Πώς να κάνετε το διαδίκτυο ασφαλές για τα παιδιά σας

Η χρήση του διαδικτύου από μικρά παιδιά και εφήβους αυξήθηκε σημαντικά τα τελευταία χρόνια και εξίσου αυξήθηκαν τα κρούσματα εκμετάλλευσης από επιτήδειους. Οι γονείς από την πλευρά τους θα πρέπει να είναι σε θέση όχι μόνο να αξιολογούν τους κινδύνους αλλά και να αξιοποιούν τις κατάλληλες μεθόδους και εργαλεία για να τα προστατεύουν.

Ο Μάριος Πλουτάρχου, εκπαιδευτής της Cyta σε θέματα διαδικτύου, μας εξηγεί τι να προσέξουμε ως προς την ασφάλεια των παιδιών όταν χρησιμοποιούν το διαδίκτυο.

-Τι πρέπει να προσέχει ένας γονιός σε σχέση με την ασφάλεια του παιδιού του όταν χρησιμοποιεί το διαδίκτυο;

Το διαδίκτυο είναι ένα πολύ χρήσιμο εργαλείο και έχει πάρα πολλά θετικά αν το χρησιμοποιούμε σωστά, τηρώντας κάποιους κανόνες ασφαλούς χρήσης. Αν γίνεται ανεξέλεγκτη χρήση του διαδικτύου, τα παιδιά πιθανόν να βρεθούν εκτεθειμένα σε κινδύνους όπως Αποπλάνηση Ανηλίκων (Grooming), Ηλεκτρονικός /Διαδικτυακός εκφοβισμός (Cyberbullying), Sexting, Happy Slapping, Sextortion, Υπερβολική χρήση και Εθισμός ειδικά με τα online παιγνίδια κ.ά.

Οι γονείς θα πρέπει να έχουν πάντα ανοιχτό το κανάλι επικοινωνίας με τα παιδιά, είναι εξαιρετικής σημασίας, προκειμένου τα παιδιά να νιώθουν την ασφάλεια και την εμπιστοσύνη να συζητήσουν μαζί μας οποιοδήποτε θέμα τα απασχολεί ή τα φοβίζει. Δεν σημαίνει ότι είναι ασφαλή και προστατευμένα όταν χρησιμοποιούν τον υπολογιστή του σπιτιού. Οι διαδικτυακοί φίλοι των παιδιών είναι εξίσου σημαντικοί με αυτούς της πραγματικής ζωής και θα πρέπει να τους γνωρίζουν. Επίσης τα παιδιά θα πρέπει να μάθουν να προστατεύουν τα προσωπικά τους δεδομένα. 

Όταν ένα παιδί έχει γίνει στόχος ηλεκτρονικού εκφοβισμού θα πρέπει οι γονείς να είναι σε θέση να εντοπίσουν τις ενδείξεις. Ενδείξεις όπως συναισθηματική αναστάτωση, αποφυγή φίλων, σχολείου, δραστηριοτήτων, πτώση επιδόσεων, άγχος, φόβος. Δεν πρέπει να υποτιμηθεί ο κίνδυνος επειδή ο εκφοβισμός δεν λαμβάνει χώρα σε φυσικό περιβάλλον. Το διαδίκτυο αποτελεί πια μέρος της πραγματικότητας, ειδικά των νέων παιδιών και οτιδήποτε συμβαίνει εκεί, μπορεί να έχει άμεσες επιπτώσεις στη συναισθηματική και ψυχική τους υγεία.

Τέλος, τα παιδιά πρέπει να γνωρίζουν τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις τους και πώς να σέβονται τα δικαιώματα των άλλων. Πρέπει να διδαχθούν ότι η ανωνυμία στο διαδίκτυο δεν αποτελεί μέσο για ανεύθυνη συμπεριφορά. Όλοι μας αφήνουμε ηλεκτρονικά ίχνη στο διαδίκτυο, συνεπώς πρέπει να συμπεριφερόμαστε ευγενικά, με κανόνες και με ηθική, όπως και στον πραγματικό κόσμο.

