Η πρόσφατη κάθοδος της Ευρωπαϊκής Κτηνιατρικής Ομάδας Έκτακτης Ανάγκης (EUVET) στην Κύπρο (24-27 Φεβρουαρίου 2026) ρίχνει φως στις πραγματικές διαστάσεις του προβλήματος, τις εστίες μόλυνσης και τη στρατηγική που πρέπει να ακολουθηθεί για την αποτροπή μιας ολοκληρωτικής καταστροφής του κτηνοτροφικού κλάδου στη χώρα μας.
Όλα ξεκίνησαν τον Δεκέμβριο του 2025, όταν αναφέρθηκαν εστίες σε βοοειδή στο κατεχόμενο Λάπαθος. Παρά την κινητοποίηση των Κτηνιατρικών Υπηρεσιών και την ενημέρωση διεθνών οργανισμών, η νόσος πέρασε στις ελεύθερες περιοχές. Το πρώτο κρούσμα επιβεβαιώθηκε στις 19 Φεβρουαρίου 2026 σε μονάδα αγελάδων στα Λιβάδια, όπου παρατηρήθηκε απότομη μείωση της παραγωγής γάλακτος και τυπικά συμπτώματα στα ζώα.
Μέχρι σήμερα, η επιδημιολογική εικόνα είναι ανησυχητική: 42 μονάδες αγελάδων και αιγοπροβάτων έχουν πληγεί, επηρεάζοντας πέραν των 30.000 ζώων. Οι εστίες εντοπίζονται στις περιοχές Λειβαδιών, Ορόκλινης, Δρομολαξιά, Τρούλλων και Αραδίππου στην επαρχία Λάρνακας, καθώς και σε Γέρι και Δάλι στην επαρχία Λευκωσίας.
Σύμφωνα με την έκθεση της EUVET, η μόλυνση στα αιγοπρόβατα στην Ορόκλινη φαίνεται να εξαπλωνόταν υποκλινικά (χωρίς εμφανή συμπτώματα) για εβδομάδες, ακόμα και από την αρχή του 2026, γεγονός που καθιστά τον κίνδυνο αόρατο και μεγαλύτερο.
Οι εμπειρογνώμονες προτείνουν την άμεση ενίσχυση του εργαστηρίου με προσωπικό και αντιδραστήρια, την αυστηρή τήρηση του «standstill» (απαγόρευση μετακινήσεων) σε όλο το νησί και την εντατικοποίηση των ελέγχων στην Πράσινη Γραμμή σε συνεργασία με την Αστυνομία και την Ειρηνευτική Δύναμη.
Οι διαπιστώσεις των εμπειρογνωμόνων
Η ομάδα EUVET, με επικεφαλής τον Γερμανό Klaus Depner και τη συμμετοχή του Διευθυντή Κτηνιατρικών Υπηρεσιών της Σλοβακίας (χώρας που αντιμετώπισε τη νόσο το 2025), κατέγραψε μια δύσκολη πραγματικότητα. Αν και οι Κτηνιατρικές Υπηρεσίες εφαρμόζουν τα ευρωπαϊκά πρωτόκολλα (θανάτωση μολυσμένων ζώων, ζώνες προστασίας 3χλμ και επιτήρησης 10χλμ), οι εμπειρογνώμονες κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για δύο βασικά ζητήματα:
>Πολιτικές και κοινωνικές πιέσεις: Η έκθεση αναφέρει ρητά πως οι Κτηνιατρικές Υπηρεσίες εργάζονται υπό «τεράστια εξωτερική πίεση» από αγροτικές οργανώσεις, ομάδες κτηνοτρόφων και πολιτικές ομάδες. Οι εμπειρογνώμονες τονίζουν ότι οι επιστήμονες πρέπει να αφεθούν να εργαστούν απερίσπαστοι, χωρίς παρεμβάσεις από οικονομικά ή πολιτικά συμφέροντα. Εξαιτίας αυτής της πίεσης είχαν επιβραδυνθεί οι θανατώσεις λόγω των αντιδράσεων που παρατηρήθηκαν και της παρεμπόδισης εκτέλεσης έργου των Κτηνιατρικών Υπηρεσιών.
