Συνέντευξη στον Αδάμο Αδάμου
Πολλοί θεωρούν πως η εξ αποστάσεως εργασία καθιερώθηκε πλέον, εξαιτίας της πανδημίας, αρκετοί εργαζόμενοι την προτιμούν, λόγω της ευελιξίας που αυτή προσφέρει, το ίδιο και κάποιοι εργοδότες, λόγω των εξοικονομήσεων που προκύπτουν, που ωφελούν αμφότερες μάλλον τις πλευρές, την εργοδοτική και την εργατική.
Όμως, η τηλεργασία φαίνεται ότι ωφελεί -ξεκάθαρα πλέον- και το περιβάλλον, καθώς αποδεδειγμένα, και μέσω σχετικών ερευνών, προκύπτουν μετρήσιμα οφέλη χάρη στις μειωμένες μετακινήσεις.
Σε αυτό κατέληξε και έρευνα του επίκουρου καθηγητή της Πολυτεχνικής Σχολής του Πανεπιστημίου Frederick, Δρα Πάρι Φωκαΐδη και της ερευνητικής του ομάδας, για τον ρόλο της εξ αποστάσεως εργασίας κατά τη διάρκεια της πανδημίας Covid-19 και τις επιπτώσεις της στην αειφορία των έξυπνων πόλεων.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: Χρόνο έδωσε η Βουλή για το πλαίσιο της τηλεργασίας
Σύμφωνα με τα ευρήματα της εργασίας, που στάθηκε αφορμή για τη συζήτησή μας με τον κ. Φωκαΐδη, μετά και τη γνωστοποίηση ότι η μελέτη τους εδώ και μερικές εβδομάδες είναι το άρθρο με τις περισσότερες προβολές στο έγκυρο επιστημονικό περιοδικό Energy Sources Part A, του εκδοτικού οίκου Taylor and Francis, «δύναται να εξοικονομηθούν τουλάχιστον 4,0 λίτρα καυσίμου μεταφορών και 7,4 κιλά διοξειδίου του άνθρακα ανά ώρα εξ αποστάσεως εργασίας ανά 100 εργαζόμενους για την περίπτωση της Κύπρου».
Μιλώντας στον «Οικονομικό Φιλελεύθερο», ο κ. Φωκαΐδης αναφέρει ακόμα πως η τηλεργασία μπορεί να συμβάλει στη μετάβαση προς τις έξυπνες πόλεις αλλά και σε εξοικονόμηση ενέργειας και στην επίτευξη των στόχων μας για το κλίμα.
Μπορεί η εξ αποστάσεως εργασία να αποτελέσει εργαλείο και για αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής;
Σύμφωνα με ευρήματα δημοσιευμένων επιστημονικών εργασιών, το έτος 2020 αποτέλεσε το ευμενέστερο περιβαλλοντικά έτος των τελευταίων δεκαετιών παγκοσμίως, καθότι σημαντικές δραστηριότητες οι οποίες σχετίζονται με τις παραμέτρους που επιτείνουν την κλιματική αλλαγή, περιορίστηκαν σημαντικά. Συγκεκριμένα, οι αέριες εκπομπές που συντείνουν στην ένταση του φαινομένου του θερμοκηπίου εκτιμάται ότι μειώθηκαν πέραν του 5% για το έτος 2020. Η μεταβολή αυτή οφείλεται κυρίως στον τομέα των μεταφορών, καθότι οι μετακινήσεις κατά τους πρώτους μήνες της πανδημίας του κορωνοιού περιορίστηκαν σημαντικά. Θα πρέπει να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι, στα πλείστα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η ενεργειακή κατανάλωση στον τομέα των μεταφορών είναι η μεγαλύτερη, ακολουθούμενη από την κατανάλωση στον τομέα των κτηρίων. Συνεπώς, είναι πρόδηλο το γεγονός ότι οι αλλαγές που επήλθαν στη συχνότητα και τις αποστάσεις των μετακινήσεων, είχαν σημαντική επίδραση στις αέριες εκπομπές, και στο σύνολο εκείνο των περιβαλλοντικών επιπτώσεων οι οποίες προκαλούν το φαινόμενο της κλιματικής αλλαγής.
