Σε κατάσταση διαρκούς επιφυλακής παραμένει η Κύπρος όσον αφορά τα υδατικά της αποθέματα, καθώς η βελτίωση που σημειώθηκε από τις βροχοπτώσεις του πρώτου τετραμήνου του 2026 δεν στάθηκε ικανή να ανατρέψει τη ζοφερή εικόνα της παρατεταμένης ανομβρίας. Τα φράγματα της χώρας παραμένουν κατά τα δύο τρίτα άδεια, αναγκάζοντας το Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων (ΤΑΥ) να τηρήσει μια εξαιρετικά συντηρητική στάση στη διαχείριση των πόρων.
Η κατάσταση στο Ενιαίο Σχέδιο Νοτίου Αγωγού (ΕΣΝΑ), που αποτελεί την ραχοκοκαλιά της υδροδότησης του νησιού, αφού καλύπτει τις ανάγκες όλων των επαρχιών πλην της Πάφου παραμένει κρίσιμη. Η πληρότητα είναι μόλις στο 35%, με την αποθηκευμένη ποσότητα να περιορίζεται στα 66,3 Εκατομμύρια Κυβικά Μέτρα (ΕΚΜ), παρά τη συνολική εισροή ύψους 55,7 ΕΚΜ από την 1η Οκτωβρίου. Σε σύγκριση με την αντίστοιχη περσινή περίοδο η κατάσταση στα φράγματα φέτος είναι πολύ καλύτερη, όπου η πληρότητα ήταν 22,9% ή 43,3 ΕΚΜ και αυτό οφείλεται στις αυξημένες βροχοπτώσεις της περιόδου Ιανουαρίου- Απριλίου 2026. Η χωρητικότητα των φραγμάτων του ΕΣΝΑ ανέρχεται στα 189,5 ΕΚΜ.
Παρά τη βελτίωση, σύμφωνα με το ΤΑΥ, τα φράγματα παραμένουν κατά περίπου 2/3 άδεια, ενώ η ανάκαμψη δεν είναι ομοιόμορφη.
Στο σύνολο των μεγάλων φραγμάτων της Κύπρου, η αποθηκευμένη ποσότητα ανέρχεται στα 114 ΕΚΜ, που αντιστοιχεί με πληρότητα 39,2%, με τη συνολική εισροή της χρονιάς να φτάνει τα 97,8 ΕΚΜ.
Ο μέσος όρος εισροής νερού στα φράγματα ανέρχεται σε 56,5 ΕΚΜ. Η ελάχιστη εισροή καταγράφηκε το 2024 με 8,4 EKM, με τη μέγιστη εισροή να καταγράφεται το 2019 με 185,5 EKM.
Όπως επισημαίνει από το ΤΑΥ, τα συνολικά αποθέματα είναι στο κρίσιμο όριο ασφαλείας του 35%, υπογραμμίζοντας ότι η περαιτέρω μείωση τους αυξάνει τον κίνδυνο λειψυδρίας για τα έτη 2027 και 2028.
Από την ανάλυση των εισροών νερού στα φράγματα και όπως αποτυπώνεται και στις διαχρονικές γραφικές παραστάσεις της αποθηκευμένης ποσότητας από το ΤΑΥ προκύπτει η ύπαρξη ενός επαναλαμβανόμενου υδρολογικού κύκλου περίπου ανά δεκαετία. Εντός του κύκλου αυτού, παρατηρείται συνήθως μια επταετία με χαμηλές εισροές, κατά την οποία τα υδατικά αποθέματα φθίνουν σταδιακά, ακολουθούμενη από δύο έως τρία έτη με αυξημένες εισροές και έντονες διακυμάνσεις γύρω από τη μακροχρόνια στατιστική μέση τιμή. Το ΤΑΥ υπογραμμίζει πως η διαπίστωση αυτή ενισχύει την ανάγκη υιοθέτησης συντηρητικής και προληπτικής διαχείρισης των υδατικών αποθεμάτων, ιδίως σε περιόδους πρόσκαιρης ανάκαμψης, προκειμένου να ενισχύεται η ανθεκτικότητα του συστήματος έναντι μελλοντικών δυσμενών φάσεων του κύκλου.
Το ΤΑΥ, εισηγείται την αυστηρή τήρηση όλων των αποφάσεων και μέτρων που έχουν εγκριθεί από το Υπουργικό Συμβούλιο για τη διαχείριση της λειψυδρίας, με ρητή δέσμευση των Επαρχιακών Οργανισμών Αυτοδιοίκησης (ΕΟΑ) για την εφαρμογή των μέτρων μείωσης των απωλειών τους. Επισημαίνεται από το ΤΑΥ την επίτευξη του στόχου μείωσης της κατανάλωσης ύδρευσης που έχει εγκριθεί από το Υπουργικό Συμβούλιο, ως προϋπόθεση για τη διατήρηση ασφαλών αποθεμάτων. Προς τον σκοπό αυτό, σημειώνει, οι ΕΟΑ καλούνται να ενισχύσουν τους ελέγχους και να αξιοποιήσουν κατάλληλα εργαλεία τιμολόγησης και κινήτρων εξοικονόμησης.
