Σε τεντωμένοι σχοινί το υδατικό ισοζύγιο: Αναθεωρημένα σχέδια, αγκάθια στις αφαλατώσεις και ο εφιάλτης της λειψυδρίας

Η κυβέρνηση επιχειρεί να αποτρέψει τον κίνδυνο μιας μεσοπρόθεσμης λειψυδρίας, την ίδια ώρα που οι αυξημένες καταναλώσεις και οι δικαστικές ή οικονομικές εμπλοκές σε κρίσιμα έργα υποδομής προκαλούν έντονο πονοκέφαλο στους αρμόδιους φορείς, για διαχείριση του υδατικού προβλήματος. Ο στόχος που τέθηκε από την κυβέρνηση είναι η πλήρης κάλυψη των αναγκών ύδρευσης μέσω αφαλατώσεων μέσα στο 2027, ωστόσο, τα δεδομένα δεν είναι πλέον ενθαρρυντικά εξαιτίας απρόβλεπτων καταστάσεων.

Παρά τη μερική βελτίωση που σημειώθηκε λόγω των βροχοπτώσεων κατά την περίοδο Ιανουαρίου – Ιουνίου 2026, όπου τα συνολικά αποθέματα στα φράγματα ανήλθαν στα 123,2 εκατομμύρια κυβικά μέτρα (ΕΚΜ) με πληρότητα 42,4%, η κατάσταση παραμένει επισφαλής.

Τα φράγματα του Ενιαίου Σχεδίου Νοτίου Αγωγού (ΕΣΝΑ) καταγράφουν πληρότητα μόλις 38,6%, ενώ τα φράγματα της Πάφου βρίσκονται στο 45,5%, ενώ το όριο ασφαλείας που τίθεται για τα μεγάλα υδατικά συστήματα είναι 35%. Σύμφωνα με την ιστορική εμπειρία και τα δεδομένα, οποιαδήποτε περαιτέρω μείωση αυτών των αποθεμάτων θα αύξανε ουσιωδώς τον κίνδυνο λειψυδρίας για τα έτη 2027 και 2028.

Η αρχική απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου τον Ιανουάριο του 2026 προέβλεπε οριζόντια μείωση της κατανάλωσης ύδρευσης κατά 10%. Ωστόσο, τα πραγματικά στοιχεία του πρώτου πενταμήνου διέψευσαν τις προσδοκίες. Η κατανάλωση ύδρευσης στο ΕΣΝΑ παρουσίασε σχεδόν μηδενική μείωση (-0,6%), με τη Λεμεσό να καταγράφει αύξηση +4,5%. Η πιο ανησυχητική εικόνα έρχεται από την επαρχία Πάφου, όπου καταγράφηκε άλμα στην κατανάλωση ύδρευσης της τάξης του +15,3%.

Κάτω από την πίεση των αγροτικών οργανώσεων και λόγω της παράτασης των βροχοπτώσεων μέχρι τον Μάιο, το υπουργείο Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος (ΥΓΑΑΠ) κατέθεσε αναθεωρημένη πρόταση με ένα «Εναλλακτικό Σενάριο» κατανομής, το οποίο εγκρίνει συνολικά 121,7 ΕΚΜ για σκοπούς ύδρευσης και 41,2 ΕΚΜ για άρδευση.

Αγκάθια και καθυστερήσεις στα έργα αφαλάτωσης

Το βάρος της επιβίωσης του υδατικού ισοζυγίου πέφτει σχεδόν εξολοκλήρου στις μονάδες αφαλάτωσης. Από τα 121,7 ΕΚΜ της ύδρευσης, τα 92,8 ΕΚΜ προγραμματίζεται να προέλθουν από αφαλατώσεις. Παρ’ όλα αυτά, ο σχεδιασμός φαίνεται να ανατρέπεται από σοβαρές καθυστερήσεις και ακυρώσεις:

>> Κινητή μονάδα Μαζωτού: Η συνεισφορά της μονάδας αυτής δυναμικότητας 40.000κ.μ./ ημέρα αφαιρέθηκε εντελώς από τις προβλέψεις, παρ’ όλο που αρχικά αναμενόταν να τεθεί σε λειτουργία τον Ιανουάριο του 2027. Η εκκρεμότητα της δικαστικής διαδικασίας μετά από προσφυγή του κοινοτικού συμβουλίου Μαζωτού δημιουργεί άγνωστο ορίζοντα υλοποίησης και πραγματικό κίνδυνο ακύρωσης του έργου.

>> Πλωτή μονάδα Γερμασόγειας: Η μονάδα δυναμικότητας 20.000κ.μ./ ημέρα αφαιρέθηκε πλήρως από το σενάριο κατανομής, καθώς το υπουργείο Οικονομικών ζήτησε την επαναξιολόγηση της κατασκευής της λόγω υψηλού κόστους.

>> Μονάδα Δεκέλειας: Η υφιστάμενη σύμβαση ολοκληρώνεται εντός του 2027, συγκεκριμένα στις 20 Μαΐου. Το Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων (ΤΑΥ) βρίσκεται σε διαπραγματεύσεις για χρονική επέκταση, όμως οι ποσότητες για το 2027 και το 2028 δεν θεωρούνται ακόμη δεσμευμένες, προκαλώντας επιπλέον αβεβαιότητα.

Προβλέψεις υδατικού ισοζυγίου

Οι μελλοντικές προβλέψεις για το υδατικό ισοζύγιο δείχνουν ξεκάθαρα τη στενότητα των πόρων.