Η εξ αποστάσεως εργασία, αν και υφίσταται ως τρόπος εργασίας εδώ και αρκετά χρόνια, καθιερώθηκε σε πολύ μεγάλο βαθμό κατά τη διάρκεια της πανδημίας του κορωνοιού. Η μορφή αυτή εργασίας προϋποθέτει συγκεκριμένες υποδομές, οι οποίες επιτρέπουν στον εργαζόμενο την επαρκή διεκπεραίωση των υποχρεώσεών του από τον χώρο τον οποίο ο ίδιος επιλέγει. Αναλογιζόμενοι το γεγονός ότι στις έξυπνες πόλεις, υποδομές οι οποίες σχετίζονται με την επικοινωνία, την ψηφιοποίηση και την μετάδοση της πληροφορίας είναι ευρέως διαθέσιμες, μπορούμε να αντιληφθούμε ότι η εξ αποστάσεως εργασία αποτελεί ένα από τα χαρακτηριστικά των ευφυών πόλεων. Κύριο χαρακτηριστικό της εξ αποστάσεως εργασίας είναι το γεγονός της μείωσης των μετακινήσεων, καθότι αυτή επιτελείται κυρίως κατ οίκον, ή και σε κοινόχρηστους εργασιακούς χώρους (coworking spaces). Συνεπώς, είναι αυταπόδεικτο το γεγονός ότι με την προώθηση της εξ αποστάσεως εργασίας, οι μετακινήσεις μειώνονται, και συνεπώς οι δυσμενείς επιπτώσεις στο περιβάλλον λόγω θερμοκηπιακών αερίων, περιορίζονται.
Τι δείχνει η μελέτη σας όσον αφορά την Κύπρο;
Η εργασία μας πραγματοποιήθηκε στη βάση πραγματικών δεδομένων, τα οποία προκύπτουν από τους χώρους κατοικίας, αλλά και τη συχνότητα επίσκεψης στον εργασιακό χώρο των καθηγητών της Πολυτεχνικής Σχολής του Πανεπιστημίου Frederick. Αφορμή για την πραγματοποίηση αυτής της εργασίας, αποτέλεσε η παρατήρηση της κατανάλωσης της ηλεκτρικής ενέργειας στην Κύπρο κατά τους πρώτους μήνες της πανδημίας του κορωνοιού και της επιβολής περιοριστικών μέτρων (Άνοιξη 2020), μέσα από μετρήσεις της ημερήσιας κατανάλωσης ενέργειας του Διαχειριστή Συστήματος Μεταφοράς. Συγκεκριμένα, η κατανάλωση κατά την περίοδο αυτή παρουσιάστηκε μειωμένη κατά περίπου 10%, λόγω της παγοποίησης της εμπορικής δραστηριότητας αλλά και του περιορισμού των μετακινήσεων.
Τα ευρήματα της ανάλυσης, η οποία υλοποιήθηκε με την χρήση δόκιμων επιστημονικά εργαλείων, καταδεικνύει το γεγονός ότι η επίδραση της τηλεργασίας στις συνολικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις στους αέριου ρύπους είναι αρκετά σημαντική.