-Υπάρχει κάποια ρουτίνα που θα έπρεπε να υιοθετηθεί σε σχέση με τις συνήθειες του παιδιού;

 -Δεν θα έλεγα ακριβώς ρουτίνα από την άποψη ότι δεν υπάρχει κανένας μαγικός κανόνας ούτε κρυφή συνταγή που να μπορεί να εφαρμοστεί σε όλα τα πεδία. Ο λόγος είναι απλός, το κάθε παιδί είναι διαφορετικός χαρακτήρας, αντιδρά διαφορετικά και θα πρέπει να το προσεγγίσουμε με τον σωστό τρόπο, που μόνο οι γονείς που ζουν το παιδί καθημερινά μπορούν να τον βρουν. Μπορούμε όμως να δώσουμε κάποιες κατευθυντήριες γραμμές. 

Θα πρέπει να συμφωνήσουμε μαζί με τα παιδιά τις προτεραιότητες και τις καθημερινές τους υποχρεώσεις, είτε αυτές αφορούν στο διάβασμα ή στις δραστηριότητες του απογεύματος. Θα πρέπει λοιπόν να συμφωνήσουμε τι πρέπει να γίνεται πρώτα, με ποια σειρά και για πόσο χρόνο. Είναι αποδεδειγμένο μέσα από έρευνες ότι τα παιδιά ασχολούνται αρκετές ώρες με τα online παιχνίδια. Θα πρέπει να συμφωνήσουμε και να βάλουμε κάποια όρια στη χρήση. Ας μην ξεχνάμε ότι ο συνολικός χρόνος, το λεγόμενο screen time, πίσω από μια οθόνη δεν πρέπει να ξεπερνά τις 2 ώρες την ημέρα. Η οριοθέτηση είναι μια έκφραση αγάπης και όχι τιμωρία. 

Επίσης πολύ σημαντικό είναι να είμαστε συνεπείς και εμείς οι ίδιοι με τη συμπεριφορά μας, δίνοντας το καλό παράδειγμα. Αν μας βλέπουν τα παιδιά να είμαστε συνέχεια με το κινητό στο χέρι και να ανεβάζουμε φωτογραφίες και να κάνουμε post τι παράδειγμα δίνουμε;

-Ποια εργαλεία βρίσκονται στη διάθεση των γονιών για να προστατεύσουν τα παιδιά τους;

-Υπάρχουν λογισμικά φιλτραρίσματος, εφαρμογές, αλλά και parental controls που μπορούν να βρουν ακόμη και δωρεάν στο διαδίκτυο. Η Cytanet, ως πάρoχoς διαδικτύου, παρέχει στους πελάτες της την υπηρεσία  Safe Internet, η οποία προσφέρει τη δυνατότητα για προστασία των παιδιών από το ανεπιθύμητο και επιβλαβές περιεχόμενο από οποιαδήποτε συσκευή κι αν συνδεθεί στο διαδίκτυο, μέσω της σύνδεσης Internet Home. Στις συσκευές περιλαμβάνονται φορητοί ηλεκτρονικοί υπολογιστές, tablets, κινητά τηλέφωνα, κονσόλες παιγνιδιών, smart TVs κ.α. που θα συνδεθούν στο διαδίκτυο μέσω του Wi-Fi και ενσύρματου δικτύου στο σπίτι. Η υπηρεσία Safe Internet προσφέρεται δωρεάν σε όλους τους οικιακούς πελάτες της Cytanet με προϊόν Internet Home. Επίσης, πρέπει οι γονείς να έχουν εγκατεστημένα antivirus προγράμματα στους υπολογιστές που χρησιμοποιούν τα παιδιά, τα οποία να είναι updated και upgraded.