Αύξηση παρουσιάζει η κατανάλωση ύδρευσης αποκλίνοντας σημαντικά από τον στόχο που είχε τεθεί στις αρχές της χρονιάς.
Ενώ ο στόχος που έχει τεθεί είναι η οριζόντια μείωση της κατανάλωσης κατά 10%, τα στοιχεία δείχνουν ότι η συμμόρφωση των επαρχιών κινείται με διαφορετικές ταχύτητες, με ορισμένες περιοχές να καταγράφουν ανησυχητική αύξηση αντί για μείωση.
Συγκεκριμένα, στην Πάφο, η ζήτηση για ύδρευση παρουσιάζει αύξηση 15,8% και στη Λεμεσό 7,8%. Αντίθετα, οι υπόλοιπες επαρχίες (Λευκωσίας, Λάρνακας, και Αμμοχώστου) καταγράφουν μείωση της τάξης του 2,6%.
Σύμφωνα με το ΤΑΥ, εάν η τάση συνεχιστεί απαιτούνται πρόσθετες ποσότητες έως 17 ΕΚΜ, με άμεσο κίνδυνο εξάντλησης αποθεμάτων.
Λειτουργία νέων μονάδων αφαλάτωσης
Η παραγωγή από αφαλατώσεις για το 2026 προβλέπεται να εκτιναχθεί στα 91,1 ΕΚΜ (83 ΕΚΜ στο ΕΣΝΑ και 8,2 στην Πάφο), έναντι 75,6 ΕΚΜ η κατανάλωση πέρσι. Για την επόμενη διετία η συνεισφορά αναμένεται ότι θα αυξηθεί σε 105,1 ΕΚΜ για το ΕΣΝΑ και 8,9 ΕΚΜ για την Πάφο, συνολικά 114 ΕΚΜ ανά έτος, βάσει του προγραμματισμού ένταξης νέων κινητών μονάδων.
Νέες κινητές μονάδες αναμένεται να τεθούν σε λειτουργία εντός του 2026. Ήδη από τον Απρίλιο τέθηκε σε λειτουργία μονάδα στο λιμάνι Λεμεσού, τα ταχυδιυλιστήρια του ποταμού Γαρύλλη αναμένεται να τεθούν σε λειτουργία τον Μάιο, η κινητή μονάδα αφαλάτωσης στην Επισκοπή τον Σεπτέμβριο και του Βασιλικού τον Ιανουάριο, η κάθε μία με δυναμικότητα 10.000 κ.μ. ημερησίως. Η κινητή μονάδα αφαλάτωσης Βασιλικού θα έχει ετήσια παραγωγή 3,3 ΕΚΜ.
Ερωτηματικά προκύπτουν και για την κινητή μονάδα αφαλάτωσης Μονής η οποία έχει τεθεί σε λειτουργία στα μέσα Ιουλίου 2025, με μέγιστη ημερήσια δυναμικότητα 15.000 κ.μ. και προγραμματισμένο ορίζοντα λειτουργίας έως το τέλος του 2026. Ωστόσο, με τα δεδομένα που υπάρχουν σήμερα οι ποσότητες είναι αναγκαίες, τουλάχιστον μέχρι και το 2029 και επομένως αναμένεται να γίνουν διαβουλεύσεις με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα για παραμονή τους.
Η πλωτή μονάδα αφαλάτωσης Γερμασόγειας αναμένεται να τεθεί σε λειτουργία τον Ιανουάριο του 2027, με μέγιστη ημερήσια δυναμικότητα 20.000 κ.μ, ενώ η μονάδα αφαλάτωσης Μαζωτού αναμένεται να τεθεί σε λειτουργία τον Ιανουάριο του 2027, με μέγιστη ημερήσια δυναμικότητα 40.000 κ.μ. Οι ετήσιες ποσότητες έχουν υπολογιστεί σε 6,6 EKM για τη Γερμασόγεια και 13,1 ΕΚΜ για το Μαζωτό, ποσότητες ωστόσο που δεν μπορεί να θεωρούνται δεδομένες.
Παράλληλα, η μόνιμη μονάδα αφαλάτωσης Αγίας Νάπας στην Αγία Θέκλα αναμένεται να τεθεί σε λειτουργία τον Ιανουάριο του 2029, με μέγιστη ημερήσια δυναμικότητα 30.000 κ.μ.
Σημειώνεται ότι η σύμβαση με τον ανάδοχο της μονάδας αφαλάτωσης Δεκέλειας ολοκληρώνεται στις 20 Μαΐου 2027, με το ΤΑΥ να βρίσκεται σε διαδικασία διαπραγμάτευσης για επέκτασή της. Επομένως, οι ποσότητες που υπολογίζονται για το 2027 και το 2028, δεν πρέπει να θεωρούνται δεδομένες, από τη στιγμή που τυχόν μη θετική ολοκλήρωση της διαδικασίας διαπραγμάτευσης ενδέχεται να δημιουργήσει σημαντικά ελλείμματα στο υδατικό ισοζύγιο του ΕΣΝΑ για τα έτη 2027 και 2028.
