Παρά την εύθραυστη εκεχειρία που ισχύει από τις 8 Απριλίου, οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν εξακολουθούν να βρίσκονται σε μια επικίνδυνη ισορροπία.
Οι συνομιλίες συνεχίζονται μέσω διαμεσολαβητών, όμως η πραγματικότητα στο πεδίο παραμένει διαφορετική: οι στρατιωτικές εντάσεις δεν έχουν εξαφανιστεί και κανένα από τα δύο στρατόπεδα δεν δείχνει διατεθειμένο να κάνει ουσιαστικές παραχωρήσεις.
Όπως επισημαίνει σε ανάλυσή του ο διεθνής συντάκτης του BBC, Τζέρεμι Μπόουεν, ο Ντόναλντ Τραμπ βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπος με ένα πρόβλημα που ο ίδιος συνέβαλε να δημιουργηθεί. Χρειάζεται να τερματίσει τη σύγκρουση, αλλά το Ιράν δεν δείχνει καμία διάθεση να διευκολύνει την έξοδό του.
Μια εκεχειρία χωρίς ειρήνη
Οι ΗΠΑ διατηρούν ισχυρές ναυτικές και αεροπορικές δυνάμεις σε απόσταση πλήγματος από το Ιράν, επιδιώκοντας να κρατήσουν πίεση στην Τεχεράνη και να την αναγκάσουν σε υποχωρήσεις.
Από την άλλη πλευρά, το ιρανικό καθεστώς χρησιμοποιεί την περίοδο της εκεχειρίας για να ανασυντάξει τις δυνάμεις του και να αποκαταστήσει ζημιές που προκάλεσαν οι αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις.
Σύμφωνα με τον Μπόουεν, η κατάσταση είναι εξαιρετικά εύθραυστη, καθώς οποιοδήποτε λάθος ή λανθασμένη εκτίμηση μπορεί να οδηγήσει σε νέα κλιμάκωση.
Το πρώτο βήμα για μια ευρύτερη συμφωνία θα ήταν η διατήρηση της εκεχειρίας και η συμφωνία σε ένα πλαίσιο μελλοντικών διαπραγματεύσεων. Ακόμη και αυτό όμως αποδεικνύεται ιδιαίτερα δύσκολο.
Ο παράγοντας Νετανιάχου
Η κατάσταση περιπλέκεται ακόμη περισσότερο από τη στάση του Ισραήλ.
Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου δεν έκρυψε ποτέ τη δυσπιστία του απέναντι σε οποιαδήποτε προσέγγιση μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης. Όπως σημειώνει το BBC, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός θεωρεί ότι κάθε συμφωνία με το Ιράν είναι εκ προοιμίου προβληματική.
Η προειδοποίηση του Ισραήλ ότι οι επιχειρήσεις στον Λίβανο μπορεί να επεκταθούν ξανά περιορίζει ακόμη περισσότερο τα περιθώρια ελιγμών του Λευκού Οίκου.
Η Τεχεράνη έχει ήδη καταστήσει σαφές ότι μια ευρύτερη συμφωνία με τις ΗΠΑ θα πρέπει να περιλαμβάνει και τον τερματισμό των ισραηλινών επιχειρήσεων στην περιοχή.
Τα Στενά του Ορμούζ και ο κίνδυνος για την παγκόσμια οικονομία
Καθοριστικό στοιχείο στις διαπραγματεύσεις παραμένουν τα Στενά του Ορμούζ.
Η Τεχεράνη το έκλεισε μετά τις αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις του Φεβρουαρίου και, όπως εξηγεί ο Μπόουεν, είναι απίθανο να το ανοίξει ξανά χωρίς σημαντικά ανταλλάγματα.
Πιθανές παραχωρήσεις θα μπορούσαν να είναι η χαλάρωση των κυρώσεων ή η αποδέσμευση παγωμένων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων.
Το πρόβλημα είναι ότι η συνέχιση του αποκλεισμού έχει σοβαρές επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία. Μέσω του Στενού του Ορμούζ περνούσε περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου και φυσικού αερίου. Παρά τις εναλλακτικές διαδρομές που έχουν ενεργοποιήσει χώρες όπως η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, η παγκόσμια αγορά εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σημαντικές απώλειες στην προσφορά ενέργειας.
Για τον Αμερικανό πρόεδρο, η επαναλειτουργία του θαλάσσιου διαδρόμου αποτελεί επείγουσα ανάγκη. Αν και οι ΗΠΑ δεν εξαρτώνται πλέον άμεσα από το πετρέλαιο του Κόλπου, οι τιμές των καυσίμων επηρεάζονται από τις διεθνείς αγορές και οποιαδήποτε παρατεταμένη αναταραχή έχει πολιτικό κόστος.
Ο Τραμπ σε αδιέξοδο
Κατά τον Μπόουεν, ο Τραμπ βρίσκεται παγιδευμένος ανάμεσα σε αντικρουόμενες πιέσεις.
Από τη μία χρειάζεται μια συμφωνία που θα επιτρέψει να τερματιστεί μια εξαιρετικά αντιδημοφιλής σύγκρουση στο εσωτερικό των ΗΠΑ. Από την άλλη, οι παραχωρήσεις που ζητά η Τεχεράνη συναντούν έντονες αντιδράσεις από τα πιο σκληροπυρηνικά στελέχη του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος.
Παράλληλα, ο ίδιος δεν θέλει να κατηγορηθεί ότι καταλήγει σε μια συμφωνία παρόμοια με εκείνη που είχε επιτύχει ο Μπαράκ Ομπάμα το 2015 για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, την οποία είχε καταγγείλει και αργότερα εγκατέλειψε.
Υποτίμησαν την αντοχή του ιρανικού καθεστώτος
Το βασικό συμπέρασμα της ανάλυσης είναι ότι η Ουάσιγκτον και το Ισραήλ υποτίμησαν την αντοχή του ιρανικού καθεστώτος. Θεώρησαν ότι η στρατιωτική ισχύς θα αρκούσε για να το λυγίσει ή ακόμη και να το αποσταθεροποιήσει.
Το καθεστώς της Τεχεράνης έχει επιβιώσει σχεδόν μισό αιώνα πολέμων, κυρώσεων και διεθνούς απομόνωσης. Και σήμερα, σύμφωνα με το BBC, εξακολουθεί να πιστεύει ότι δίνει μάχη για την ίδια του την επιβίωση.
Αυτό ακριβώς είναι που κάνει την έξοδο από την κρίση τόσο δύσκολη — όχι μόνο για τον Ντόναλντ Τραμπ και το Ισραήλ, αλλά και για την παγκόσμια οικονομία.
