Το σχέδιο για τη διάσωση του πρωτογενούς τομέα για όσους κτηνοτρόφους επλήγησαν από τον αφθώδη πυρετό, υπερβαίνει τα παραδοσιακά πλαίσια των χρηματικών αποζημιώσεων και εισάγει τη δυνατότητα απευθείας αντικατάστασης του ζωικού κεφαλαίου, στοχεύοντας στην άμεση επαναδραστηριοποίηση των μονάδων που τα ζώα τους θανατώνονται.
Ουσιαστικά, η κυβέρνηση εισάγει μια καινοτόμο προσέγγιση: Αντί για την παραδοσιακή χρηματική αποζημίωση, προσφέρει στους πληγέντες τη δυνατότητα απευθείας αντικατάστασης του ζωικού τους κεφαλαίου.
Η απόφαση βασίζεται στον «περί Υγείας των Ζώων Νόμο», ο οποίος επιβάλλει την αποζημίωση για ζώα που θανατώνονται ή προϊόντα που καταστρέφονται. Ωστόσο, αναγνωρίζοντας ότι το χρήμα δεν επιλύει το πρόβλημα της έλλειψης ζώων στην αγορά, το υπουργείο Γεωργίας πρότεινε και το Υπουργικό Συμβούλιο αποφάσισε να δώσει τη δυνατότητα σε κάθε κτηνοτρόφο, με ενυπόγραφη συγκατάθεσή του, να μπορεί να λάβει ζώα υψηλής παραγωγικότητας αντί μετρητών. Σημειώνεται ότι η υλοποίηση του σχεδίου τελεί υπό την έγκριση της Νομικής Υπηρεσίας και της Εφόρου Ελέγχου Κρατικών Ενισχύσεων.
Το συνολικό κόστος του εγχειρήματος της φυσικής αποκατάστασης για τις 38 μονάδες που επλήγησαν μέχρι τις 15 Μαρτίου 2026, εκτιμάται στα €7,4 εκατ. Μέχρι τις 22 Μαρτίου οι μονάδες που έχουν μολυνθεί παγκύπρια ανέρχονται σε 44.
Την περασμένη Παρασκευή πραγματοποιήθηκε σύσκεψη των αρμοδίων Υπηρεσιών στο υπουργείο Γεωργίας όπου έγινε παρουσίαση της έρευνας που πραγματοποίησαν οι αρμόδιες Υπηρεσίες. Σε πρώτο στάδιο τονίστηκε ότι θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν τα περίπου 10.000 αιγοπρόβατα από 29 κτηνοτροφικές μονάδες που χρησιμοποιούνται μέσω του ευρωπαϊκού ερευνητικού προγράμματος AGRICYGEN. Ακολούθως, μέχρι και τον Μάιο, ανάλογα και με την εξέλιξη της πορείας του αφθώδους πυρετού, θα μελετηθεί το θέμα για μεταφοράς ζώων από το εξωτερικό.
Στη σύσκεψη τονίστηκε πως τόσο το Ινστιτούτο Γεωργικών Ερευνών (ΙΓΕ), όσο και οι Κτηνιατρικές Υπηρεσίες «χτενίζουν» την ευρωπαϊκή αγορά, εστιάζοντας στις φυλές Lacaune (Γαλλία) και Assaf (Ισπανία). Τα μέχρι στιγμής αποτελέσματα της έρευνας καταγράφουν μια σύνθετη εικόνα:
Γαλλία (Φυλή Lacaune). Η περιοχή εκτροφής βρίσκεται υπό περιορισμούς λόγω της επιζωοτικής αιμορραγικής νόσου (EHD) που επηρεάζει τα βοοειδή, αλλά μπαίνουν περιορισμοί και στα αιγοπρόβατα. Απαιτείται διακρατική συμφωνία και αυστηροί έλεγχοι PCR, όπως έγινε ήδη με την Ελλάδα και την Ιταλία. Η διαθεσιμότητα θεωρείται εξαιρετικά δύσκολη για το 2026 λόγω προκρατήσεων. Το παράθυρο για το 2027 αφορά έως και 20.000 ζώα (4-5 μηνών) με τιμή περίπου €280 ανά κεφαλή.
