Του Marc Champion
Όταν ένας πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών καταφεύγει σε δημόσιες ύβρεις και απειλές για εγκλήματα πολέμου προκειμένου να επιβάλει τη θέλησή του σε μια σύγκρουση, απαιτείται υπεράνθρωπη προσπάθεια για να διακρίνει κανείς μια στρατηγική μέσα στην όλη αυτή ατίμωση. Όμως, στον βαθμό που ο Ντόναλντ Τραμπ εφαρμόζει κάποιο σχέδιο, πρόκειται για μια εκδοχή του δόγματος “κλιμάκωση για την αποκλιμάκωση”, το οποίο αποδίδεται στους Ρώσους, σύμφωνα με την οποία απειλείς με το έσχατο βήμα για να πείσεις έναν αντίπαλο να υποχωρήσει.
Αυτή η τακτική σπάνια λειτουργεί, είτε στον πραγματικό κόσμο είτε σε ασκήσεις προσομοίωσης πολέμου. Σύμφωνα με ένα άρθρο του Bulletin of the Atomic Scientists του 2024, αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι η αποκλιμάκωση υπό πίεση απαιτεί τόσο εμπιστοσύνη, ή τουλάχιστον πίστη στην αξιοπιστία των απειλών που διατυπώνονται, όσο και προθυμία να αποδεχθεί κανείς μια δημόσια συνθηκολόγηση. Οι κίνδυνοι που ενέχουν τυχόν αντίποινα τείνουν να φαντάζουν προτιμότεροι.Play Video
Τίποτα από όσα γνωρίζουμε για το καθεστώς που κυβερνά την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν δεν υποδηλώνει ότι θα αποτελέσει εξαίρεση σε αυτόν τον κανόνα. Αντιθέτως, οι απειλές του Τραμπ να βομβαρδίσει το Ιράν μέχρι να το γυρίσει στην “λίθινη εποχή”, με μια προθεσμία που μετατίθεται συνεχώς, απλώς επιβεβαιώνουν την πεποίθηση της Τεχεράνης ότι οι ΗΠΑ δεν είναι γενικά αξιόπιστες και ότι ο Τραμπ ειδικότερα είναι υπερβολικά απρόβλεπτος για να τον πιστέψει κανείς.
Ο Τραμπ πρέπει τώρα να βρει μια διέξοδο από αυτό που θα ήταν καλύτερο να ονομάζαμε “Επιχείρηση Επικό Λάθος”, διότι αν υπάρχει μια βεβαιότητα στον πόλεμο, αυτή είναι ότι κάθε νέα ημέρα εχθροπραξιών φέρνει τον κίνδυνο νέων ανεπιθύμητων συνεπειών. Και σε αυτή την περίπτωση, στα θύματα δεν περιλαμβάνονται μόνο οι ίδιοι οι πρωταγωνιστές, αλλά ολόκληρη η παγκόσμια οικονομία.
Χωρίς μια σαφή και βιώσιμη πορεία προς τη στρατιωτική επιτυχία, θα ήταν ασυγχώρητο να ανοίξει ο δρόμος για τέτοιους κινδύνους μέσω της ευρείας κλιμάκωσης που ο Τραμπ έχει προαναγγείλει.
Η απόφαση του Ιράν να κλείσει το Στενό του Ορμούζ και να επιτεθεί στους συμμάχους των ΗΠΑ στον Περσικό Κόλπο ήταν προβλέψιμες, αν και ακούσιες, συνέπειες της αμερικανο-ισραηλινής αεροπορικής εκστρατείας, για την οποία ο Τραμπ και ο εξίσου άπειρος και αντισυμβατικός υπουργός Άμυνας του, Πιτ Χέγκσεθ, απέτυχαν να προνοήσουν. Ο Τραμπ μπορεί να κατακρίνει τους Ευρωπαίους συμμάχους ως “δειλούς” επειδή αρνούνται να λύσουν το πρόβλημα για λογαριασμό του, ανοίγοντας με τη βία τα Στενά, αλλά αυτό θα είναι μάταιο. Το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ έχει αποδειχθεί εξίσου επιφυλακτικό όσον αφορά στις προοπτικές χρήσης βίας για να καταστεί ένα τόσο στενό πέρασμα ασφαλές για την εμπορική ναυτιλία.
