Ανταποκριτών και Επικεφαλής Έρευνας & Στρατηγικής Κέντρου CERIDES του EUC έθεσε την δική του άποψη και γνώση ως «Εθελοντής Πολιτικής Άμυνας», αναφορικά με τις προδιαγραφές που πρέπει να έχει ένα ασφαλές καταφύγιο.
Εξηγώντας τα βασικά συστατικά χαρακτηριστικά, επεσήμανε αρχικά ότι ένα καταφύγιο «δεν είναι απλώς ένας ασφαλής χώρος, ή ένας χώρος λίγο πιο ασφαλής/ενισχυμένος από τους χώρους που κινούμαστε/διαβιούμε στην καθημερινότητά μας».
Ωστόσο, σύμφωνα με τον κ. Παπάζογλου, όλα εξαρτώνται , από το τί ορίζουμε «Επίπεδο Ασφάλειας», και το οποίο με τη σειρά του εξαρτάται από το τί έχουμε ορίσει/εκτιμήσει ως «Είδος Απειλής και Επίπεδο της Απειλής αυτής».
Γενικά ομιλούντες, σύμφωνα με τον κύριο Παπάζογλου, ασφαλές καταφύγιο είναι ένας χώρος τεχνικά ελεγμένος, οργανωμένος, με επάρκεια βασικών μέσων επιβίωσης και ενταγμένος στο συνολικό σχέδιο Πολιτικής Προστασίας, στο οποίο σχέδιο μεγάλη σημασία (και συνισταμένη) είναι και η «Προνοητικότητα και Ετοιμότητα του ίδιου του Πληθυσμού».
Ο Ανώτερος Ερευνητικός Συνεργάτης του European University Cyprus σε θέματα Πολιτικής Προστασίας και Ασφάλειας Πρώτων Ανταποκριτών, τόνισε πως για το εν λόγω θέμα εξαρτάται και το είδος της απειλής, ωστόσο, «γενικά, μπορούμε να πούμε ότι τα «συστατικά» της «Ασφάλειας» ενός «Καταφυγίου» έχουν γενικά να κάνουν με:
Α. Δομική/ Δομοστατική/ Τεχνική Επάρκεια
Β. Αυτονομία/ Λειτουργία Υποστήριξης – «Διοικητικής Μέριμνας» / Logistics
Γ. «Διοικητική»/ Διαχειριστική Οργάνωση
Προφανώς, καθένα από τα πιο πάνω έχει διάφορες συνιστώσες, και κατά περίπτωσει είδους απειλής».
Αναλύοντας εις βάθος τα πιο πάνω συστατικά «Ασφάλειας»:
Α. Δομική / Δομοστατική / Τεχνική Επάρκεια:
◗ Δομοστατική επάρκεια κατασκευής στο προβλεπόμενο φορτίο απειλής
◗ Επαρκής αλλά και κατάλληλος Αερισμός (κατάλληλος κατά περίπτωσει… διότι μην ξεχνάμε για παράδειγμα απειλές ΡΒΧΠ)
◗ Πυραντοχή και Πυραντίσταση
◗ Υδατοστεγανότητα και Αποστραγγιστική ικανότητα
◗ Προσβάσεις με έλεγχο εισόδου/εξόδου
Β. Αυτονομία/ Λειτουργία Υποστήριξης – «Διοικητικής Μέριμνας» / Logistics
1. Πρόνοιες κατ’ ελάχιστον για 3ημέρες έως 1εβδομάδα (ανάλογα με το «δόγμα» Πολιτικής Άμυνας, με είδος «κρίσης»/απειλής κλπ.)
2. Ποσότητες Πόσιμου νερού κατ’ αντιστοιχία με ενδεδειγμένη χωρητικότητα του Καταφυγίου, ή/και δυνατότητα παροχής πόσιμου νερού ανεξάρτητη από το «κεντρικό δίκτυο». Ένας πρόχειρος τύπος είναι 3λίτρα ανά άτομο ανά ημέρα… που φυσικά εξαρτάται ανάλογα με ηλικία, φυσική κατάσταση, κατάσταση υγείας, αλλά εν πάση περιπτώσει ένα εύλογο rationing είναι το πιο πάνω)
3. Ποσότητες βασικών τροφίμων μακράς διαρκείας κατ’ αντιστοιχία με ενδεδειγμένη χωρητικότητα καταφυγίου. Προφανώς δε συζητάμε για το πως έχουμε μάθει να τρώμε κάθε μέρα… αλλά ξηρά τροφή, κονσέρβες, μπισκότα, τέτοια πράγματα, ή στην καλύτερη MREs εάν και εφόσον υπάρχει δυνατότητα/προδιαγραφή κλπ…
4. Βασική υποδομή ηλεκτροδότησης και φωτισμού, αλλά ανεξάρτητη από το «κεντρικό δίκτυο».
5. Βασική υποδομή στοιχειώδους υγιεινής (που σημειωτέων δεν θα πρέπει να επιβαρύνουν τη διαβίωση, να αυξάνουν τη δυσχέρεια/δυσανασχέτηση…)
6. Μέσα τηλε-επικοινωνίας ή/και τηλε-ενημέρωσης
Γ. «Διοικητική»
Διαχειριστική Οργάνωση
1. Ποιος/Ποιοι είναι οι ιδιοκτήτες και ποιοι οι υπεύθυνοι του χώρου
2. Ποιες οι υποχρεώσεις τους για διατήρηση/συντήρηση του χώρου σε επαρκή και κατάλληλη «ετοιμότητα»
3. Ποιος/Ποιοι πληρώνουν για αυτή τη συντήρηση ετοιμότητας (είτε χρηματικά, είτε σε πόρους, κλπ)
4. Ποιο είναι το πρόγραμμα και η διαδικασία «συντήρησης» αλλά και αναπλήρωσης υλικών μέσων… π.χ. τα τρόφιμα όσο μακράς διαρκείας και αν είναι θα έρχεται η στιγμή που θα πρέπει εγκαίρως να αντικαθίστανται… για να μη βρεθείς σε καταφύγιο με ληγμένα… Κ.Ο.Κ. κλπ
5. Καταγραφή/Επικαιροποίηση Χωρητικότητας
6. Σαφής (και απλή) Διαδικασία Εισόδου/Εξόδου
7. Σχέδιο Online αλλά και τυχόν Offline Επικοινωνίας με Αρχές
Ο κ. Παπάζογλου θέλησε να επισημάνει πως τα όσα εξηγεί απορρέουν από τη γενικότερη επιστημονική γνώση/εμπειρία του με τα θέματα Πολιτικής Προστασίας και Κουλτούρας Ασφάλειας, ωστόσο για να εμβαθύνει κάποιος στο θέμα, αλλά και για να έχει σωστή επιστημονική τεκμηρίωση, πρέπει να συμβουλευτεί τους Ειδικούς για την κάθε κατηγορία. Δηλαδή, για επίσημη πληροφόρηση, ένας πολίτης πρέπει να αποταθεί στη Γενική Διοίκηση Πολιτικής Άμυνας.
