Το Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων (ΤΑΥ) προχωρά στην υλοποίηση ενός στρατηγικού έργου στην περιοχή Βαθιάς Γωνιάς, το οποίο υπόσχεται να δώσει οριστική λύση στις αρδευτικές ανάγκες εκατοντάδων γεωργών. Το έργο, με προϋπολογισμό €17.000.000, αφορά την κατασκευή δύο γιγαντιαίων χωμάτινων δεξαμενών συνολικής χωρητικότητας 3.000.000 κ.μ. για τη χειμερινή αποθήκευση του ανακτημένου νερού από τον διακοινοτικό σταθμό της Μιας Μηλιάς.
Η υλοποίηση των δεξαμενών συμπίπτει χρονικά με την κρίσιμη ανακατασκευή του κεντρικού αγωγού λυμάτων στη Μια Μηλιά. Το έργο αυτό, που χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση και υλοποιείται από τον Επαρχιακό Οργανισμό Αυτοδιοίκησης (ΕΟΑ) Λευκωσίας σε συνεργασία με τα Ηνωμένα Έθνη και τα αρμόδια Υπουργεία, αφορά την αντικατάσταση του πεπαλαιωμένου αγωγού του 1972.
Η καινοτομία έγκειται στην ταυτόχρονη τοποθέτηση νέου αγωγού, ο οποίος θα επιστρέφει το επεξεργασμένο νερό από τα κατεχόμενα στις ελεύθερες περιοχές, καταλήγοντας στη Βιομηχανική Περιοχή Καϊμακλίου. Υπολογίζεται ότι περίπου 21.000 κ.μ. ημερησίως θα είναι διαθέσιμα στην ελεύθερη Κύπρο μέχρι το τέλος του χρόνου.
Ενώ οι δεξαμενές στη Βαθιά Γωνιά αποτελούν το πρώτο άμεσο βήμα, το κράτος δρομολογεί ένα ευρύτερο πλάνο υποδομών ύψους €80.000.000. Το συνολικό σχέδιο περιλαμβάνει την κατασκευή νέων αντλιοστασίων και μεγάλων αγωγών μεταφοράς, επέκταση των αρδευτικών δικτύων προς τη Μεσαορία, το Δάλι και την Αθηένου, καθώς και την διασφάλιση ετήσιας ποσότητας άνω των 10,1 εκατομμυρίων κ.μ. για την κάλυψη των αυξανόμενων αναγκών. Οι σημερινές ανάγκες ανέρχονται σε 4,5 εκατ. κ.μ., ενώ τα νέα έργα θα επιτρέπουν την επέκταση των καλλιεργειών σε νέες εκτάσεις.
Κύριοι δικαιούχοι είναι οι γεωργοί στις περιοχές Ιδαλίου, Ποταμιάς και Λυμπιών, ενώ οι Δήμοι Γερίου και Λατσιών θα αξιοποιούν το νερό για χώρους πρασίνου. Το ανακτημένο νερό είναι υψηλής ποιότητας, κατάλληλο για όλες τις καλλιέργειες (πλην φυλλωδών λαχανικών και βολβών που καταναλώνονται ωμοί).
Το κόστος λειτουργίας του Σταθμού Μιας Μηλιάς επιμερίζεται κατά 70% στην Κυπριακή Δημοκρατία και 30% στην τουρκοκυπριακή κοινότητα, αποτελώντας ένα έμπρακτο παράδειγμα συνεργασίας για τους κοινούς φυσικούς πόρους. Κατ’ αναλογία, το 70% του παραγόμενου ανακτημένου νερού, δηλαδή 21.000 κυβικά μέτρα νερού την ημέρα, θα μεταφέρεται με αγωγό στην περιοχή της Βαθιάς Γωνιάς στις προτεινόμενες δεξαμενές.
Οι εργασίες στις δεξαμενές αναμένεται να διαρκέσουν 12 μήνες, με την ανατολική δεξαμενή (1,4 εκατ. κ.μ.) να κατασκευάζεται στην πρώτη φάση. Οι εργασίες θα αρχίσουν μετά την έκδοση των τελικών αδειών.
Ωστόσο, το έργο φέρει και μια περιβαλλοντική ευθύνη από τη στιγμή που ο χώρος κατασκευής φιλοξενούσε παλαιότερα δεξαμενές βιομηχανικών αποβλήτων. Μελέτες έδειξαν υψηλές συγκεντρώσεις νικελίου και ψευδαργύρου στο έδαφος. Το ΤΑΥ προσανατολίζεται στην οικονομικότερη και περιβαλλοντικά ορθή λύση της επιτόπου ανάμιξης και εξυγίανσης του εδάφους (κόστους €370.000), ώστε να χρησιμοποιηθεί ως υλικό επιχωμάτωσης, διασφαλίζοντας την πλήρη αποκατάσταση της περιοχής.
Το έργο γειτνιάζει με την προστατευόμενη περιοχή Natura 2000 «Άλυκος Ποταμός – Άγιος Σωζόμενος». Η περιβαλλοντική αρχή στην αξιολόγηση του προτεινόμενου έργου κατά το στάδιο του προελέγχου, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι δεν είναι πιθανό να επηρεαστεί η ακεραιότητα της Ειδικής Ζώνης Διατήρησης (ΕΖΔ) και τα αντικείμενα προστασίας της.