>Πράσινη Γραμμή: Παρόλο που τα σημεία διέλευσης ελέγχονται, η έκθεση υπογραμμίζει ότι δεν μπορούν να αποκλειστούν μη εξουσιοδοτημένες μετακινήσεις ζώων ή προϊόντων (όπως φήμες για μολυσμένο σανό), οι οποίες υπονομεύουν τα μέτρα.
Προπαρασκευαστική συνάντηση
Πραγματοποιήθηκε προπαρασκευαστική συνάντηση στις 24 Φεβρουαρίου, πριν από τις πρώτες συζητήσεις με τις τοπικές αρχές. Κατά τη διάρκεια αυτής της συνάντησης, οι εμπειρογνώμονες της EUVET εξέτασαν τις διαθέσιμες πληροφορίες ιστορικού, προσδιόρισαν τις βασικές ανάγκες δεδομένων που σχετίζονται με τους στόχους της αποστολής και συμφώνησαν για τις πληροφορίες που θα ζητηθούν από την αρμόδια αρχή (π.χ. σύνθεση, δομή και κατανομή του πληθυσμού του ζωικού κεφαλαίου, χάρτες και διαγράμματα, σύνοψη των μέτρων που εφαρμόστηκαν και δεδομένα επιτήρησης). Η συνάντηση χρησίμευσε επίσης για την επιβεβαίωση των διοικητικών ρυθμίσεων, των ρόλων και των αρμοδιοτήτων εντός της ομάδας, καθώς και της μεθοδολογικής προσέγγισης που θα ακολουθηθεί κατά την επίσκεψη στο πεδίο.
Συνάντηση ενημέρωσης
Πραγματοποιήθηκε συνάντηση ενημέρωσης στις 27 Φεβρουαρίου, μετά τις τελικές συζητήσεις με τις τοπικές αρχές. Κατά τη διάρκεια αυτής της συνάντησης, οι εμπειρογνώμονες της EUVET ενοποίησαν τις πληροφορίες που συλλέχθηκαν κατά τη διάρκεια της αποστολής, πραγματοποίησαν πλήρη ενημέρωση για τα κύρια ευρήματα και προσδιόρισαν δράσεις προτεραιότητας και βασικά μηνύματα που πρέπει να διαβιβαστούν στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Βασικά ζητήματα κατά τη διάρκεια της αποστολής
Η ομάδα αποστολής επικεντρώθηκε στις ακόλουθες πτυχές:
• Ποια είναι τα κρίσιμα ζητήματα και ποια μέτρα πρέπει να ληφθούν κατεπειγόντως και άμεσα, ιδίως όσον αφορά τον εμβολιασμό, προκειμένου να ελεγχθεί ο ΑΠ στην Κυπριακή Δημοκρατία;
• Ποια μέτρα πρέπει να λάβει η Κυπριακή Δημοκρατία για τον μετριασμό του κινδύνου εξάπλωσης του ιού του ΑΠ σε μη πληγείσες περιοχές της Κύπρου και για την έγκαιρη ανίχνευση και γρήγορη ανταπόκριση σε ένα τέτοιο γεγονός;
Επιδημιολογικό υπόβαθρο και τρέχουσα κατάσταση
Τον Δεκέμβριο του 2025, αναφέρθηκαν αρκετές εστίες ΑΠ σε βοοειδή βόρεια της Πράσινης Γραμμής, στις περιοχές της Κύπρου που δεν βρίσκονται υπό τον αποτελεσματικό έλεγχο της κυβέρνησης της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Η Πράσινη Γραμμή καθορίζει την de facto οριοθετική γραμμή μεταξύ των περιοχών της Κύπρου που δεν βρίσκονται υπό τον αποτελεσματικό έλεγχο της κυβέρνησης της Κυπριακής Δημοκρατίας και των περιοχών της Κύπρου που βρίσκονται υπό τον αποτελεσματικό έλεγχο της κυβέρνησης της Κυπριακής Δημοκρατίας. Οι άνθρωποι, τα οχήματα και τα αγαθά που επιτρέπεται να διασχίζουν την Πράσινη Γραμμή ελέγχονται στα συγκεκριμένα σημεία διέλευσης. Ωστόσο, φαίνεται ότι δεν μπορούν να αποκλειστούν μη εξουσιοδοτημένες μετακινήσεις ζώντων ζώων και των προϊόντων τους μέσω της Πράσινης Γραμμής.