Ομοίως, ο ισχυρισμός του Τραμπ ότι το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης του Ιράν (IRGC) έχει ηττηθεί, καταστραφεί, εξαλειφθεί – ή όποια άλλη λέξη επιλέξει να χρησιμοποιήσει σήμερα – δεν εμπόδισε τους Φρουρούς να εκτοξεύουν πυραύλους και να χρησιμοποιούν συστήματα αεράμυνας που, σύμφωνα με τον ίδιο, οι Ιρανοί δεν διαθέτουν πλέον. Αυτά πλήττουν ζωτικές υποδομές στον Κόλπο, καθώς και αμερικανικές βάσεις, ραντάρ και τώρα μαχητικά αεροσκάφη. Χάρη αποκλειστικά στην ικανότητα των αμερικανικών ειδικών δυνάμεων, ένας Αμερικανός πιλότος που έπεσε σε ιρανικό έδαφος εντοπίστηκε μετά από δύο δραματικές ημέρες, αποφεύγοντας μια νέα “κρίση ομήρων” στο Ιράν.
Το μάθημα εδώ είναι ότι όσο συνεχίζεται αυτός ο πόλεμος θα προκύπτουν περισσότερες ανεπιθύμητες εκπλήξεις, με ελάχιστα οφέλη εάν το διακινδυνεύσουμε. Είναι καιρός να αποκλιμακωθεί η κατάσταση και να βρεθούν άλλοι τρόποι για την επίτευξη των αμερικανικών στόχων στο Ιράν, τώρα που η τακτική του “σοκ και δέους” φαίνεται να έχει αποτύχει. Κάτι τέτοιο θα είναι πολιτικά δυσάρεστο, και αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η σταδιακή επέκταση της αρχικής αποστολής είναι τόσο συνηθισμένη στους πολέμους επιλογής. Αλλά η εναλλακτική λύση θα ήταν μια πολύ χειρότερη απόφαση.
Ο Τραμπ εξακολουθεί να συγκεντρώνει χερσαίες δυνάμεις και να απειλεί να καταστρέψει τις υποδομές παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και ύδρευσης του Ιράν, αν το καθεστώς δεν αποδεχτεί κατάπαυση του πυρός και δεν ανοίξει το Ορμούζ. (Απέρριψε την τελευταία πρόταση τη Δευτέρα.) Δεν έχω ακούσει ακόμα κανένα εν ενεργεία ή πρώην στέλεχος του αμερικανικού στρατού να εξηγεί τι θα μπορούσαν να επιτύχουν αυτές οι δυνάμεις αν ρίχνονταν στη μάχη, εκτός από το να καταλάβουν ένα νησί ή κάποιο άλλο μικρό κομμάτι εδάφους και να μετατραπούν σε στόχους για τα drones και τους πυραύλους του Ιράν.
Παράλληλα, δεν είναι σαφές τι θα μπορούσαν να κερδίσουν οι ΗΠΑ καταστρέφοντας τις πολιτικές υποδομές ενέργειας και παροχής νερού του Ιράν. Κάτι τέτοιο θα προκαλούσε σίγουρα αντίποινα κατά των ενεργειακών εγκαταστάσεων και των μονάδων αφαλάτωσης σε ολόκληρο τον Κόλπο. Θα καθιστούσε επίσης τις ΗΠΑ ένοχες για εγκλήματα πολέμου κατά ενός πληθυσμού τον οποίο ο Τραμπ υποτίθεται ότι προσπαθούσε να απελευθερώσει. Με ποιο σκοπό;
Ο πρόεδρος βρίσκεται τώρα στη θέση του τζογαδόρου: αναγκασμένος να επιλέξει αν θα περιορίσει τις απώλειές του ή αν θα ρισκάρει ακόμη περισσότερα με την ελπίδα ότι -κόντρα σε όλες τις πιθανότητες- θα κερδίσει το “τζακ ποτ”. Στην περίπτωση του Τραμπ, αυτό θα ήταν μια αλλαγή καθεστώτος ή μια συνθηκολόγηση με τους δικούς του όρους. Η διαφορά είναι ότι εδώ πρόκειται για πόλεμο, όχι για καζίνο ή συμφωνίες real estate, και ο τρόπος με τον οποίο θα τον τερματίσει έχει επίσης σημασία. Θα μπορούσε να συσσωρεύσει ανείπωτες απώλειες πάνω στη ζημιά που έχει ήδη γίνει.