Συγκεκριμένα, η ανάλυση η οποία πραγματοποιήθηκε, κατέληξε σε δείκτες επιπτώσεων που καταδεικνύουν τη συμβολή των μοντέλων εξ αποστάσεως εργασίας στην αντιμετώπιση ενεργειακών και περιβαλλοντικών προκλήσεων για τη μετάβαση των ευρωπαϊκών πόλεων σε έξυπνες ενεργειακές περιοχές. Δύναται να εξοικονομηθούν τουλάχιστον 4,0 λίτρα καυσίμου μεταφορών και 7,4 κιλά διοξειδίου του άνθρακα ανά ώρα εξ αποστάσεως εργασίας ανά 100 εργαζόμενους για την περίπτωση της Κύπρου. Ο δείκτης αυτός προφανώς μπορεί να προσαρμοστεί σε μεγαλύτερη κλίμακα, αναδεικνύοντας τις συνολικές μειώσεις αέριων ρύπων, αλλά και περιορισμού του φαινομένου του θερμοκηπίου. Να αναφέρουμε επίσης ότι η αναγωγή του δείκτη αυτού σε άλλα κράτη μέλη ενδεχομένως να αναδείξει ακόμη μεγαλύτερη επίδραση στο φαινόμενο της κλιματικής αλλαγής, καθότι οι αποστάσεις στην Κύπρο είναι περιορισμένες, και συνεπώς οι επιπτώσεις της τηλεργασίας στην μείωση των εκπομπών μεταφορών είναι σχετικά μικρές.
Μόνο θετικά καταγράφει η μελέτη ή προκύπτουν και αρνητικά αποτελέσματα από την τηλεργασία, όσον αφορά το περιβάλλον ή και τον τρόπο ζωής; Υπάρχουν ανησυχίες, για παράδειγμα, ότι η εξ αποστάσεως εργασία θα διαταράξει περαιτέρω την ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής.
Η εργασία της ερευνητικής μας ομάδας περιορίστηκε στο αντικείμενο της επίδρασης της τηλεργασίας στην κλιματική αλλαγή. Αυτό το οποίο είναι σαφές είναι το γεγονός ότι η εξ αποστάσεως εργασία εντάσσεται στις πρακτικές αειφόρου ανάπτυξης των αστικών κέντρων. Η τηλεργασία συνδέεται με σειρά θετικών χαρακτηριστικών οικονομικής και περιβαλλοντικής φύσης, τα οποία προκύπτουν λόγω της εξάλειψης της ανάγκης μετακίνησης από τον χώρο της κατοικίας προς το χώρο εργασίας. Η εξ αποστάσεως εργασία συμβάλλει στη μετάβαση προς τις έξυπνες πόλεις, καθότι κύριο χαρακτηριστικό στην περίπτωση αυτή είναι η χρήση των ψηφιακών τεχνολογιών για την βελτίωση της αποτελεσματικότητας των διαφόρων υπηρεσιών, προς όφελος πάντα των κατοίκων των αστικών κέντρων και των διαφόρων δραστηριοτήτων τους.
Αυτό το οποίο είναι σημαντικό να αναφερθεί, είναι το γεγονός ότι η δική μας προσέγγιση, αποτελεί συνέχεια επιστημονικής εργασίας την οποία πραγματοποιούμε στην ερευνητικής μας ομάδα, με σκοπό να αναδείξουμε διάφορες πτυχές των έξυπνων πόλεων. Μέσα από την ερευνητική μας εργασία, καταδεικνύεται το γεγονός ότι η τηλεργασία αναμένεται να αποτελέσει ένα από τους βασικούς άξονες ανάπτυξης των έξυπνων πόλεων.
Όσον αφορά θέματα ισορροπίας μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής, αυτά αποτελούν ζητήματα κοινωνικής φύσης, τα οποία θα πρέπει να αναλυθούν. Το βέβαιο είναι ότι η τηλεργασία δεν μπορεί να εφαρμοστεί κατ’ απόλυτο βαθμό για όλες τις θέσεις εργασίας, καθότι θα υπάρχουν πάντα εκείνες οι περιπτώσεις κατά τις οποίες θα απαιτείται η φυσική παρουσία του εργαζόμενου στον εργασιακό του χώρο, αναλόγως της φύσης και των συνθηκών της εργασίας. Σενάρια τα οποία εξετάστηκαν στην δική μας εργασία, αφορούσαν επίσης το καθεστώς της μερικής τηλεργασίας, ή και της εργασίας σε κοινόχρηστους χώρους, σε μικρή ακτίνα από την κατοικία του εργαζόμενου. Συνεπώς, οι εναλλακτικές λύσεις υπάρχουν, στην περίπτωση κατά την οποία εργασίες κοινωνικής προσέγγισης του ζητήματος αναδείξουν την ανάγκη μερικής παρουσίας του εργαζόμενου σε εργασιακό περιβάλλον.