Τα πρώτα κλινικά συμπτώματα ΑΠ στην Κυπριακή Δημοκρατία, νότια της Πράσινης Γραμμής, αναφέρθηκαν στις 19 Φεβρουαρίου σε εκτροφή βοοειδών βόρεια της Λάρνακας, σε περιοχή με υψηλή πυκνότητα κτηνοτροφικού πληθυσμού. Αρχικά παρατηρήθηκε απότομη μείωση της παραγωγής γάλακτος και ακολούθησε ο εντοπισμός ζώων που παρουσίαζαν τυπικά συμπτώματα ΑΠ (φυσαλίδες στο στόμα και στα πόδια, υπερβολική σιελόρροια και χωλότητα κ.λπ.). Η λοίμωξη από τον ιό του ΑΠ διαγνώστηκε με PCR και επιβεβαιώθηκε και χαρακτηρίστηκε ως ορότυπος SAT1. Δείγματα στάλθηκαν στο EURL για τον ΑΠ στη Γαλλία, όπου επιβεβαιώθηκε η διάγνωση που έγινε στην Κύπρο και όπου τώρα θα διεξαχθεί περαιτέρω χαρακτηρισμός (τοπότυπος).
Τις επόμενες ημέρες, μεταξύ 20 και 24 Φεβρουαρίου, ακόμη 10 εκτροφές προβάτων και αιγών στην ίδια περιοχή βρέθηκαν θετικές στον ΑΠ. Οι εκτροφές ελέγχθηκαν επειδή είχαν άμεση ή έμμεση επαφή με τη θετική εκτροφή βοοειδών. Ωστόσο, δεν αναφέρθηκαν τυπικά ή ύποπτα για ΑΠ κλινικά συμπτώματα σε αυτά τα κοπάδια. Εντυπωσιακό ήταν το υψηλό ποσοστό οροθετικών ζώων, ενώ μόνο λίγα ζώα βρέθηκαν θετικά στην PCR. Την εβδομάδα μετά το τέλος αυτής της αποστολής EUVET, εντοπίστηκαν άλλα 11 θετικά στον ΑΠ κοπάδια προβάτων και αιγών, ανεβάζοντας τον συνολικό αριθμό των εστιών που αναφέρθηκαν έως τις 4 Μαρτίου σε 22 (μία εκτροφή βοοειδών και 21 εκτροφές προβάτων και αιγών).
Αμέσως μετά την επιβεβαίωση του ΑΠ από το Εθνικό Εργαστήριο Αναφοράς στη Λευκωσία, θεσπίστηκε ζώνη προστασίας και επιτήρησης και εφαρμόστηκαν αυστηρά μέτρα ακινητοποίησης (standstill). Τα μέτρα ακινητοποίησης επηρεάζουν ολόκληρη την Κύπρο (νότια της Πράσινης Γραμμής), με άδεια μετακίνησης μόνο για ζώα που οδηγούνται σε σφαγεία. Στην απαγορευμένη ζώνη ακτίνας 10 χλμ., υπάρχουν περίπου 30.000 βοοειδή, 96.000 πρόβατα και αίγες και 67.000 χοίροι. Ο συνολικός αριθμός των εκτρεφόμενων ζώων που είναι ευάλωτα στον ιό του ΑΠ στην επικράτεια υπό τον αποτελεσματικό έλεγχο της κυβέρνησης της Κυπριακής Δημοκρατίας είναι: 85.000 βοοειδή, 460.000 πρόβατα και αίγες και 350.000 χοίροι.