-Από ποια ηλικία μπορεί να επιτραπεί σε ένα παιδί να συνδεθεί στο διαδίκτυο χωρίς επίβλεψη και ποια ηλικία είναι λογική για να αποκτήσει πρόσβαση ένα παιδί σε κοινωνικά δίκτυα;

-Ο Serge Tisseron, από τους πιο γνωστούς Γάλλους ψυχαναλυτές -ψυχίατρους στη χώρα του, με ιδιαίτερο ενδιαφέρον στη μελέτη των σχέσεων των νέων με τις νέες τεχνολογίες και τις επιπτώσεις της τεχνολογίας στους νέους ανθρώπους, ανέπτυξε τον κανόνα «3-6-9-12», ο οποίος υιοθετήθηκε πλήρως αργότερα από τη γαλλική Ένωση Παιδιάτρων.

Τι μας λέει αυτός ο κανόνας, «Όχι τηλεόραση πριν από τα 3 χρόνια, όχι παιχνίδια σε κονσόλα πριν από τα 6, καθόλου διαδίκτυο πριν από τα 9 χρόνια και καθόλου Μέσα κοινωνικής δικτύωσης πριν από τα 12».

Η παρακολούθηση τηλεόρασης πριν από τα 3 χρόνια βλάπτει την ανάπτυξη του παιδιού, δυσκολεύει τη συγκέντρωση, ενώ πρόκειται γενικά για την περίοδο κατά την οποία αποκτώνται αυτόματα αντανακλαστικά που είναι απαραίτητα για τη χρήση τους.

Τα παιχνίδια σε κονσόλα πριν τα 6 χρόνια πρέπει να αποφεύγονται γιατί μόλις το παιδί γίνει ιδιοκτήτης των συσκευών αυτών, η χρήση τους γίνεται ανεξέλεγκτη. Οι φωτεινές πηγές οι οποίες χρησιμοποιούνται διαταράσσουν τους ρυθμούς του ύπνου.

Καθόλου διαδίκτυο πριν από τα 9 χρόνια, καθόλου Μέσα κοινωνικής δικτύωσης πριν τα 12: «Διαδίκτυο με επίβλεψη» δεν σημαίνει να στεκόμαστε πίσω από το παιδί κάθε φορά που μπαίνει στο διαδίκτυο, ούτε να παρακολουθούμε καθετί που κάνει, κοιτάζοντας το ιστορικό. Σημαίνει  πρωτίστως να προετοιμάσουμε το παιδί και δεύτερον μεταξύ 6 και 9 χρονών, να του εξηγήσουμε τους τρεις βασικούς κανόνες του διαδικτύου:

>> Ό,τι τοποθετείς εκεί μπορεί να γίνει «δημόσιο».

>> Ό,τι τοποθετείς εκεί θα μείνει για πάντα.

>> Δεν πρέπει να πιστεύεις όλα όσα βρίσκεις στο διαδίκτυο.

Από τις 25 Μαΐου 2018 έχει τεθεί σε ισχύ και στη χώρα μας ο νέος κανονισμός για την προστασία των δεδομένων στην Ε.Ε., γνωστός με τα ακρωνύμια GDPR. Βάσει του νέου κανονισμού απαγορεύεται η χρήση των social media σε παιδιά από 13 έως 16 ετών, παρά μόνο με τη συγκατάθεση των γονέων. 

Στην Κύπρο έχει αποφασιστεί να απαιτείται η γονική συναίνεση έως την ηλικία των 14 ετών (ηλικία ψηφιακής συναίνεσης).

