Ο πόλεμος στον Περσικό Κόλπο έχει σχεδόν εκμηδενίσει τη ναυσιπλοΐα μέσω του Στενού του Ορμούζ, ενός σημαντικού παγκόσμιου σημείου συμφόρησης για το εμπόριο πετρελαίου και φυσικού αερίου. Τα πρώτα σημάδια είναι ανάμεικτα ως προς το μέγεθος και τη διάρκεια της αύξησης των τιμών στις παγκόσμιες αγορές, ιδίως για το πετρέλαιο. Ο πρόεδρος Τραμπ δήλωσε ότι ο πόλεμος ενδέχεται να διαρκέσει έναν μήνα.
Ένα άλλο εξίσου σημαντικό ερώτημα είναι ποιοι θα είναι οι νικητές και οι ηττημένοι αν ο πόλεμος συνεχιστεί και, κυρίως, αν περιλαμβάνει επιθέσεις κατά των υποδομών εξαγωγής πετρελαίου. Η Σαουδική Αραβία, το Κουβέιτ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Κατάρ, το Ιράκ και το ίδιο το Ιράν εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από το Στενό του Ορμούζ, όπως και οι κύριοι πελάτες τους.
Τιμές πετρελαίου και αβεβαιότητα
Το να πούμε ότι οι επενδυτές νιώθουν νευρικότητα για το μέλλον θα ήταν υποβάθμιση. Κανείς δεν περίμενε μια τόσο ξαφνική και μεγάλης κλίμακας επίθεση από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, πόσο μάλλον μια επίθεση που θα κατάφερνε να σκοτώσει τον ανώτατο ηγέτη του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ, καθώς και σημαντικούς στρατιωτικούς ηγέτες. Επίσης, με βάση την αντίδραση του Ιράν στις αεροπορικές επιθέσεις στα μέσα του 2025, ίσωςοι επενδυτές δεν περίμεναν μια τόσο μεγάλης κλίμακας αντεπίθεση με πυραύλους και drones εναντίον των χωρών του Αραβικού Κόλπου που υποστηρίζουν την αμερικανικές στρατιωτικές δυνάμεις.
Ο πόλεμος φέρνει χάος και ούτε αυτή η φορά αποτελεί εξαίρεση. Ο Τραμπ μπορεί να δήλωσε ότι η νέα ηγεσία του Ιράν θέλει “να συζητήσει”, οι επιθέσεις όμως κλιμακώνονται. Ο αμερικανικός στρατός υποστηρίζει ότι βύθισε εννέα ιρανικά πολεμικά πλοία, ενώ το Ιράν επιμένει ότι έχει κλείσει τη θαλάσσια οδό και έχει πως έχει θέσει στο στόχαστρό δεξαμενόπλοια.
Οι προβλέψεις για την πορεία των τιμών του πετρελαίου τις επόμενες ημέρες ή εβδομάδες διαφέρουν σημαντικά: από μικρή άνοδο στα 80 δολάρια έως εκτίναξη πάνω από τα 100 δολάρια. Το πρώτο σενάριο είναι λιγότερο πιθανό, αλλά υπάρχουν επιχειρήματα για τις δύο εξελίξεις. Πολλά εξαρτώνται από το τι θα συμβεί τις επόμενες ημέρες.
Η ιστορία και η εμπειρία δείχνουν ότι καμία πετρελαϊκή κρίση δεν αποτελεί πρότυπο πρόβλεψης για τις επόμενες. Οι συνθήκες της αγοράς είναι διαφορετικές κάθε φορά και η ψυχολογία των traders αλλάζει κατ’ αντιστοιχία. Οι προβλέψεις για τις τιμές του πετρελαίου σε περίοδο πολέμου συνήθως αξίζουν ό,τι πληρώνουμε γι’ αυτές (ή και λιγότερο).
Νικητές και ηττημένοι αν ο πόλεμος συνεχιστεί
Ωστόσο, η τρέχουσα γεωπολιτική του πετρελαίου και του φυσικού αερίου, όσο περίπλοκη και αν είναι, θα έχει νικητές και ηττημένους από αυτόν τον πόλεμο.