Ωστόσο, μια λύση μπορεί ακόμα να βρεθεί. Όπως έγραψε ο μελετητής Λόρενς Φρίντμαν τη Δευτέρα, δεν πρόκειται για εδαφικό πόλεμο, γεγονός που τον καθιστά ευκολότερο να επιλυθεί. Το Ιράν διαθέτει πλέον έναν μοχλό πίεσης στη διεθνή ναυσιπλοΐα που δεν μπορεί να αγνοηθεί, αλλά είναι επίσης απομονωμένο και σε δεινή οικονομική κατάσταση. Αυτό σημαίνει ότι η πιο πιθανή διέξοδος είναι μια διαπραγμάτευση υπό διεθνή αιγίδα για κάτι που θα ισοδυναμούσε με “δωροδοκία” προκειμένου να ανοίξουν ξανά τα Στενά.
Η προσπάθεια για μια τέτοια συμφωνία φαίνεται να βρίσκεται σε εξέλιξη, με τη μεσολάβηση περιφερειακών δυνάμεων, αλλά η κλιμάκωση με την οποία απειλεί ο Τραμπ μπορεί μόνο να την δυσκολέψει. Πρέπει να αποσύρει το τελεσίγραφο και να σταματήσει να απειλεί τους Φρουρούς της Επανάστασης με κλιμάκωση, ελπίζοντας ότι θα συνθηκολογήσουν. Αυτό απλώς καθιστά πιο δύσκολο για την Τεχεράνη να αποδεχθεί μια συμφωνία. Επίσης, σπρώχνει τον Τραμπ όλο και πιο βαθιά σε μια γωνία όπου θα αναγκαστεί τελικά να επιλέξει ανάμεσα στον εξευτελισμό ή την επέκταση του πολέμου, κάνοντας πράξη τις απειλές του.
Η πραγματικότητα είναι ότι για τις ΗΠΑ και τον υπόλοιπο κόσμο (εκτός από το Ισραήλ), αυτή η σύγκρουση δεν αφορά πλέον τα ζητήματα που χρησιμοποιήθηκαν για να δικαιολογήσουν την έναρξή της, και δεν θα έπρεπε να επιτραπεί σε αυτά να σταθούν εμπόδιο σε μια λύση μέσω διαπραγμάτευσης. Πλέον αφορά το Ορμούζ, το οποίο έχει εξελιχθεί σε μακροπρόθεσμο πρόβλημα που θα απαιτήσει τη βοήθεια συμμάχων για να αντιμετωπιστεί, μόλις επιτευχθεί κατάπαυση του πυρός. Είναι ήδη σαφές ότι πολλές χώρες είναι πρόθυμες να το πράξουν, παρά τις προσβολές του Τραμπ, αλλά αυτό μπορεί να συμβεί μόνο αφού επιτευχθεί συμφωνία.
Κανείς δεν μπορεί να προβλέψει το μέλλον. Μια λιγότερο ιδεολογική, πιο ορθολογική ιρανική ηγεσία θα μπορούσε ακόμη να αναδυθεί από τα χαλάσματα μιας αντιπαράθεσης που προκλήθηκε σε μεγάλο βαθμό από τους δικούς του λανθασμένους υπολογισμούς και παραβάσεις. Οι Φρουροί της Επανάστασης θα κηρύξουν τη νίκη απλώς και μόνο επειδή επέζησαν, αλλά θα βγουν από αυτό λαβωμένοι. Το ίδιο και ο Τραμπ, τόσο στο εσωτερικό όσο και διεθνώς, εξ ου και οι βωμολοχίες. Τα λάθη στον πόλεμο έχουν συνέπειες.
Απόδοση – Επιμέλεια: Λυδία Ρουμποπούλου