Safe Internet –for Home

-Η υπηρεσία Safe Internet–for Home πώς ακριβώς λειτουργεί;

-Με την υπηρεσία Safe Internet – for home της Cytanet εφαρμόζεται φιλτράρισμα σε ολόκληρη τη σύνδεση του διαδικτύου στο σπίτι και σε οποιαδήποτε συσκευή συνδεθεί σ’ αυτό. Με την ενεργοποίηση της υπηρεσίας επιλέγεις ένα από τα τρία προφίλ της υπηρεσίας «Strict», «Moderate» και «Light» ανάλογα με τις ανάγκες της οικογένειάς σου. Το προφίλ «Strict» είναι πιο αυστηρό και αφορά κυρίως μικρά παιδιά μέχρι την ηλικία των 12 ετών, ενώ το προφίλ «Moderate» είναι αυστηρό αλλά επιτρέπει τη χρήση Κοινωνικών Δικτύων, Βίντεο και Online Storage. Το προφίλ «Light» είναι πιο χαλαρό και αφορά παιδιά άνω των 13 ετών. Σε αυτά έχουν επιλεγεί οι κατηγορίες διαδικτυακού περιεχομένου και κυριότερες εφαρμογές διαδικτύου, τις οποίες η υπηρεσία μας πιστεύει ότι θα πρέπει να αποκοπούν. Σε περίπτωση που επιθυμείς μη ελεγχόμενη πρόσβαση στο διαδίκτυο για κάποιο συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, σου δίνεται η δυνατότητα παράκαμψης του φιλτραρίσματος. 

Απαραίτητη προϋπόθεση για παροχή της υπηρεσίας είναι η σύνδεση στο διαδίκτυο με προϊόν Internet Home της Cytanet. Τα πλεονεκτήματα της υπηρεσίας είναι τα ακόλουθα:

>> Προσφέρεται δωρεάν στους συνδρομητές της Cytanet με προϊόν Internet Home.

>> Το φιλτράρισμα εφαρμόζεται σε οποιαδήποτε συσκευή συνδεθεί στο διαδίκτυο μέσω του Wi-Fi και του ενσύρματου δικτύου στο σπίτι.

>> Δυνατότητα δημιουργίας Άσπρης και Μαύρης Λίστας με διαδικτυακές διευθύνσεις.

>> Δυνατότητα επιλογής μεταξύ των προφίλ «Strict», «Moderate» και «Light».

>> Φιλτράρισμα ιστοσελίδων και στην ελληνική γλώσσα.

>> Μπλοκάρισμα εφαρμογών συσκευών.

>> Δυνατότητα καθορισμού ημερών και ωρών πρόσβασης στο διαδίκτυο.

>> Δυνατότητα παράκαμψης φιλτραρίσματος.

>> Στατιστικές αναφορές χρήσης της υπηρεσίας και γραφική απεικόνιση των αποτελεσμάτων φιλτραρίσματος.

>> Εξ αποστάσεως διαχείριση της υπηρεσίας από τη σελίδα διαχείρισης https://safeinternet.cytanet.com.cy.

Ενημέρωση – ενίσχυση – στήριξη γονιών και εκπαιδευτικών

-Στην επαφή που έχετε με τους νέους στα σχολεία πόσο έτοιμοι πιστεύετε ότι είναι για να αντιμετωπίσουν τους κινδύνους στο διαδίκτυο;

-Μέσα από τις επισκέψεις στα σχολεία για διαλέξεις και ενημερώσεις που κάνουμε, είναι κοινή διαπίστωση και από εμάς αλλά και από τους εκπαιδευτικούς ότι τα παιδιά γνωρίζουν για τους κινδύνους και μπορούν να αναγνωρίσουν τους πιο πολλούς από αυτούς. Δυστυχώς, όμως, στην πράξη δυσκολεύονται να εφαρμόσουν με μεγάλη επιτυχία αυτά που έχουν μάθει.

Τα παιδιά παρασύρονται πολύ εύκολα και στην ευαίσθητη αυτή ηλικία της εφηβείας ή της προεφηβείας δεν έχουν την απαραίτητη ωριμότητα να διακρίνουν τον κίνδυνο την ώρα που συμβαίνει. Με πολύ μεγάλη ευκολία μοιράζονται τα προσωπικά τους δεδομένα και ειδικά τις φωτογραφίες τους, συμπεριφερόμενοι έτσι με αφέλεια ή δείχνοντας υπερβολική εμπιστοσύνη στους εικονικούς τους φίλους. Θεωρούν ότι δεν θα συμβεί σε αυτούς να πέσουν θύματα αποπλάνησης ή sexting, ότι έχουν τον έλεγχο και ότι η πολύωρη ενασχόλησή τους ειδικά με τα ηλεκτρονικά είναι μόνο διασκέδαση και όχι εξάρτηση. Είναι εδώ που χρειάζεται η ενίσχυση και στήριξη των γονιών ή των εκπαιδευτικών.

