Ως ηλεκτρολόγος μηχανικός που παρακολουθώ τεχνοκρατικά το ηλεκτρικό σύστημα της Κύπρου για δεκαετίες, δεν γράφω για να τρομάξω. Γράφω γιατί βλέπω καθαρά.
Η πρόσφατη επίθεση με «drone» στην στρατιωτική βάση του Ακρωτηρίου υπενθύμισε έντονα πόσο ενεργειακά ευάλωτη είναι η Κύπρος. Ένα παρόμοιο «drone», έστω και κατά λάθος, θα μπορούσε να είχε κτυπήσει τον ΗΣ Βασιλικού, μόλις λίγα χιλιόμετρα μακριά. Σε ένα μικρό, απομονωμένο νησί, χωρίς διασυνδέσεις, αυτό δεν θα ήταν απλώς μια «μικρή ζημιά». Θα ήταν καταστροφή.
Η αποκατάσταση ενός μεγάλου σταθμού παραγωγής δεν γίνεται σε μέρες ή εβδομάδες. Χρειάζονται μήνες -πολύπλοκες επισκευές, ειδικά ανταλλακτικά, αυστηροί έλεγχοι ασφαλείας και ούτω καθεξής. Μέχρι τότε, η Κύπρος θα ζούσε σε σκοτάδι: νοσοκομεία και αεροδρόμια χωρίς ρεύμα, υδροδότηση σταματημένη, τουρισμός μηδενισμένος και οικονομία υπό κατάρρευση. Δεν είναι φαντασία. Είναι το πραγματικό σενάριο που δεν μπορεί πλέον να κρύβεται κάτω από το χαλί.
Το 2011 στο Μαρί ήταν προειδοποίηση
Θυμάμαι σαν χθες την έκρηξη στο Μαρί το 2011. Κατέστρεψε την παραγωγή στον ηλεκτροπαραγωγό σταθμό (ΗΣ) Βασιλικού. Η μόνη σωτηρία ήταν ο ΗΣ Δεκέλειας -ο δεύτερος πυλώνας με μονάδες βάσης, που κράτησε το ηλεκτρικό σύστημα όρθιο και απέτρεψε το γενικευμένο μπλακάουτ. Εκείνο το μάθημα έπρεπε να μας είχε διδάξει: «Ποτέ όλα τα αυγά σε ένα καλάθι». Αντίθετα, σήμερα το αγνοούμε επιδεικτικά. Ο ΗΣ Δεκέλειας, αντί να ενισχύεται με μονάδες βάσης, μετατρέπεται σε εφεδρεία.
Ο ΗΣ Δεκέλειας θυσιάζεται για αποσπασματικές λύσεις
Η Αρχή Ηλεκτρισμού Κύπρου, με άδεια της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας Κύπρου, προχωρά στην εγκατάσταση 2-3 αεριοστροβίλων ανοικτού κύκλου (80-120 MW) για να αντικαταστήσουν τους έξι παλιούς ατμοστρόβιλους (360 MW), για τους οποίους λήγει η παρέκκλιση της Ευρωπαϊκής Ένωσης το 2029.
Αυτή η απόφαση το λιγότερο με απογοητεύει. Ένας σταθμός βάσης -που εξασφαλίζει συνεχή ισορροπία παραγωγής και ευστάθεια στο ηλεκτρικό σύστημα- μετατρέπεται σε απλή εφεδρεία, που θα λειτουργεί μόνο σε περίπτωση ανάγκης.
Ο ΗΣ Δεκέλειας χάνει 360 MW μονάδες βάσης και «ενισχύεται» με 80-120 MW μονάδες εφεδρείας. Αυτό δεν είναι αναβάθμιση. Είναι υποβάθμιση και ακύρωση του σταθμού ως δεύτερου πυλώνα κεντρικής τροφοδότησης.
Οι αεριοστρόβιλοι δεν σώζουν – Επιβαρύνουν
Οι αεριοστρόβιλοι ανοικτού κύκλου είναι για αιχμές και έκτακτες ανάγκες και όχι για λειτουργία ως μονάδες βάσης. Η απόδοσή τους σπάνια ξεπερνά το 35%. Αποτέλεσμα; Καίμε περισσότερο καύσιμο, εκπέμπουμε περισσότερους ρύπους, πληρώνουμε ακριβότερο ρεύμα και δεν εξασφαλίζουμε την ασφάλεια εφοδιασμού στον ηλεκτρισμό.
Το προσχέδιο του Δεκαετούς Προγράμματος Ανάπτυξης Συστήματος Μεταφοράς 2026-2035 του Διαχειριστή Συστήματος Μεταφοράς Κύπρου είναι ξεκάθαρο. Για το 2030 παρουσιάζει την περιοχή του Βασιλικoύ να ενισχύεται με 420 MW μονάδες βάσης και τον ΗΣ Δεκέλειας με μόνο 80 MW μονάδες αιχμής.
Η πολιτεία εγκλωβίστηκε στον ΗΣ Βασιλικού, επειδή πόνταρε υπερβολικά στην ασφάλεια εφοδιασμού που θα παρείχε ο «Great Sea Interconnector» και στην έλευση του φυσικού αερίου.