Επιδημιολογική κατάσταση
Αξιόπιστες πληροφορίες σχετικά με τις εστίες καθώς και την επιδημιολογική κατάσταση του ΑΠ ήταν δύσκολο να ληφθούν κατά τον χρόνο της επίσκεψης της EUVET. Μέχρι στιγμής, κλινικά συμπτώματα ΑΠ έχουν παρατηρηθεί μόνο στην εκτροφή βοοειδών. Η κατάσταση όσον αφορά τα πρόβατα και τις αίγες παραμένει ασαφής. Τα ορολογικά ευρήματα από τις αρχικές 10 θετικές εκτροφές προβάτων και αιγών υποδηλώνουν σαφώς ότι η μόλυνση έχει εξαπλωθεί υποκλινικά και ότι πολλά περισσότερα κοπάδια προβάτων και αιγών ενδέχεται να έχουν προσβληθεί. Πρέπει να θεωρηθεί δεδομένο ότι η μόλυνση πιθανώς εξαπλώνεται απαρατήρητη εδώ και αρκετές εβδομάδες, ενδεχομένως ήδη από τις αρχές του έτους. Μπορεί να υποτεθεί ότι ένα από τα οροθετικά κοπάδια προβάτων και αιγών ήταν η πηγή μόλυνσης για το κοπάδι των βοοειδών.
Η προέλευση του ιού είναι επίσης ασαφής. Κυκλοφορούν φήμες μεταξύ των κτηνοτρόφων ότι μολυσμένο σανό από το βόρειο τμήμα του νησιού μπορεί να έχει εισαχθεί λαθραία στον νότο. Ωστόσο, δεν μπορέσαμε να λάβουμε συγκεκριμένα στοιχεία για αυτό κατά τη διάρκεια της σύντομης επίσκεψής μας.
Κατά την άποψή μας, η κατάσταση του ΑΠ στα πρόβατα και τις αίγες ενέχει τον μεγαλύτερο κίνδυνο απαρατήρητης εξάπλωσης, γεγονός που αυξάνει τον κίνδυνο μόλυνσης για τα κοπάδια βοοειδών και χοίρων στο νησί. Ρεαλιστικά, πρέπει να υποθέσουμε ότι περισσότερες περιοχές του νησιού είναι μολυσμένες και πρέπει να θεωρούνται περιοχές υψηλού κινδύνου. Τίποτα δεν μπορεί να αποκλειστεί σε αυτό το στάδιο.
Μέτρα ελέγχου της νόσου
Θα πρέπει να διεξαχθεί ενεργητική και παθητική επιτήρηση σε βοοειδή, πρόβατα και αίγες το συντομότερο δυνατό στην Κύπρο
Οι Κτηνιατρικές Υπηρεσίες της Κύπρου εφαρμόζουν όλα τα μέτρα όσον αφορά τη διαχείριση των εστιών χωρίς σημαντικές καθυστερήσεις επισημαίνεται στην έκθεση. Έχουν τεθεί σε εφαρμογή τα μέτρα όπως ορίζονται στην ενωσιακή νομοθεσία και ιδίως στον κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμό (ΕΕ) 2020/687 της Επιτροπής. Η θανάτωση και η απόρριψη (με ταφή) του ευαίσθητου ζωικού κεφαλαίου, καθώς και ο προκαταρκτικός καθαρισμός και η απολύμανση πρόκειται να εφαρμοστούν για όλες τις εστίες (επίσης για εκείνες που επιβεβαιώθηκαν με NSP ELISA) λίγο μετά την επιβεβαίωση. Η EUVET διαπίστωσε σαφώς ότι όλη η εργασία πρέπει να γίνει από περιορισμένο αριθμό κτηνιατρικού προσωπικού. Επιπλέον, δυστυχώς παρατηρήσαμε ότι η κτηνιατρική υπηρεσία βρίσκεται υπό τεράστια εξωτερική πίεση, π.χ. από αγροτικούς συλλόγους ή πολιτικές ομάδες, γεγονός που έχει αρνητικό αντίκτυπο στο έργο της.