-Ποιες πρωτοβουλίες έχει αναλάβει η Cyta για την ασφάλεια στο διαδίκτυο;

-Η Cyta, εδώ και 17 χρόνια, με συνέπεια και υπευθυνότητα, έχει δημιουργήσει και συνεχίζει να εξελίσσει ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα για τη σωστή και ασφαλή χρήση της τεχνολογίας –κυρίως από τα παιδιά.

Οι πιο σημαντικές δραστηριότητες και ενέργειες από τη Cyta για ασφαλή χρήση του διαδικτύου από τα παιδιά είναι οι ακόλουθες:

>> Δωρεάν προσφορά της υπηρεσίας Safe Internet από τη Cytanet, η οποία δίνει τη δυνατότητα φιλτραρίσματος του διαδικτυακού περιεχομένου σε όλους τους πελάτες της με το προϊόν Internet Home. 

>> Εφαρμογή safeMobile η οποία διατίθεται δωρεάν σε πελάτες της Cytamobile-Vodafone. Η εφαρμογή δίνει τη δυνατότητα στους γονείς να παρέχουν ελεγχόμενη ελευθερία και να προστατεύουν τα παιδιά τους όταν χρησιμοποιούν το κινητό τους τηλέφωνο.

>> Ειδικό σύστημα προστασίας από το παράνομο περιεχόμενο διαδικτύου (γνωστό στην Ευρώπη ως «Cleanfeed»). Το σύστημα εμποδίζει την πρόσβαση σε ιστοσελίδες με παράνομο περιεχόμενο με βάση την κυπριακή νομοθεσία.

>> Συμμετοχή σαν εταίρος στο ευρωπαϊκό έργο Cybersafety μαζί με το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, την Αστυνομία Κύπρου, την Παγκύπρια Σχολή Γονέων, το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού και άλλους φορείς.

>> Εκπαιδευτικές παρουσιάσεις σε όλα τα σχολεία Δημοτικής, Μέσης και Τεχνικής Εκπαίδευσης και ανάλογες για τους γονείς, σε συνεργασία με τους συνδέσμους γονέων. Οι παρουσιάσεις γίνονται σε συνεργασία με το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού και στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Έργου CYberSafety. Μέχρι σήμερα έχουν πραγματοποιηθεί πέραν των 1.300 παρουσιάσεων στα σχολεία αυτά, τις οποίες παρακολούθησαν 140.000 μαθητές και εκπαιδευτικοί.  

>> Διοργάνωση ημερίδων και ενημερωτικών παρουσιάσεων αναφορικά με το θέμα για μαθητές, εκπαιδευτικούς, γονείς, ΜΜΕ και άλλα οργανωμένα σύνολα.

>> Διοργάνωση εκπαιδεύσεων και βιωματικών δραστηριοτήτων, σε συνεργασία με το Σώμα Προσκόπων Κύπρου. Αυτή η συνεργασία προσβλέπει στην αξιοποίηση των προσκόπων ως πρεσβευτών του «Κώδικα Καλού Διαδικτύου», αρχίζοντας με τη δική τους εκπαίδευση σε θέματα σωστής συμπεριφοράς στο διαδίκτυο και συνεχίζοντας με τη μετάδοση στο κοινό των γνώσεων αυτών.

>> Παρουσία σε συζητήσεις στα ΜΜΕ γύρω από το θέμα της ασφάλειας του διαδικτύου καθώς και σε άλλα προγράμματα.