Αντίθετα, σημειώνει, οι δεξαμενές θα λειτουργήσουν ως πόλος έλξης για την πτηνοπανίδα, προσφέροντας νερό όλο τον χρόνο.
Στις δεξαμενές θα εγκατασταθούν φωτοβολταϊκά συστήματα για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, μειώνοντας το ενεργειακό αποτύπωμα.
Το ΤΑΥ με βάση τη δέσμευση του Κράτους σε ότι αφορά την τριτοβάθμια επεξεργασία, νοουμένου ότι θα παραλαμβάνει το ανακτημένου νερό που αναλογεί στην Κυπριακή Δημοκρατία, θα καλύπτει την αναλογία των εξόδων λειτουργίας και συντήρησης.
Οι δύο δεξαμενές στη Βαθιά Γωνιά θα αποθηκεύουν το ανακτημένο νερό κατά τους χειμερινούς μήνες που δεν υπάρχει ζήτηση νερού για άρδευση ή η ζήτηση είναι μειωμένη.
Το ανακτημένο νερό που θα παράγεται από το νέο εργοστάσιο επεξεργασίας λυμάτων της Μιας Μηλιάς θα διοχετεύεται στις δεξαμενές μέσω αγωγών.
Το ανακτημένο νερό του σταθμού επεξεργασίας λυμάτων Μιας Μηλιάς θα χρησιμοποιηθεί για άρδευση γεωργικών εκτάσεων στην ευρύτερη περιοχή (π.χ. Ιδαλίου, Ποταμιάς, Λυμπιών κ.λ.π.) αλλά και σε άλλες περιοχές που πιθανόν να δηλώσουν ενδιαφέρον.
Το Τμήμα Υδάτων ήδη έχει διαβουλεύσεις με τους γεωργούς, μελλοντικούς χρήστες του ανακτημένου νερού για άρδευση των καλλιεργειών τους καθώς και με τους γειτονικούς Δήμους της περιοχής για άρδευση χώρων πρασίνου και κάλυψη άλλων αναγκών. Μέσα στα πλαίσια της «μελέτης παροχής συμβουλευτικών υπηρεσιών για τη μελέτη της χρήσης του ανακτημένου νερού της ευρύτερης περιοχής Λευκωσίας» υπήρξε επικοινωνία με Δήμους και Κοινότητες οι οποίες θα μπορούσαν να κάνουν χρήση του ανακτημένου νερού για αρδευτικούς σκοπούς είτε για άρδευση χώρων πρασίνου είτε για κάλυψη αρδευτικών αναγκών χρηστών από τις περιοχές τους.
Το προτεινόμενο έργο αφορά την κατασκευή και λειτουργία δεξαμενής ανακτημένου νερού, σε χώρο ιδιοκτησίας του Τμήματος Αναπτύξεως Υδάτων, βορειοδυτικά της εγκατάστασης επεξεργασίας λυμάτων του ΕΟΑ Λευκωσίας, στην περιοχή Βαθιάς Γωνιάς.
Με την ολοκλήρωση του έργου, η Κύπρος κάνει ένα ακόμη βήμα προς την κυκλική οικονομία, μετατρέποντας τα λύματα από απόβλητο σε πολύτιμο σύμμαχο της γεωργικής παραγωγής και της επισιτιστικής ασφάλειας.
Πιθανές επιπτώσεις κατά την κατασκευή του έργου
Κατά το στάδιο της κατασκευής οι εργασίες που θα λάβουν χώρα θα περιοριστούν εντός των τεμαχίων της προτεινόμενης ανάπτυξης, και αναμένεται να διαρκέσουν περίπου 12 μήνες. Οι πιθανές επιπτώσεις αφορούν την ενδεχόμενη όχληση της πανίδας και πτηνοπανίδας της περιοχής, λόγω της πρόκλησης θορύβου και σκόνης, επιπτώσεις οι οποίες είναι αναστρέψιμες. Νότια των τεμαχίων εντοπίζεται υφιστάμενη χωμάτινη δεξαμενή, τα είδη πτηνοπανίδας τα οποία την επισκέπτονται ενδέχεται να ενοχληθούν παροδικά και να μετακινηθούν στο νοτιότερο τμήμα της ή σε υφιστάμενη δεξαμενή αποθήκευσης επεξεργασμένων λυμάτων, η οποία βρίσκεται σε απόσταση περίπου 1χλμ. νότια.
Επιπλέον, η εκχέρσωση βλάστησης και η αλλαγή χρήσης γης πιθανό να προκαλέσουν απώλεια ενδιαιτημάτων τροφοληψίας και ανάπαυσης των ειδών της περιοχής, όμως η παρουσία των δεξαμενών αναμένεται να ωφελήσει την πτηνοπανίδα γιατί θα παρέχουν διαθέσιμο νερό καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου. Δεδομένου ότι στην ευρύτερη περιοχή εντοπίζονται εκτάσεις με παρόμοια βλάστηση και ενδιαιτήματα, τα είδη θα μπορούν να χρησιμοποιούν αυτές για κάλυψη των αναγκών τροφοληψίας, διασποράς και ανάπαυσης συνεπώς δεν αναμένεται να επηρεαστούν σημαντικά οι πληθυσμοί τους.