Η Ρωσία είναι η πρώτη μεταξύ εκείνων που θα μπορούσαν να επωφεληθούν από μια σημαντική αύξηση των τιμών, καθώς η οικονομία της και ο δικός της πόλεμος στην Ουκρανία εξαρτώνται από τις εξαγωγές υδρογονανθράκων, κυρίως αργού πετρελαίου. Ταυτόχρονα, το Ιράν είναι ένας βασικός σύμμαχος που έχει βοηθήσει το Κρεμλίνο να αποκτήσει νέα τεχνολογία drone και εργοστάσια για την κατασκευή τους.
Άλλοι ευνοημένοι θα είναι οι εξαγωγείς που δεν συνεργάζονται με το Ιράν και δεν βρίσκονται δυτικά του Στενού του Ορμούζ. Σε αυτούς περιλαμβάνονται κράτη-μέλη του OPEC+, όπως η Βραζιλία, η Αυστραλία και η Γουιάνα, καθώς και ο Καναδάς και οι ΗΠΑ. Στις περιπτώσεις του Καναδά και των ΗΠΑ, ωστόσο, τα οφέλη θα πάνε κυρίως στην πετρελαϊκή βιομηχανία και στις συναφείς υπηρεσίες, ενώ οι υψηλότερες τιμές των καυσίμων δεν θα είναι ευπρόσδεκτες από τους καταναλωτές. Πράγματι, θα μπορούσαν να αποτελέσουν σοβαρό πολιτικό βάρος για τον Τραμπ και τους Ρεπουμπλικάνους στις ενδιάμεσες εκλογές των ΗΠΑ το 2026.
Ποιοι, λοιπόν, έχουν να χάσουν; Η Ανατολική Ασία, η Ινδία και, σε μικρότερο βαθμό, η Ευρώπη.
Η Κίνα, η Ιαπωνία, η Νότια Κορέα και η Ταϊβάν ξεχωρίζουν σε αυτή την κατηγορία. Η Κίνα δεν είναι απλώς ο μεγαλύτερος εισαγωγέας πετρελαίου στον κόσμο. Επιπλέον πάνω από το 50% των εισαγωγών της προέρχεται από χώρες του Περσικού Κόλπου, ιδίως από τη Σαουδική Αραβία, το Ιράν, το Ιράκ και το Κουβέιτ (με αυτή τη σειρά). Οι άλλες τρεις χώρες ως εισαγωγείς είναι ακόμη πιο εκτεθειμένες: το 70% (Νότια Κορέα) έως 80% (Ιαπωνία) του πετρελαίου που χρησιμοποιούν διέρχεται από το Στενό, κυρίως από τη Σαουδική Αραβία, τα ΗΑΕ και το Κουβέιτ. Συνολικά, το Στενό του Ορμούζ θα μπορούσε να ονομαστεί το “κανάλι πετρελαίου” της Ανατολικής Ασίας.
Η Ινδία αναμένεται επίσης να επηρεαστεί αρνητικά, καθώς Ιράκ, Σαουδική Αραβία και ΗΑΕ τής παρέχουν το 45%-50% των εισαγωγών της σε αργό πετρέλαιο. Το ποσοστό αυτό έχει αυξηθεί το 2026, με τις αμερικανικές κυρώσεις να έχουν αναγκάσει τις ινδικές εταιρείες διύλισης να περιορίσουν τη χρήση ρωσικού πετρελαίου.
Όσον αφορά την ΕΕ, που είναι σήμερα ο δεύτερος μεγαλύτερος εισαγωγέας αργού πετρελαίου στον κόσμο, είναι λιγότερο εκτεθειμένη σε κινδύνους, αλλά όχι και απαλλαγμένη. Οι εισαγωγές από τα κράτη του Κόλπου ήταν σημαντικές για την κάλυψη του κενού που δημιουργήθηκε από τις μαζικές περικοπές στο ρωσικό αργό, με την ΕΕ να σχεδιάζει την πλήρη κατάργησή του το 2027. Στους κορυφαίους προμηθευτές πετρελαίου περιλαμβάνονται πλέον η Νορβηγία (14,6%), οι ΗΠΑ (14,5%) και το Καζακστάν (12,2%), με τη Σαουδική Αραβία, το Ιράκ (~10%) και μια σειρά άλλους εξαγωγείς εκτός Κόλπου να συμπληρώνουν την υπόλοιπη ποσότητα.