Η απήχηση της έρευνας
Γιατί πιστεύετε ότι η συγκεκριμένη μελέτη/έρευνα είχε τόση απήχηση, όπως φαίνεται από το πλήθος προβολών στο περιοδικό Energy Sources Part A;
Η ανάλυση των τάσεων, αλλά και του ενδιαφέροντος της επιστημονικής κοινότητας είναι ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον αντικείμενο. Αυτό το οποίο έχουμε παρατηρήσει μέσα από την αποδοχή των εργασιών μας, αλλά και το ενδιαφέρον που επιδεικνύεται σε αυτές, είτε μέσα από την αναγνωσιμότητά τους είτε από ετεροαναφορές, είναι το γεγονός ότι θεματικές που σχετίζονται με έξυπνες πόλεις και βιώσιμη ανάπτυξη βρίσκονται στην προμετωπίδα του ακαδημαϊκού ενδιαφέροντος. Η μετάβαση στις έξυπνες πόλεις, αποτελεί ένα γεγονός για το οποίο η παγκόσμια επιστημονική κοινότητα του δομημένου περιβάλλοντος εργάζεται πυρετωδώς. Η διαμόρφωση των συνθηκών, των υποδομών αλλά και του υπόβαθρου, στα πλαίσια των οποίων θα καθιερωθούν οι έξυπνες πόλεις, χρειάζεται ευφυείς, καινοτόμες και δημιουργικές λύσεις για τις οποίες η επιστημονική κοινότητα επιδεικνύει στο παρόν στάδιο συνεχές ενδιαφέρον.
Πέραν της θεματολογίας, κάτι άλλο το οποίο ενδεχομένως κρίθηκε ενδιαφέρον από την επιστημονική κοινότητα για την ευρεία αποδοχή αυτής της εργασίας, αποτελεί η μεθοδολογία την οποία χειριστήκαμε για την ανάλυση του αντικειμένου. Συγκεκριμένα, στα πλαίσια αυτής της εργασίας συνδυάστηκαν τρεις διαφορετικές μέθοδοι, αυτές του μη γραμμικού προγραμματισμού, της ανάλυσης κύκλου ζωής, και των γεωπληροφοριακών συστημάτων.
Η προσέγγιση αυτή εμπεριέχει στοιχεία καινοτομίας, για τα οποία προφανώς η επιστημονική κοινότητα επέδειξε ενδιαφέρον. Παράλληλα, το γεγονός ότι η εργασία μας καταπιάνεται με την ανάλυση περιβαλλοντικών ζητημάτων τα οποία προέκυψαν κατά την περίοδο της πανδημίας, αποτέλεσε σημαντικό παράγοντα για το αυξημένο ενδιαφέρον στην εργασία μας.
Η συνεργασία με τις κρατικές Αρχές
Σας έχουν προσεγγίσει από την κυβέρνηση για τα ευρήματά σας;
Η συνεργασία της ερευνητικής μας ομάδας, αλλά και του Πανεπιστήμιου Frederick, με αρμόδιες κυβερνητικές αρχές στα πλαίσια υλοποίησης δημόσιων συμβάσεων είναι διαρκής. Στο πρόσφατο παρελθόν, έχουμε συνεργαστεί σε σειρά συμβάσεων τόσο με την Υπηρεσία Ενέργειας, όσο και με το Τμήμα Περιβάλλοντος, αλλά και με την Διεύθυνση Μεταφορών του Τμήματος Συγκοινωνιών για θέματα που αφορούν στην εξοικονόμηση ενέργειας, στο αειφόρο δομημένο περιβάλλον αλλά και σε θέματα διαχείρισης αποβλήτων. Το βέβαιο είναι ότι η μετάβαση της Κύπρου στην εποχή της κλιματικής ουδετερότητας και της πράσινης ανάπτυξης, απαιτεί την σύμπραξη τόσο του δημόσιου αλλά και το ευρύτερου δημόσιου με τον ακαδημαϊκό τομέα. Είναι με ιδιαίτερη ικανοποίηση που διαπιστώνουμε ότι η συνέργεια αυτή υπάρχει, και ότι έχουν αναπτυχθεί πολύ ισχυροί δεσμοί μεταξύ της ακαδημαϊκής κοινότητας και των αρμόδιων αρχών.