Πίστεψε ότι η λειτουργία της διασύνδεσης, σε συνδυασμό με την έλευση του φυσικού αερίου, θα εξασφάλιζε ασφάλεια εφοδιασμού και χαμηλό κόστος στον ηλεκτρισμό. Σήμερα όμως και τα δύο μεγαλεπήβολα έργα είναι σε αβεβαιότητα και βαθιά καθυστερημένα.
Η Κύπρος είναι πλέον εκτεθειμένη: όπως βαίνουν τα πράγματα, μετά την απόσυρση των ατμοστροβίλων του ΗΣ Δεκέλειας το 2029, η συμβατική παραγωγή θα εξαρτάται σχεδόν αποκλειστικά από τον ΗΣ Βασιλικού. Σε ένα μικρό και απομονωμένο σύστημα χωρίς διασυνδέσεις, αυτή η στρατηγική είναι εξαιρετικά επικίνδυνη.
Και εμείς πληρώνουμε
Αντί για μακροπρόθεσμο στρατηγικό σχεδιασμό στην ηλεκτροπαραγωγή, η πολιτεία τρέχει αποσπασματικά να καλύψει την ανεπάρκεια στον ηλεκτρισμό.
Η εγκατάσταση 2-3 αεριοστρόβιλων στον ΗΣ Δεκέλειας είναι η κλασική «πρόχειρη» λύση: γρήγορη εγκατάσταση για να μην υπάρξουν κενά στην επάρκεια ηλεκτρισμού, αλλά χωρίς να αγγίζει το πραγματικό πρόβλημα, δηλαδή την έλλειψη διασποράς και ασφάλειας εφοδιασμού.
Υπάρχουν καλύτερες εναλλακτικές:
∙ Μονάδες εσωτερικής καύσης: συνεχής λειτουργία, ταχεία εκκίνηση, ευελιξία ακόμα και σε χαμηλή φόρτωση, απόδοση >50% και χαμηλό κόστος.
∙ Μονάδες συνδυασμένου κύκλου: συνεχής λειτουργία, απόδοση >60% και χαμηλότερο λειτουργικό κόστος.
Αυτές οι τεχνολογίες διατηρούν τον ΗΣ Δεκέλειας ως δεύτερο πυλώνα κεντρικής παραγωγής με μονάδες βάσης και εξασφαλίζουν τον ασφαλή εφοδιασμό στον ηλεκτρισμό. Γιατί η πολιτεία επιμένει σε λανθασμένη επιλογή;
Αν ο σταθμός Βασιλικού πληγεί… Τι θα γίνει πραγματικά;
Η υπερσυγκέντρωση της συμβατικής παραγωγής στον ΗΣ του Βασιλικού δεν είναι απλώς λάθος. Είναι ναρκοθέτηση στα θεμέλια του ασφαλούς εφοδιασμού στον ηλεκτρισμό της χώρας. Αν ένα «drone», μια δολιοφθορά ή μια φυσική καταστροφή πλήξει τον ΗΣ Βασιλικού:
∙ Η κύρια πηγή συμβατικής παραγωγής θα τεθεί εκτός, ενδεχομένως για μήνες.
∙ Η Κύπρος θα βυθιστεί σε εκτεταμένα και επαναλαμβανόμενα μπλακάουτ.
∙ Νοσοκομεία, αεροδρόμια, λιμάνια, υδροδότηση, τηλεπικοινωνίες και βιομηχανία θα μείνουν χωρίς ρεύμα.
∙ Η οικονομία και η εικόνα της Κύπρου θα υποστούν ανυπολόγιστη ζημιά, ενώ η καθημερινή ζωή των πολιτών θα γυρίσει σε εποχή μεσαίωνα.
Αυτή δεν είναι θεωρία. Είναι το πραγματικό σενάριο, με τους κινδύνους που κρύβουν οι σημερινοί σχεδιασμοί. Η διασπορά σε τουλάχιστον δύο ισχυρά κέντρα παραγωγής με μονάδες βάσης, θα μπορούσε να απομακρύνει τον εφιάλτη του γενικευμένου μπλακάουτ.
Συμπέρασμα: Ο χρόνος τελειώνει
Η υπερσυγκέντρωση στο Βασιλικό δεν είναι μόνο λανθασμένος σχεδιασμός. Είναι υπαρξιακό ρίσκο που θέτει σε κίνδυνο την Κύπρο.
Προτείνεται ξεκάθαρα: Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας να διορίσει άμεσα συντονιστή όλων των εμπλεκομένων αρμόδιων φορέων στον τομέα της ηλεκτρισμού, με αποστολή να βγάλει τη χώρα από αυτή την κρίση στον ηλεκτρισμό -ξεκινώντας από την απόφαση για το μέλλον του ΗΣ Δεκέλειας.
Η εθνική ασφάλεια δεν επιδέχεται καθυστερήσεις. Το «drone» στο Ακρωτήρι το υπενθύμισε. Το Μαρί το απέδειξε. Η ώρα της δράσης είναι τώρα -πριν να είναι αργά.
* Ηλεκτρολόγος μηχανικός, με πολυετή πείρα στη λειτουργία του Ηλεκτρικού Συστήματος