Τι αντίκτυπο θα είχε όμως μια τιμή 100 δολαρίων το βαρέλι στην παγκόσμια οικονομία; Θα έβλαπτε τους καταναλωτές όχι μόνο στις ΗΠΑ, αλλά παντού. Το πετρέλαιο εξακολουθεί να υπολογίζεται στην τιμή όλων των αγαθών: τρόφιμα, ηλεκτρονικά είδη, ρούχα, φάρμακα κ.ο.κ. Η αύξηση των τιμών του πετρελαίου θα προκαλούσε ένα ακόμη σοκ στους επενδυτές, οι οποίοι έχουν ήδη ταλαιπωρηθεί από τις συνεχείς αλλαγές στους δασμούς, την εισβολή στη Βενεζουέλα και τις απειλές κατά της Γροιλανδίας και της Κούβας.
Ο κίνδυνος μοιράζεται και στους εξαγωγείς
Τα κράτη του Κόλπου έχουν συνειδητοποιήσει εδώ και καιρό ότι η ασφάλειά τους συνδέεται άμεσα με το Στενό του Ορμούζ. Οι οικονομίες, η ευημερία τους και η σταθερότητά τους εξαρτώνται από τις εξαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου μέσω αυτής της θαλάσσιας οδού. Οι λεγόμενοι “πόλεμοι των δεξαμενόπλοιων” της δεκαετίας του 1980, μέρος της βίαιης σύγκρουσης μεταξύ του Ιράκ του Σαντάμ Χουσεΐν και του Ιράν υπό τον Αγιατολάχ Χομεϊνί, απέδειξαν ότι υπάρχουν διάφοροι τρόποι για να κλείσει το Στενό ή να περιοριστεί η διέλευση πλοίων από την περιοχή.
Ο στρατιωτικός αποκλεισμός ή οι επιθέσεις με πλοία, νάρκες, πυραύλους και τώρα με drones είναι ο προφανής τρόπος. Πάνω από 400 πλοία υπέστησαν ζημιές στον Κόλπο και, αν και η εμπορική κίνηση μειώθηκε, εντούτοις συνεχίστηκε όλη εκείνη τη 10ετία και προστατεύθηκε από τις ΗΠΑ στην τελευταία φάση του πολέμου. Υπάρχει πάντα ο κίνδυνος μιας άμεσης στρατιωτικής επίθεσης σε δεξαμενόπλοια και η κράτηση των πληρωμάτων. Η σύγκρουση της δεκαετίας του 1980 ανέδειξε τον ρόλο των ασφαλιστικών εταιρειών, οι οποίες αύξησαν τα ασφάλιστρα έως και 50%, με αποτέλεσμα ορισμένες εταιρείες να ανακατευθύνουν τα πλοία τους.
Ως αποτέλεσμα των επαναλαμβανόμενων απειλών του Ιράν να κλείσει το Στενό του Ορμούζ, κράτη του Περσικού Κόλπου έχουν κατασκευάσει αγωγούς που το παρακάμπτουν. Όπως ο αγωγός Yanbu της Σαουδικής Αραβίας προς την Ερυθρά Θάλασσα, ο αγωγός Fujairah των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων προς τον Κόλπο του Ομάν, ο αγωγός Goreh-Jask του Ιράν(!) και ο τερματικός σταθμός εξαγωγής ενέργειας Bandar-e Jask, στη βόρεια ακτή του Κόλπου του Ομάν. Τι θα μπορούσαν να πετύχουν οι δύο πρώτοι; Το πολύ-πολύ να διοχετεύσουν μια ποσότητα που ισοδυναμεί με το 1/4 των 21 εκατ. βαρελιών ημερησίως που διακινούνται μέσω του Στενού του Ορμούζ. Εν ολίγοις: όχι και πολλά.
Ο νέος πόλεμος στον Περσικό Κόλπο, ανεξάρτητα από την έκβασή του, απειλεί ήδη την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια.