Ισπανία (Φυλή Assaf). Η ζώνη είναι ελεύθερη νόσων, αλλά η ζήτηση είναι τεράστια. Για το φθινόπωρο του 2026, η αγορά είναι ήδη κλειστή, ωστόσο, γίνονται προσπάθειες για εξασφάλιση 2.000-3.000 ζώων αν η παραγγελία δοθεί άμεσα. Για το 2027, υπάρχει εγγύηση για 10.000 ζώα. Το κόστος υπολογίζεται στα €260-€280 για ζώα 6 μηνών.
Η έρευνα αναδεικνύει το πλοίο ως τη βέλτιστη μέθοδο μεταφοράς. Παρ’ όλο που το ταξίδι διαρκεί 8-9 ημέρες, επιτρέπει τη μεταφορά μεγάλου αριθμού ζώων (περίπου 4.800 ανά δρομολόγιο) με χαμηλότερο κόστος, το οποίο εκτιμάται στις €170.000 – €180.000 από την Ισπανία. Η οδική μεταφορά μέσω Ελλάδας κρίνεται παρακινδυνευμένη λόγω των κρουσμάτων ευλογιάς που αντιμετωπίζει η χώρα.
Παράλληλα, το ΥΓΑΑΠ αναμένει απαντήσεις από Ιταλία (Σαρδηνία), καθώς και για άλλες αυτόχθονες ισπανικές φυλές για να διευρύνει τις επιλογές των Κυπρίων παραγωγών.
Σημαντική είναι η διευκρίνιση από το Τμήμα Γεωργίας ότι εφόσον τα ζώα εκτρέφονται στην Κύπρο, το γάλα τους μπορεί να χρησιμοποιείται κανονικά για την παραγωγή χαλλουμιού ΠΟΠ, διασφαλίζοντας έτσι τη βιωσιμότητα της βιομηχανίας.
Σε τρία στάδια οι αποζημιώσεις
Η κυβερνητική στρατηγική ξεδιπλώνεται σε τρία στάδια, διασφαλίζοντας τη ρευστότητα αλλά και το μέλλον των παραγωγών:
Άμεση οικονομική βοήθεια (προκαταβολή): Αποφασίστηκε προκαταβολή έως και €50.000 ανά μονάδα. Οι πληρωμές αναμένεται να αρχίσουν εντός της επόμενης εβδομάδας. Τα ποσά ορίστηκαν στα €20 ανά αιγοπρόβατο και €100 ανά αγελάδα που θανατώνεται, με βάση τις πρώτες 16 εκθέσεις θανάτωσης.
Αποζημίωση για σανούς, ζωοτροφές και ζωικά προϊόντα: Εντός Απριλίου ξεκινά η πλήρης αποζημίωση για σανούς, ζωοτροφές (χονδροειδείς και συμπυκνωμένες) και γάλα που καταστράφηκε. Η προτεραιότητα θα δοθεί με βάση τη σειρά θανάτωσης στις μολυσμένες μονάδες.
Αναπλήρωση εισοδήματος: Για διάστημα 12 μηνών, οι κτηνοτρόφοι που θα επαναδραστηριοποιηθούν θα λαμβάνουν ενίσχυση για την απώλεια εισοδήματος. Ο υπολογισμός θα είναι εξατομικευμένος, βασισμένος σε φορολογικές δηλώσεις και παραδόσεις γάλακτος. Για μικρούς παραγωγούς (κάτω από 100 ζώα), θα εφαρμοστεί απλοποιημένη διαδικασία με βάση τον μέσο όρο της αγοράς.
