Στις 22 Απριλίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε το AccelerateEU, ένα κείμενο επικοινωνίας, στο οποίο αποτυπώνεται ένα επικαιροποιημένο δόγμα ενεργειακής πολιτικής για την Ευρώπη.
Βασική προσέγγιση του AccelerateEU αποτελεί το γεγονός ότι η καθαρή ενέργεια αντιμετωπίζεται πλέον ως υποδομή ανθεκτικότητας και ασφάλειας. Το AccelerateEU επιχειρεί να προετοιμάσει το έδαφος για μελλοντικές οδηγίες, κανονισμούς, χρηματοδοτικά εργαλεία και εθνικές πολιτικές στον τομέα της ενέργειας.
Η Κύπρος αποτελεί ένα από τα κράτη μέλη το οποίο δύναται να ωφεληθεί σημαντικά από την εφαρμογή των βασικών προνοιών του AccelerateEU, λόγω νησιωτικότητας, ηλεκτρικής απομόνωσης, εισαγωγικής εξάρτησης και περιορισμένης δικτυακής ευελιξίας.
Τι είναι το AccelerateEU
Το AccelerateEU αποτελεί τη νέα ενεργειακή επιχειρησιακή ατζέντα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, για μια πιο ανθεκτική και ασφαλή Ενεργειακή Ένωση. Εκκινεί από μια βασική διαπίστωση: οι οικονομίες των κρατών μελών παραμένουν ευάλωτες, καθώς πάνω από τη μισή ποσότητα ενέργειας που καταναλώνεται στην Ευρώπη εξακολουθεί να προέρχεται από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα.
Η Επιτροπή συνδέει αυτή την εξάρτηση με το υψηλό κόστος ζωής, την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας και την ασφάλεια εφοδιασμού.
Το AccelerateEU δεν εισάγει ένα νέο πλαίσιο μεσοπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων στόχων, αλλά επιχειρεί να επιταχύνει την εφαρμογή όσων ήδη αποτελούν τον πυρήνα της ευρωπαϊκής ενεργειακής μετάβασης. Οι πρόνοιές του οργανώνονται σε πέντε άξονες:
- Τον καλύτερο συντονισμό μεταξύ κρατών μελών και διεθνών εταίρων
- Την προστασία νοικοκυριών και επιχειρήσεων από ενεργειακές κρίσεις
- Την ταχύτερη ανάπτυξη εγχώριας καθαρής ενέργειας και ηλεκτροδότησης
- Την αναβάθμιση του ενεργειακού συστήματος με δίκτυα, αποθήκευση και ευελιξία
- Την ενίσχυση των δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων.
Η έκθεση σε διεθνείς κρίσεις
Το AcclerateEU εισάγει μια διαφορετική σκοπιά αντιμετώπισης του ενεργειακού τομέα, καθότι προβλέπει την αλλαγή θεώρησης της καθαρής ενέργειας από περιβαλλοντική επιλογή σε μηχανισμό ασφάλειας. Κάθε μονάδα ενέργειας που εξοικονομείται, παράγεται εγχώρια ή αποθηκεύεται μειώνει την έκθεση της Ευρώπης στις διεθνείς κρίσεις καυσίμων.
Το AccelerateEU συνοδεύεται από συγκεκριμένα μέτρα, τα οποία καλύπτουν από τα στρατηγικά αποθέματα καυσίμων μέχρι την αποθήκευση ενέργειας, τους έξυπνους μετρητές και τα χρηματοδοτικά εργαλεία της μετάβασης.
Συγκεκριμένα, το πλαίσιο πολιτικής προβλέπει τον συντονισμό των κρατών μελών για την πλήρωση των αποθηκών φυσικού αερίου, τις πιθανές αποδεσμεύσεις στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαιοειδών καθώς και την καλύτερη παρακολούθηση της διαθεσιμότητας καυσίμων, με έμφαση τα καύσιμα στον τομέα της αεροπλοΐας.
Προνοεί επίσης τη δημιουργία παρατηρητηρίου καυσίμων, με σκοπό τη χαρτογράφηση της παραγωγής, των εισαγωγών και εξαγωγών, των αποθεμάτων καθώς και της δυνατότητας διύλισης στην Ευρώπη.
Για τους καταναλωτές προτείνονται στοχευμένες, προσωρινές και δημοσιονομικά συνετές παρεμβάσεις, όπως εισοδηματική στήριξη, ενεργειακά κουπόνια, κοινωνικά τιμολόγια, μειώσεις φόρων στην ηλεκτρική ενέργεια καθώς επίσης και οικονομικά κίνητρα για αντλίες θερμότητας, φωτοβολταϊκά, μικρές μπαταρίες και ηλεκτρικά οχήματα. Το πλαίσιο πολιτικής αναγνωρίζει επίσης ως κρίσιμους παραμέτρους ενεργειακής ασφάλειας την ταχύτερη αδειοδότηση ΑΠΕ, την ενίσχυση δικτύων, τους έξυπνους μετρητές για τουλάχιστον το 50% των τελικών καταναλωτών έως το 2031 και την αύξηση της αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας με μπαταρίες από 55 GW σήμερα σε 200 GW έως το 2030. Παράλληλα, προωθεί επενδύσεις σε αποθήκευση, υποδομές φόρτισης, ηλεκτροδότηση και καθαρά καύσιμα μέσω ευρωπαϊκών και ιδιωτικών κεφαλαίων.