• Υδατικό ισοζύγιο ΕΣΝΑ (2024-2028): Για το 2026, οι ανάγκες ύδρευσης του σχεδίου εκτιμώνται στα 102,2 ΕΚΜ, ενώ προβλέπεται να αυξηθούν στα 107,3 ΕΚΜ το 2027 και στα 112,6 ΕΚΜ το 2028. Αντίθετα, τα αποθέματα νερού στα φράγματα στο τέλος του έτους αναμένεται να κατρακυλήσουν από τα 49,4 ΕΚΜ το 2026, στα 38,8 ΕΚΜ το 2027 και μόλις στα 24,9 ΕΚΜ το 2028, με το ποσοστό πληρότητας να περιορίζεται στο εφιαλτικό 13%.

• Υδατικό ισοζύγιο ύδρευσης Πάφου (2024-2028): Στην Πάφο, οι ανάγκες ύδρευσης από 18,9 ΕΚΜ το 2026 προβλέπεται να αγγίξουν τα 19,8 ΕΚΜ το 2027 και τα 20,8 ΕΚΜ το 2028. Τα αποθέματα των φραγμάτων της Πάφου στο τέλος του έτους, από 24,1 ΕΚΜ το 2026, θα μειωθούν σε 18,7 ΕΚΜ το 2027 και θα υποχωρήσουν στα 9,6 ΕΚΜ το 2028, αφήνοντας την πληρότητα στο 13%.

Για να επιτραπεί η πρόσθετη παραχώρηση νερού στην Πάφο, ο ΕΟΑ Πάφου έχει δεσμευτεί να περιορίσει τον ρυθμό αύξησης της ζήτησης ύδρευσης στο 5%-8% για τα επόμενα έτη, αντί του τρέχοντος 15%.

Όλα τα έργα που τρέχουν για απεξάρτηση από τη βροχόπτωση

Μέχρι και το 2021 είχαν κατασκευαστεί από το 1996 πέντε μονάδες αφαλάτωσης. Τα τελευταία δύο χρόνια τέθηκαν σε πλήρη λειτουργία τρεις νέες μονάδες στη Μονή, την Κισσόνεργα και το Λιμάνι Λεμεσού, ενώ επαναλειτούργησε άμεσα η μονάδα στα Κούκλια που είχε καταστραφεί από πυρκαγιά. Στις 10 Ιουνίου τέθηκε σε δοκιμαστική λειτουργία και η τέταρτη κινητή μονάδα στον Γαρύλλη. Παράλληλα, προχωρούν νέες μόνιμες μονάδες αφαλάτωσης σε Ανατολική Λεμεσό, Αγία Νάπα – Αγία Θέκλα, Πόλη Χρυσοχούς και Δεκέλεια, με στόχο να λειτουργήσουν το 2029 με χρήση Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, καλύπτοντας τις ανάγκες μας έως το 2050.

Οι νέες μονάδες που σχεδιάζονται

Στην κατηγορία των υφιστάμενων μονάδων λειτουργούν τέσσερις μεγάλες υποδομές: Της Λάρνακας (60.000κ.μ./ ημ., έναρξη 2015), του Βασιλικού (60.000κ.μ./ ημ., έναρξη 2013) και της Επισκοπής (40.000κ.μ./ ημ., έναρξη 2012). Η μονάδα της Δεκέλειας (60.000κ.μ./ ημ., έναρξη 2007) τελεί υπό διαπραγμάτευση για επέκταση της σύμβασής της, η οποία λήγει το 2027, μέχρι να κτιστεί η νέα μονάδα Δεκέλειας προτεινόμενης δυναμικότητας 80.000κ.μ./ ημ.. Στην Πάφο, η υφιστάμενη μονάδα έχει δυναμικότητα 15.000 + 5.000κ.μ./ ημ., με την πρόσθετη παραγωγή των 5.000κ.μ. να αξιοποιείται μέχρι τον Σεπτέμβριο του 2027 για αναπλήρωση των ποσοτήτων που χάθηκαν λόγω της πυρκαγιάς του Δεκεμβρίου 2024.

Στο επίπεδο των νέων μονάδων, πέραν της Δεκέλειας, σχεδιάζονται μονάδες στην Ανατολική Λεμεσό (60.000κ.μ./ ημ.), στην Αγία Νάπα (30.000κ.μ./ ημ.) και στην Πόλη Χρυσοχούς (10.000κ.μ./ ημ.).

Κινητές μονάδες που αναμένονται και αυτές που έχουν παγώσει

Οι κινητές μονάδες επιστρατεύονται για άμεση ενίσχυση του δικτύου. Σε λειτουργία βρίσκονται η μονάδα της Μονής (15.000κ.μ./ ημ., με ορίζοντα λειτουργίας έως 31/12/2029), της Κισσόνεργας (12.000κ.μ./ ημ., έναρξη 12/2025) και στο Λιμάνι Λεμεσού (10.000κ.μ./ ημ., έναρξη 27/04/2026).

Από εκεί και πέρα, καταγράφονται οι εξής αναμενόμενες εντάξεις:

• Γαρύλλη: 10.000κ.μ./ ημ. (αναμένεται εντός Ιουνίου 2026).

• Επισκοπής: 10.000κ.μ./ ημ. (αναμένεται 09/2026, με διαβουλεύσεις για επέκταση κατά 5.000κ.μ.).

• Βασιλικού: 10.000κ.μ./ ημ. (αναμένεται 10/2026, με έγκριση αύξησης δυναμικότητας έως 20.000κ.μ. από την ΑΗΚ).

Στον αντίποδα, η κινητή μονάδα Μαζωτού (40.000κ.μ./ ημ.) έχει παγώσει λόγω της δικαστικής προσφυγής του κοινοτικού συμβουλίου, ενώ η πλωτή Γερμασόγειας (20.000κ.μ./ ημ.) αφαιρέθηκε οριστικά λόγω κόστους, μετά από παρέμβαση του υπουργείου Οικονομικών.