Καθώς η επιδημιολογική κατάσταση είναι ασαφής, θα πρέπει να διεξαχθεί ενεργητική και παθητική επιτήρηση σε βοοειδή, πρόβατα και αίγες το συντομότερο δυνατό στην Κύπρο. Αυτό περιλαμβάνει στοχευμένη δειγματοληψία και έλεγχο ζώων που παρουσιάζουν ύποπτα συμπτώματα. Ελλείψει φανερών κλινικών συμπτωμάτων σε πρόβατα και αίγες, ένας στατιστικά σημαντικός αριθμός τυχαία επιλεγμένων ζώων ανά εκτροφή πρέπει να υποβληθεί σε κλινική εξέταση για αλλοιώσεις και να ληφθούν στοματικά επιχρίσματα και δείγματα ορού για δοκιμές PCR και NSP ELISA, αντίστοιχα. Η τελευταία δοκιμή μπορεί να ανιχνεύσει λοιμώξεις ΑΠ που συνέβησαν πριν από περισσότερο από μία εβδομάδα και μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την ανίχνευση λοιμώξεων σε εμβολιασμένους πληθυσμούς (δοκιμή DIVA). Εάν η εργαστηριακή ικανότητα είναι περιορισμένη, θα πρέπει να δίνεται προτεραιότητα σε δείγματα από ζώα με ύποπτα κλινικά συμπτώματα.
Θα πρέπει να ξεκινήσει μια εκστρατεία εμβολιασμού για τον περιορισμό του ΑΠ το συντομότερο δυνατό. Η προσέγγιση θα πρέπει να βασίζεται σε παράγοντες κινδύνου, με τα ευαίσθητα ζώα στις απαγορευμένες περιοχές να εμβολιάζονται πρώτα. Ωστόσο, θα πρέπει πάντα να λαμβάνεται υπόψη ότι ο εμβολιασμός είναι μόνο ένα από τα πολλά εργαλεία για τον έλεγχο των επιδημιών. Η αποτελεσματική ακινητοποίηση, η αυξημένη βιοασφάλεια στις εκτροφές και η ταχεία θανάτωση των μολυσμένων κοπαδιών παραμένουν τα σημαντικότερα μέτρα ελέγχου της νόσου.
Καθώς επί του παρόντος δεν υπάρχει διαθέσιμο εμβόλιο ΑΠ για χοίρους, οι χοιροτροφικές εκμεταλλεύσεις πρέπει να προστατεύονται με τα υψηλότερα δυνατά μέτρα βιοασφάλειας. Η αρμόδια αρχή θα πρέπει να διερευνήσει όλες τις πιθανότητες για την προμήθεια εμβολίου για τους χοίρους το συντομότερο δυνατό. Η εγγύτητα και η συγκέντρωση εγκαταστάσεων με ευαίσθητα ζώα αυξάνει τον κίνδυνο διαφυγής του ιού. Ως εκ τούτου, θα πρέπει να συζητηθεί ο προσδιορισμός των επιδημιολογικών μονάδων και η προληπτική θανάτωση.
Οι μετακινήσεις ζώων θεωρήθηκαν ως κίνδυνος και οδός μετάδοσης του ΑΠ. Οι μη εξουσιοδοτημένες μετακινήσεις ζώων μπορούν να θέσουν σε κίνδυνο την αποτελεσματικότητα των κτηνιατρικών μέτρων. Παρέχεται υποστήριξη από την αστυνομία (σημεία ελέγχου) για τη διασφάλιση της συμμόρφωσης με την απαγόρευση κυκλοφορίας.