Το AccelerateEU αποτελεί ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και όχι οδηγία ή κανονισμό. Παρά το γεγονός ότι οι ανακοινώσεις δεν παράγουν άμεσα δεσμευτικό δίκαιο, εντούτοις λειτουργούν ως πολιτικός χάρτης πορείας, καθορίζοντας τις προτεραιότητες, και προτείνοντας μέτρα και νομοθετικές πρωτοβουλίες, χρηματοδοτικά εργαλεία και εθνικές πολιτικές.
Στην περίπτωση του AccelerateEU, η Επιτροπή τοποθετεί την ενεργειακή μετάβαση στο πλαίσιο της ασφάλειας, της προσιτής ενέργειας και της ανταγωνιστικότητας, προτείνοντας συγκεκριμένα πεδία δράσης.
Αντιστοίχως και ενδεικτικά, η Πράσινη Συμφωνία, η οποία οδήγησε στο Ευρωπαϊκό Κλιματικό Νόμο και στο πακέτο Fit for 55, αποτέλεσε επίσης ανακοίνωση της Επιτροπής.
Νέο ενεργειακό δόγμα και Κύπρος
Η Κύπρος αποτελεί ένα από τα κράτη μέλη όπου το νέο ευρωπαϊκό δόγμα αποκτά ιδιαίτερη πρακτική σημασία. Το ενεργειακό μας σύστημα έχει τα εξής τέσσερα χαρακτηριστικά, τα οποία και αυξάνουν την ευαλωτότητα του: νησιωτικότητα, ηλεκτρική απομόνωση, υψηλή εξάρτηση από εισαγόμενα καύσιμα και περιορισμένη ευελιξία δικτύου.
Τα στοιχεία της Eurostat για το 2024 καταγράφουν ότι περίπου το 86% της διαθέσιμης ενέργειας της Κύπρου προήλθε από αργό πετρέλαιο και πετρελαιοειδή και ότι η ενεργειακή εξάρτηση της Κύπρου έφθασε περίπου το 88%, ενώ το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας για τα νοικοκυριά παρέμεινε σε ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα, γύρω στα 32 σεντ ανά κιλοβατώρα.
Αυτοί οι αριθμοί εξηγούν γιατί η Κύπρος στον τομέα της ενέργειας επηρεάζεται δυσανάλογα από διεθνείς κρίσεις. Σε ένα μικρό μη διασυνδεδεμένο σύστημα, η αύξηση της τιμής καυσίμων μεταφέρεται γρήγορα στο κόστος ηλεκτρισμού. Συνεπώς, το AccelerateEU αναμένεται να αποτελέσει για την Κύπρο εργαλείο μείωσης του συστημικού ρίσκου.
Το ενδιαφέρον του AccelerateEU για την Κύπρο έγκειται στην μετάβαση του κέντρου βάρους της ενεργειακής πολιτικής στην ικανότητα του συστήματος να λειτουργεί αποδοτικά υπό πίεση. Η ανακοίνωση δεν αξιολογεί την ενεργειακή μετάβαση μόνο με βάση το ποσοστό ΑΠΕ στα ενεργειακά μείγματα, αλλά με βάση την ανθεκτικότητα του συνολικού συστήματος: την απορρόφηση καθαρής ενέργειας χωρίς περικοπές, την ταχύτητα μετατόπισης της ζήτησης, την ικανότητα αποθήκευσης, την ωριμότητα των δικτύων και την προστασία των καταναλωτών από τις διεθνείς διακυμάνσεις του κόστους ενέργειας.
Αυτή η λογική είναι κρίσιμη για την Κύπρο, καθότι η επόμενη φάση της ενεργειακής μετάβασης θα κριθεί από την ικανότητα σύνδεσης της παραγωγής με την κατανάλωση, την αποθήκευση και την τιμολόγηση σε ένα ενιαίο λειτουργικό σύστημα.
Η Κύπρος μπορεί να αποτελέσει κράτος μέλος όπου οι βασικές αρχές του AccelerateEU μπορούν να υλοποιηθούν επαρκώς, καθότι παρουσιάζει σε μικρότερη σχετικά κλίμακα τα προβλήματα τα οποία η Ευρώπη προσπαθεί να αντιμετωπίσει: εισαγόμενα καύσιμα, υψηλές τιμές, ανάγκη ηλεκτροδότησης, συμφόρηση δικτύων και ανάγκη κοινωνικής προστασίας.
Οι προτεραιότητες ενεργειακής πολιτικής στο προσεχές διάστημα πρέπει να είναι συγκεκριμένες, μετρήσιμες και συμβατές με το νέο ενεργειακό δόγμα του AccelerateEU, κυρίως στους τομείς όπου το κυπριακό ενεργειακό σύστημα πάσχει:
- Γρήγορη ανάπτυξη υποδομών αποθήκευσης ενέργειας, τόσο σε επίπεδο δικτύου όσο και πίσω από τον μετρητή
- Εκσυγχρονισμός δικτύων με ψηφιακή παρακολούθηση, έξυπνους μετρητές, εργαλεία διαχείρισης συμφόρησης αλλά και ανάπτυξη ενεργειακών κοινοτήτων
- Μετάβαση του κτηριακού τομέα στην εποχή της ενεργειακής ευφυΐας, μέσω υποδομών αυτοματισμού, ελέγχου αλλά και αντλιών θερμότητας υψηλής απόδοσης
- Στήριξη της ηλεκτροκίνησης με υποδομές ταχείας φόρτιση και δυνατότητα χρονικής μετατόπισης φορτίου
- Διασυνδέσεις και περιφερειακή συνεργασία
* Καθηγητής, Πολυτεχνική Σχολή / Πανεπιστήμιο Frederick
