Αντιμέτωπες με σοβαρούς κινδύνους ρύπανσης που απειλούν άμεσα το περιβάλλον και την οικονομία έρχονται οι ακτές της Δημοκρατίας με επίκεντρο της Λεμεσού. Στο πλαίσιο του φετινού Blue Limassol Forum, ο αναπληρωτής γενικός διευθυντής του υφυπουργείου Ναυτιλίας, δρ. Θεόδουλος Μεσημέρης, παρουσίασε ένα ολοκληρωμένο και αυστηρό κυβερνητικό Σχέδιο Δράσης, στέλνοντας σαφές μήνυμα για άμεση καταστολή των περιβαλλοντικών παραβάσεων.
Όπως τονίστηκε από την υφυπουργό Ναυτιλίας, Μαρίνα Χατζημανώλη, η επιτυχία του όλου εγχειρήματος βασίζεται στη γεφύρωση της σχέσης «ξηράς και θάλασσας». Η Λεμεσός, ως το κορυφαίο ναυτιλιακό κέντρο της Ανατολικής Μεσογείου, καλείται πλέον να αποδείξει στην πράξη ότι η γαλάζια οικονομία μπορεί να συνυπάρξει αρμονικά με την περιβαλλοντική αειφορία.
Με πρωτοβουλία της υφυπουργού Ναυτιλίας και μετά από διαβουλεύσεις με όλους τους εμπλεκόμενους φορείς, το Υπουργικό Συμβούλιο, τον Ιανουάριο του 2024 με σχετική απόφασή του προχώρησε στη σύσταση της Επιτροπής για την Πρόληψη και Αντιμετώπιση της Θαλάσσιας Ρύπανσης, με τη συμμετοχή εκπροσώπων από διάφορους δημόσιους και ακαδημαϊκούς φορείς και με συντονιστή τον γενικό διευθυντή του υφυπουργείου Ναυτιλίας.
Κύριος στόχος της Επιτροπής είναι η διαμόρφωση ενός ολοκληρωμένου σχεδίου δράσης για την ουσιαστική πρόληψη και αντιμετώπιση της θαλάσσιας ρύπανσης στην Κυπριακή Δημοκρατία, στη βάση τεκμηριωμένων συμπερασμάτων που προκύπτουν από συλλογή, ενοποίηση και αξιολόγηση σχετικών δεδομένων, καθώς και από τον συντονισμό των αρμόδιων φορέων.
Πέραν των πιο πάνω, για σκοπούς επιχειρησιακής υποστήριξης και παρακολούθησης του έργου της Επιτροπής, το Υπουργικό Συμβούλιο, τον Φεβρουάριο του 2025, με απόφασή του, ενέκρινε τη σύσταση της Ομάδας Εποπτείας και Συντονισμού Αντιμετώπισης Ρύπανσης (ΟΕΣΑΡ), η οποία προβλέπεται να στελεχωθεί εντός του 2026.
Ειδικότερα, σκοπός της ΟΕΣΑΡ είναι η υποβολή προτάσεων για την καλύτερη εφαρμογή της σχετικής νομοθεσίας, ο εξορθολογισμός υφιστάμενων διαδικασιών, η ανάπτυξη ηλεκτρονικών μέσων και υπηρεσιών τόσο για σκοπούς εποπτείας όσο και για σκοπούς καταγραφής και ανάλυσης δεδομένων, η εξαγωγή ποσοτικών και ποιοτικών συμπερασμάτων η δημοσιοποίηση αποτελεσμάτων / ευρημάτων και η αξιολόγηση της προόδου μέσω μετρήσιμων δεικτών απόδοσης και τέλος ο συντονισμός δράσεων μεταξύ των διαφόρων υπηρεσιών για σκοπούς πρόληψης και εύρεσης συνεργειών. Για την υποστήριξη των εργασιών της ΟΕΣΑΡ θα υπάρξει ανάπτυξη σχετικής ψηφιακής πλατφόρμας, την οποία η Επιτροπή θα αξιοποιήσει για τη συλλογή, ενοποίηση και επεξεργασία σχετικών δεδομένων. Σημειώνεται ότι, η εν λόγω πλατφόρμα αναπτύσσεται στο πλαίσιο του έργου EMMERA, μιας περιφερειακής συνεργασίας μεταξύ Κύπρου, Ελλάδας και Ισραήλ και θα παραχωρηθεί στην Επιτροπή για σκοπούς ενίσχυσης της επιχειρησιακής και στρατηγικής της λειτουργίας.
