Ο ιδιόμορφος, απρόβλεπτος χαρακτήρας του Ντόναλντ Τραμπ και το «America First», με το οποίο χαράσσει την εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ, τον φέρνουν συχνά αντιμέτωπο με πολλούς ηγέτες, οι χώρες των οποίων θεωρούνται παραδοσιακοί σύμμαχοι της Ουάσινγκτον.
Περισσότερο από κάθε άλλον αρχηγό κράτους, εκείνος που φαίνεται να κινείται σε τροχιά μετωπικής σύγκρουσης με τον πρόεδρο των ΗΠΑ, είναι ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν. Και αυτό, καθώς την ώρα που ο ένοικος των Ηλυσίων Πεδίων επιχειρεί να κρατήσει ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας με τον Λευκό Οίκο, ο πλανητάρχης επιλέγει να τον ταπεινώνει δημοσίως και… ποικιλοτρόπως: πότε με το να μιμείται την προφορά και τις κινήσεις του, άλλοτε με το ν’ απειλεί να επιβάλει δασμούς 200% στα γαλλικά κρασιά και σαμπάνιες και, πλέον, ακόμα και για τα… γυαλιά ηλίου του, όπως έκανε νωρίτερα σήμερα στο Νταβός.
Κατά τον Τραμπ, άλλωστε, τα όσα κάνει ή λέει ο Μακρόν ελάχιστη σημασία έχουν, καθώς, όπως προβλέπει, ο Γάλλος ομόλογός του θα αποχωρήσει σύντομα από την εξουσία. Πώς απαντά ο Γάλλος πρόεδρος; Με… γαλλικό χιούμορ. «Είναι μια εποχή ειρήνης, σταθερότητας και προβλεψιμότητας» δήλωσε στην έναρξη του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ στο Νταβός, προκαλώντας γέλια στο ακροατήριο.
Ο τόνος της ομιλίας του, ωστόσο, άλλαξε γρήγορα. Ο Γάλλος πρόεδρος περιέγραψε έναν κόσμο χωρίς κανόνες και μια Ευρώπη που οφείλει να επαναπροσδιορίσει τον ρόλο της. «Η αποδοχή μιας νέας αποικιοκρατικής προσέγγισης δεν έχει κανένα νόημα» τόνισε, δείχνοντας ευθέως προς τις αμερικανικές κινήσεις. Για τον Μακρόν, η προσπάθεια του Τραμπ να αποκτήσει έλεγχο της Γροιλανδίας αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της αναδυόμενης πολιτικής ισχύος.
Για τον λόγο αυτό, ο τόνος της γαλλικής εξωτερικής πολιτικής συντονίζεται με την επιθετική ρητορική της Ουάσινγκτον. Στο πρόσφατο, πρωτοχρονιάτικο μήνυμά του προς τις Ένοπλες Δυνάμεις, από την αεροπορική βάση του Ιστρ, ο Μακρόν χρησιμοποίησε πολεμική γλώσσα: «Για να παραμείνεις ελεύθερος, πρέπει να σε φοβούνται. Και για να σε φοβούνται, πρέπει να είσαι ισχυρός».
Η χειραψία και η διπλωματία της γοητείας
Όταν ο Τραμπ υποδέχθηκε τον νεοεκλεγέντα τότε Μακρόν στον Λευκό Οίκο, τον Μάιο του 2017, ο Γάλλος πρόεδρος έστειλε εξ αρχής μήνυμα ισχύος. Πολιτικός πρωτοεμφανιζόμενος τότε, άντεξε για σχεδόν ένα λεπτό τη διαβόητα κυριαρχική χειραψία του Τραμπ.
Το μήνυμα ήταν σαφές: ο Γάλλος πρόεδρος δεν προτίθεται να εκφοβιστεί από έναν Αμερικανό ηγέτη που συγχέει τον σεβασμό με την επιβολή. Επιδίωξε ισότιμη σχέση, όχι υποτέλεια. Στο Παρίσι κυριαρχούσε η πεποίθηση ότι ο Τραμπ ανταποκρίνεται μόνο στη «δύναμη».
Ταυτόχρονα, ο Μακρόν πόνταρε στη ματαιοδοξία και την… αγάπη του Τραμπ προς την κολακεία και με διαρκείς διπλωματικές κινήσεις… αβρότητας, του έστελνε μήνυμα πως, παρά τις διαφορές, η Γαλλία επιθυμεί να διατηρήσει στενούς δεσμούς με τον σύμμαχό της. Ο Μακρόν επένδυσε ακόμα και στη διπλωματική φιλοξενία, προσπαθώντας να πείσει τον Τραμπ να συνεργαστεί διεθνώς, με τη Γαλλία στον ρόλο του διαμεσολαβητή.
Η ισορροπία αυτή άρχισε να διαλύεται, όταν οι διαφορές σε κομβικά ζητήματα εξωτερικής πολιτικής έγιναν αγεφύρωτες. Η Ουκρανία, ο ρόλος του ΝΑΤΟ, η στάση απέναντι στη Ρωσία και η ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία ανέδειξαν δύο εντελώς διαφορετικές φιλοσοφίες. Ο Τραμπ επέλεξε τη ρητορική της «ταχείας λύσης» και των διμερών παζαριών, ενώ ο Μακρόν επέμεινε στη θεσμική προσέγγιση και στην ανάγκη διασφάλισης της ευρωπαϊκής ασφάλειας.