Υλοποίηση όλων των μέτρων χωρίς πολιτικές ή άλλες επιρροές
Εργαστήριο– Η συνολική μας εντύπωση,αναφέρεται στην έκθεση, ήταν ότι το εργαστήριο διεξάγει όλες τις αναλύσεις με ακρίβεια και διαθέτει αφοσιωμένο προσωπικό. Στην πράξη, τρία μέλη του προσωπικού εκτελούν επί του παρόντος όλες τις δοκιμές. Συζητήθηκε η ανάγκη για πρόσθετη υποστήριξη σε διοικητικά καθήκοντα και η οργάνωση της εργασίας σε βάρδιες. Το εργαστήριο έχει ισχυρή ικανότητα δοκιμών ELISA και έχει παραγγείλει πάνω από 50.000 τεστ, αλλά υπήρξαν ανησυχίες για τη διαθεσιμότητα ορισμένων αντιδραστηρίων PCR. Το EURL θα διερευνήσει τη δυνατότητα αποστολής πρόσθετων αντιδραστηρίων.
Δείγματα από τη θετική εκτροφή βοοειδών στάλθηκαν στο EURL για επιβεβαίωση και χαρακτηρίστηκαν ως SAT1/III, παρόμοια με τον ιό που ανιχνεύθηκε στις περιοχές που δεν βρίσκονται υπό τον έλεγχο της Κυβέρνησης.
Συστάσεις:
• Συνιστάται η σύσταση κεντρικού, περιφερειακών και τοπικών κέντρων ελέγχου νόσων, μιας επιχειρησιακής ομάδας εμπειρογνωμόνων και ενός υπευθύνου επικοινωνίας για καθημερινή ενημέρωση των ΜΜΕ και των ενδιαφερομένων.
• Οι παραπάνω ομάδες πρέπει να λειτουργούν χωρίς επιρροές από πολιτικά ή οικονομικά συμφέροντα.
• Συνιστάται η συγκρότηση ομάδας επιδημιολογικής διερεύνησης για τον εντοπισμό της προέλευσης και της εξάπλωσης του ιού.
• Ο έκτακτος εμβολιασμός των μηρυκαστικών πρέπει να πραγματοποιηθεί το συντομότερο δυνατό σε στάδια (βοοειδή στις ζώνες ελέγχου, πρόβατα/αίγες κοντά σε χοιροστάσια, και στη συνέχεια στα υπόλοιπα).
• Προμήθεια εμβολίων για χοίρους το συντομότερο δυνατό.
• Μεγιστοποίηση των μέτρων βιοασφάλειας σε χοιροτροφεία και εξέταση της προληπτικής σφαγής σε απαγορευμένες ζώνες.
• Αποτελεσματική εφαρμογή και παρακολούθηση της ακινητοποίησης (standstill) σε εθνικό επίπεδο.
• Αποστολή θετικών δειγμάτων στο EURL για περαιτέρω χαρακτηρισμό.
• Δημιουργία πλατφόρμας ανταλλαγής τεχνικών πληροφοριών μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων.
• Άμεση θανάτωση μολυσμένων κοπαδιών ή εμβολιασμός καταστολής εάν η θανάτωση καθυστερεί.
• Καταστροφή του γάλακτος από μολυσμένες εκτροφές.
• Εφαρμογή συστήματος απολύμανσης οχημάτων που εξέρχονται από τις απαγορευμένες ζώνες.
• Έλεγχος όλων των εκτροφών εντός των ζωνών για απουσία ΑΠ εντός των επόμενων δύο εβδομάδων και ενίσχυση της παθητικής επιτήρησης σε όλη την Κύπρο.
• Ευαισθητοποίηση κτηνοτρόφων και κτηνιάτρων για θέματα βιοασφάλειας και έγκαιρης ανίχνευσης.
• Ενίσχυση των ελέγχων για μη εξουσιοδοτημένες μετακινήσεις μέσω της Πράσινης Γραμμής.
• Σύνταξη σχεδίων βιοασφάλειας για ζωολογικούς κήπους.