Ενόψει των πιο πάνω και προς επίτευξη του σκοπού και των επιδιώξεων της Επιτροπής και μετά από διαβουλεύσεις με εμπλεκόμενους φορείς, καταρτίστηκε σχετικό σχέδιο δράσης.
Το εν λόγω σχέδιο παρουσιάστηκε την περασμένη Παρασκευή, από τον αναναπληρωτή γενικό διευθυντή του υφυπουργείου Ναυτιλίας, δρ. Θεόδουλο Μεσημέρη, στο πλαίσιο του φετινού Blue Limassol Forum, το οποίο συνδιοργανώθηκε από τον Δήμο Λεμεσού και το Τμήμα Ναυτιλίας και Εμπορίου του Πανεπιστημίου Frederick και ανακοινώθηκαν οι κυβερνητικές αποφάσεις που στοχεύουν στην εντατικοποίηση της πρόληψης, παρακολούθησης και την άμεση καταστολή της θαλάσσιας ρύπανσης.
Τι περιλαμβάνει το κυβερνητικό σχέδιο
Όπως ανακοινώθηκε το Σχέδιο περιλαμβάνει πρόσθετες κατάλληλες δράσεις για την πρόληψη, παρακολούθηση και αντιμετώπιση της θαλάσσιας ρύπανσης σε δύο χρονικούς ορίζοντες: α) Τις βραχυπρόθεσμες δράσεις, οι οποίες αναμένεται να τεθούν σε εφαρμογή πριν από την τρέχουσα θερινή περίοδο και β) τις μεσοπρόθεσμες δράσεις, με ορίζοντα υλοποίησης έως δεκαοκτώ (18) μήνες.
Συγκεκριμένα, σε ό,τι αφορά τις βραχυπρόθεσμες δράσεις, προγραμματίζονται τα ακόλουθα:
• Δράση 1: Εντατικοποίηση της παρακολούθησης των υδάτων κολύμβησης, με αύξηση της συχνότητας δειγματοληψιών σε δεκαπενθήμερη βάση σε παραλίες με γαλάζια σημαία και σε ευαίσθητες περιοχές, όπως Δερύνεια – Αγία Θέκλα, Μονή – Ακρωτήρι (Lady’s Mile) και Δεκέλεια – Μακένζι, ενώ στις λοιπές περιοχές οι δειγματοληψίες θα πραγματοποιούνται σε μηνιαία βάση. Φορείς υλοποίησης: Τμήμα Περιβάλλοντος, Υγειονομική Υπηρεσία, Γενικό Χημείο του Κράτους και φορείς Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
• Δράση 2: Αγορά εξειδικευμένων υπηρεσιών παρακολούθησης και αντιμετώπισης περιστατικών θαλάσσιας ρύπανσης, σε καθορισμένες ευαίσθητες θαλάσσιες περιοχές συμπεριλαμβανομένου λιμενικών εγκαταστάσεων. Φορείς υλοποίησης: Δήμοι Λεμεσού, Αμαθούντας, Λάρνακας, Παραλιμνίου – Δερύνειας και Αγίας Νάπας. Ταυτόχρονα, σε συνεργασία με τους εμπλεκόμενους φορείς, εξετάζεται η διεύρυνση των περιοχών με σκοπό της ένταξη τους στην εν λόγω δράση.
• Δράση 3: Εντατικοποίηση της επιτήρησης μέσω μη επανδρωμένου αεροσκάφους (drone) σε επιλεγμένες θαλάσσιες περιοχές (Λεμεσό, Ελεύθερη Αμμόχωστο, Πόλη Χρυσοχούς) κατά την περίοδο Ιουλίου – Νοεμβρίου. Φορέας υλοποίησης: Υφυπουργείο Ναυτιλίας σε συνεργασία με άλλους εμπλεκόμενους φορείς.