Η ένταση πέρασε σύντομα από το επίπεδο των δηλώσεων στο πεδίο των οικονομικών πιέσεων. Οι απειλές για δυσβάσταχτους δασμούς σε ευρωπαϊκά προϊόντα, με αιχμή τα γαλλικά κρασιά και τις σαμπάνιες, έδωσαν στην αντιπαράθεση χαρακτήρα εμπορικού πολέμου. Στο Παρίσι, οι κινήσεις αυτές εκλήφθηκαν ως ωμός εκβιασμός, ενώ ο Μακρόν άρχισε να μιλά ανοιχτά για «νόμο του ισχυρού» και για μια αμερικανική πολιτική, που απομακρύνεται από τους παραδοσιακούς συμμάχους της.
Τα «επεισόδια» που ξεφεύγουν από τα συνηθισμένα
Το τελευταίο διάστημα, η κόντρα έχει αποκτήσει και στοιχεία προσωπικής ειρωνείας, σπάνια για τις σχέσεις δύο ηγετών τέτοιου βεληνεκούς. Σε δημόσια εμφάνιση, ο Ντόναλντ Τραμπ σχολίασε ειρωνικά τα γυαλιά ηλίου, τύπου «aviator» που φορούσε ο Εμανουέλ Μακρόν, αφήνοντας υπονοούμενα για «επικοινωνιακό στιλ» και «θεατρικότητα», ενώ το ίδιο έκανε και στο Νταβός, διερωτώμενος τι έχει συμβεί και φορά τα γυαλιά ο Γάλλος ομόλογός του -τον οποίο αποκάλεσε περιπαικτικά «σκληρό», αλλά όταν δεν είναι μπροστά ο ίδιος ο Τραμπ…
Το κλίμα, δε, επιβαρύνθηκε ακόμη περισσότερο, όταν ο Τραμπ περιέγραψε τις φαρμακευτικές διαπραγματεύσεις με τον Μακρόν κατά τη διάρκεια της ομιλίας του στο Νταβός, υποστηρίζοντας ότι χρειάστηκε περίπου τρία λεπτά για να πείσει τις χώρες να αντιστρέψουν τον διπλασιασμό των επιβαρύνσεων στα συνταγογραφούμενα φάρμακα αμερικανικής προέλευσης, ενώ εξιστόρησε πώς κατακεραύνωσε τον Γάλλο ηγέτη. «Εμανουέλ, εκμεταλλεύεσαι τις Ηνωμένες Πολιτείες τα τελευταία 30 χρόνια» υποστήριξε ο Τραμπ ότι είπε στον Μακρόν.
Το Ελιζέ ωστόσο απάντησε, με ανάρτηση στο X, για τον τρόπο με τον οποίο χλεύασε ο Ντόναλντ Τραμπ τον Εμανουέλ Μακρόν από το βήμα του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ για τις αυξήσεις στις τιμές των φαρμάκων στη Γαλλία. Το γαλλικό προεδρικό μέγαρο υπογράμμισε πως ο Αμερικανός πρόεδρος είπε ψέματα αναφορικά με τις τιμές των φαρμάκων στη Γαλλία και τις αυξήσεις που υποτίθεται πως δέχθηκε να κάνει ο Μακρόν στην εγχώρια αγορά.
«Δεν καθορίζει αυτός (ο Μακρόν) τις τιμές τους. Αυτές ρυθμίζονται από την κοινωνική ασφάλιση. Για την ιστορία, έχουν παραμείνει σταθερές. Όποιος έχει πατήσει ποτέ το πόδι του σε γαλλικό φαρμακείο το γνωρίζει αυτό» ανέφερε η ανακοίνωση της γαλλικής προεδρίας.
Είχε προηγηθεί η δημοσίευση, από τον Τραμπ, ιδιωτικών μηνυμάτων του Μακρόν, νωρίτερα αυτή την εβδομάδα. Στα κείμενα που διέρρευσαν, ο Γάλλος ηγέτης, ο οποίος απευθυνόταν στον Τραμπ ως «φίλε μου, Ντόναλντ», αμφισβήτησε τη στρατηγική του Αμερικανού προέδρου για τη Γροιλανδία, λέγοντας ότι «δεν την καταλαβαίνει» και πρότεινε να φιλοξενηθεί μια διευρυμένη σύνοδος κορυφής της G7 στο Παρίσι την Πέμπτη, στην οποία θα συμμετείχαν και Ρώσοι αξιωματούχοι.
Στη Γαλλία, η ενέργεια αυτή χαρακτηρίστηκε «παραβίαση της πολιτικής εμπιστοσύνης», ενώ Ευρωπαίοι αξιωματούχοι εξέφρασαν προβληματισμό για το προηγούμενο που δημιουργείται.
Πίσω από τις προσωπικές αιχμές και τα επεισόδια που τραβούν τα φώτα της δημοσιότητας, η αντιπαράθεση Τραμπ – Μακρόν αποτυπώνει μια βαθύτερη ρήξη: τη δυσκολία συνεννόησης ανάμεσα σε μια Αμερική που επαναπροσδιορίζει επιθετικά τον ρόλο της και μια Ευρώπη που αναζητά μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία.
Το ερώτημα που μένει ανοιχτό είναι αν η κόντρα θα παραμείνει στο επίπεδο της ρητορικής και των συμβολικών συγκρούσεων ή αν θα εξελιχθεί σε παράγοντα, που θα επηρεάσει ουσιαστικά τις σχέσεις ΗΠΑ – Ευρωπαϊκής Ένωσης το αμέσως επόμενο, κρίσιμο διάστημα…