Όσον αφορά το συγκεκριμένο ζήτημα, το οποίο χειρίστηκε η εργασία μας, στο παρόν στάδιο δεν έχουν γίνει οποιεσδήποτε διαβουλεύσεις με αρμόδιους φορείς. Το βέβαιο είναι ότι όταν θα ληφθούν εκείνες οι πρωτοβουλίες για θεσμοθέτηση της τηλεργασίας ως δόκιμου και μόνιμου τρόπου εργασίας, η ερευνητική μας ομάδα θα δηλώσει παρούσα και θα στηρίξει όπως της ζητηθεί.
Παράλληλα, πρωτοβουλίες όπως αυτή του δικού σας οργανισμού, για προβολή των θεμάτων αυτών, επιτείνουν στη δημιουργία ενός πλαισίου βιώσιμης ανάπτυξης, προς όφελος τόσο της κοινωνίας των πολιτών, αλλά και των επερχόμενων γενεών.
Θα μπορούσε, ναι, να ρυθμιστεί και με νόμο η τηλεργασία
Πώς βλέπετε τις κινήσεις που γίνονται στην Κύπρο για θεσμοθέτηση της τηλεργασίας; Θεωρείτε ότι πρέπει να υπάρξει νομοθεσία προς αυτήν την κατεύθυνση ή πρέπει η ρύθμιση να αφορά επιλογές κάθε εργοδότη ή επιχείρησης ξεχωριστά;
Το θέμα της τηλεργασίας στην Κύπρο και της προώθησής της, θα μπορούσε να προσεγγιστεί από διαφορετικές σκοπιές. Μια προσέγγιση είναι αυτή την οποία ανέδειξε η δική μας εργασία, της εξοικονόμησης δηλαδή ενέργειας στον τομέα των μεταφορών.
Ενόψει της υλοποίησης του Σχεδίου Δράσης για την Ενέργεια και το Κλίμα, το οποίο η κυπριακή δημοκρατία έχει υιοθετήσει, στα πλαίσια των συμβατικών της υποχρεώσεων έναντι της Ευρωπαϊκής Ένωσης για εφαρμογή συναφούς οδηγίας, η τηλεργασία θα μπορούσε κάλλιστα να θεσμοθετηθεί, ως δόκιμο μέσω εξοικονόμησης ενέργειας στον τομέα των μεταφορών.
Είναι σημαντικό να αναφέρουμε το γεγονός ότι οι μεταφορές είναι ο κύριος καταναλωτής ενέργειας σήμερα στην Κύπρο, με το μεγαλύτερο ποσοστό της εισαγόμενης ενέργειας στο νησί μας να χρησιμοποιείται στον συγκεκριμένο τομέα. Συνεπώς, πολιτικές οι οποίες δύναται να τεκμηριώσουν αποδεδειγμένα την εξοικονόμηση ενέργειας στον συγκεκριμένο τομέα, μπορούν να θεσμοθετηθούν με μετρήσιμους και συγκεκριμένους ποσοτικούς στόχους στην αναθεώρηση ή και σε επόμενα σχέδια για την ενέργεια και το κλίμα. Σε αυτά τα πλαίσια, δημιουργία και στήριξη καθεστώτων μερικής ή και πλήρους τηλεργασίας θα μπορούσαν να εξεταστούν στα πλαίσια του σχεδίου ανάκαμψης και ανθεκτικότητας της κυπριακής οικονομίας 2021-2026, όπου ο τομέας των μεταφορών αποτελεί ένα από τους 3 τομείς που εξετάζονται και για τον οποίο υιοθετούνται μέτρα, με στόχο την βιώσιμη ανάπτυξη.