• Δράση 4: Εγκατάσταση συστημάτων παρακολούθησης (αισθητήρων) σε επιλεγμένες θαλάσσιες περιοχές συμπεριλαμβανομένου λιμενικών εγκαταστάσεων, για την καταγραφή σε πραγματικό χρόνο ενδείξεων ρύπανσης και την άμεση διαβίβαση των σχετικών δεδομένων προς τις αρμόδιες Αρχές μέσω της Επιτροπής. Φορέας υλοποίησης: Υφυπουργείο Ναυτιλίας σε συνεργασία με άλλους εμπλεκόμενους φορείς.
• Δράση 5: Αποκατάσταση προβληματικών περιοχών που ενδεχομένως να αποτελούν κίνδυνο θαλάσσιας ρύπανσης – Υλοποίηση ολοκληρωμένου σχεδίου καθαρισμού και διαχείρισης του οχετού στην περιοχή Ακρωτηρίου (πλησίον λίμνης Μακριάς), με στόχο την αντιμετώπιση εκροών υδάτων με υψηλό μικροβιολογικό φορτίο και την αποτροπή επανάληψης παρόμοιων φαινομένων. Φορέας υλοποίησης: ΕΟΑ Λεμεσού.
• Δράση 6: Υλοποίηση στοχευμένων δράσεων ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης του κοινού σε παράκτιες και λιμενικές περιοχές, σε σχέση με τη θαλάσσια ρύπανση και τις δράσεις της Επιτροπής. Φορείς υλοποίησης: Υφυπουργείο Ναυτιλίας, Αρχή Λιμένων Κύπρου, Τμήμα Αλιείας και Θαλάσσιων Ερευνών, υφυπουργείο Τουρισμού, φορείς Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ΜΚΟ κ.λπ.
• Δράση 7: Εντατικοποίηση των επιθεωρήσεων σε όλες τις δραστηριότητες ή/και εγκαταστάσεις που ενδεχομένως να συνδέονται με υψηλό ρίσκο πρόκλησης θαλάσσιας ρύπανσης. Φορείς υλοποίησης: Υφυπουργείο Ναυτιλίας, Αρχή Λιμένων Κύπρου, Τμήμα Αλιείας και Θαλάσσιων Ερευνών, υφυπουργείο Τουρισμού, Τμήμα Περιβάλλοντος και φορείς Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Μεσοπρόθεσμες δράσεις
Σε ό,τι αφορά τις μεσοπρόθεσμες δράσεις, δρομολογούνται τα ακόλουθα:
>> Πρόσθετες θεσμικές ρυθμίσεις καθώς και καλές πρακτικές προς αποτελεσματική εφαρμογή και επιβολή της κείμενης νομοθεσίας.
>> Αξιοποίηση της τεχνολογίας με σκοπό την αποτροπή περιστατικών θαλάσσιας ρύπανσης ειδικότερα από ακτοπλοϊκά σκάφη καθώς και από θαλάσσιες δραστηριότητες.
>> Διαφοροποίηση και επιβολή αυστηρών ποινών σε όλους όσους ευθύνονται σε περιστατικά θαλάσσιας ρύπανσης.
>> Καταγραφή, διερεύνηση, παρακολούθηση, αντιμετώπιση και ανάλυση όλων των αναφορών για περιστατικά θαλάσσιας μέσω, μεταξύ άλλων, της ανάπτυξης σχετικής ψηφιακής πλατφόρμας
>> Ανάπτυξη κατάλληλων υποδομών παραλαβής και διαχείρισης λυμάτων από ακτοπλοϊκά ή/ και άλλα σκάφη.
>> Διερεύνηση για χαρακτηρισμό πρόσθετων προστατευόμενων θαλάσσιων μεταφορών.
Όπως τονίστηκε από την υφυπουργό Ναυτιλίας, Μαρίνας Χατζημανώλη, συμπεριλαμβανομένου και των άλλων ομιλητών του φόρουμ, η επιτυχία του εγχειρήματος βασίζεται στη γεφύρωση της σχέσης «ξηράς και θάλασσας».
Η Λεμεσός, ως το κορυφαίο ναυτιλιακό και εμπορικό κέντρο της Ανατολικής Μεσογείου, καλείται να αποδείξει ότι η οικονομική ανάπτυξη και η γαλάζια οικονομία μπορούν και πρέπει να συνυπάρξουν αρμονικά με την περιβαλλοντική αειφορία. Το Σχέδιο Δράσης είναι πλέον έτοιμο, η πρόκληση μετατοπίζεται στην αυστηρή και συνεπή εφαρμογή του.