Ζώα αντί μετρητών: Το υπουργείο Γεωργίας αναγνωρίζει ότι η έλλειψη ζώων στην αγορά είναι το μεγαλύτερο εμπόδιο. Έτσι, προσφέρει στους κτηνοτρόφους την επιλογή αντί χρημάτων, να λάβουν ζωντανά ζώα υψηλής παραγωγικότητας.
Σωσίβιο και στους χοιροτρόφους
Παρ’ όλο που η χοιροτροφία δεν επλήγη άμεσα από τη νόσο, ο αποκλεισμός των εξαγωγών (1.000 σφάγια εβδομαδιαίως) δημιούργησε ασφυξία. Στα σχέδια θα μπορούν συμμετάσχουν χοιροτρόφοι από όλη την Κύπρο από τη στιγμή που οι περιορισμοί στη χοιροτροφία που έχουν τεθεί από την Κομισιόν μέχρι την 1η Μαΐου 2026 έχουν να κάνουν τόσο με τις μονάδες που βρίσκονται σε ζώνες περιορισμών, όσο και στην υπόλοιπη Κύπρο.
Το υπουργείο Γεωργίας μελετά την άμεση ενίσχυση (de minimis) €54 ανά χοίρο (80-120 κιλά) για την απώλεια εισοδήματος, την ιδιωτική αποθεματοποίηση με κάλυψη εξόδων ψυκτικών χώρων για αποθήκευση κρέατος και αραίωση πληθυσμού με τη σφαγή και απόσυρση μικρών χοιριδίων (έως 20 κιλά) για να αποσυμφορηθεί η αγορά.
Τα μέτρα που εξετάζονται για στήριξη της χοιροτροφίας είναι τα πιο κάτω:
>> Αποστολή επιστολής στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή για ενεργοποίηση του μέτρου για ιδιωτική αποθεματοποίηση.
>> Οικονομική ενίσχυση σε κτηνοτρόφους που δεν έχουν επηρεαστεί άμεσα από την ασθένεια, δηλαδή μονάδων με υγιή ζώα, αλλά των οποίων η εμπορική δραστηριότητα έχει αποδεδειγμένα περιοριστεί λόγω της γεωγραφικής τους θέσης εντός ζώνης προστασίας ή επιτήρησης.
>> Ερώτημα προς την Έφορο Ελέγχου Κρατικών Ενισχύσεων να εξετάσει αίτημα που τέθηκε από τους χοιροτρόφους για εφαρμογή απαλλακτικού κανονισμού για εφαρμογή προγράμματος θανάτωσης και καταστροφής μικρών χοιριδίων, μέχρι 20 κιλά, ώστε να βγουν από την παραγωγική διαδικασία
>> Παραχώρηση de minimis για απώλεια εισοδήματος για ενίσχυση χοιροτρόφων λόγω περιοριστικών μέτρων και απώλεια εξαγωγών. Η πρόταση αφορά την παραχώρηση €54 ανά ζώο που θανατώνεται μεταξύ 80 -120 κιλών.
Το πλάνο δεκαετίας με Σταύρο Μαλά
Στη σύσκεψη της περασμένης Παρασκευής συμμετείχε και ο Σταύρος Μαλάς, ο οποίος ανέλαβε τη συγκρότηση Ειδικής Επιστημονικής Επιτροπής. Η Επιτροπή εντός τριών μηνών θα καταθέσει πρόταση για ένα νέο, ανθεκτικό μοντέλο κτηνοτροφίας σε πλάνο δεκαετίας. Στόχος είναι η αναβάθμιση των μονάδων, ή και η μετακίνηση τους σε άλλες περιοχές για την ενίσχυση της βιοασφάλειας. Στην Επιτροπή θα συμμετέχουν επιστήμονες, κτηνοτρόφοι, εκπρόσωποι του υπουργείου Γεωργίας, του υπουργείου Εσωτερικών και των αγροτικών οργανώσεων.
